Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BORU HATLARI. Çağdaş insanın dev boyutlara varan tüketim taleplerini karşılamak üzere birçok maddenin taşınmasında boru hatları gün geçtikçe önem kazanan.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BORU HATLARI. Çağdaş insanın dev boyutlara varan tüketim taleplerini karşılamak üzere birçok maddenin taşınmasında boru hatları gün geçtikçe önem kazanan."— Sunum transkripti:

1 BORU HATLARI

2 Çağdaş insanın dev boyutlara varan tüketim taleplerini karşılamak üzere birçok maddenin taşınmasında boru hatları gün geçtikçe önem kazanan bir taşıma sistemi olarak dünyanın her tarafına yayılmaktadır. Günümüzde maden cevherleri ve maden kömürü de dahil çeşitli maddeler, borularla taşınıyorsa da asıl yükü petrol ve doğal gaz oluşturur.

3 Hemen her petrol çıkarılan yerde, petrol yataklarından yakında ya da uzaktaki rafinerilere, tankere yüklenmek üzere limanlara petrol taşıyan boru hatları vardır. Büyük tankerlerle taşıma dışında, petrolün boru ile taşınması, öteki ulaşım sektörlerindekinden daha ucuzdur. Ekonomistler, birçok bakımdan boru hattı işletmesini demiryollarına benzetmektedirler. Büyük sermaye yatırımı, uzmanlaşma gereği vb. hususlar bunlar arasındadır. Buna karşılık demiryolu işletmesinin aksine boru hatlarında, işletme giderleri çok azdır ve çok daha fazla otomatikleşme olduğu için de az sayıda işçi gerektirir.

4 BORU HATLARI Boru hattı ile taşımada başlıca yatırım yerleri; borular, özel kontrol aletleri, depolar pompa istasyonlarıdır.

5 Boru yapımındaki gelişmelerle çeşitli maddelerin taşınmasının yaygınlaşması ve inşaat maliyetlerinin daha azalması borularla taşımacılığı teşvik etmektedir. Boru hatları; engebeli, tropikal iklim koşullarının bulunduğu yerlerde, çöllerde genellikle düz hat halinde petrolü rafine tesislerine ya da limanlara akıtırlar. Borular, her zaman değilse de, genellikle yerin altındadır; sistemin görünen kısımları tanklar ve pompa istasyonlarıdır.

6 BORU HATLARI Zaten bu sistemin en önemli özelliklerinden birisi de, hareket halinde hiç bir araç olmamasıdır. Bu rolü, yol yerine getirmektedir; yol da yeraltındadır, hatta şimdi birçok yerde de deniz altındadır. Yakın zamanlara kadar boru hatları esas olarak petrol taşımak için kullanılıyordu; artık çok çeşitli ürünler taşımaktadır. Birçok sert maddeler de sıvı ya da yarı sıvı hale getirilerek ya da basınçla borularla taşınmaktadır. Bunlar arasında demir ve bakır cevherleri, kireç taşı, maden kömürü ve odun hamuru vardır. Örneğin A.B.D.'nde Cadiz'den (Ohio) Cleveland'e maden kömürü, slurry adı verilen, balçık halinde kömür-su karışımı olarak yollanır. Cleveland'da slurry’nin suyu alınarak kömür, termoelektrik fırına yollanır.

7 BORU HATLARI Taşınan yükün yarısından fazlası kömürdür; ancak artık slurry de suyu alınmadan kullanılmaktadır. Çok inceltilmiş mineraller ve tahıl da kısa mesafelerde basınçla püskürtülerek taşınmaktadır. Hidroksitler, alkoller, sülfür ve başka kimyasal maddelerin taşınmasında da borular kullanılır. Petro-kimya sanayisinde de bu tür taşımalar yaygındır. Örneğin, Teksas ve Louisiana'da yıllardan beri 3200 km uzunluktaki boru hattıyla kimyasal maddeler taşınır; aynı şekilde, örneğin, Suudi Arabistan'da gübre taşınmasında olduğu gibi, başka birçok yerde kimyasal maddelerin boru hatlarıyla taşınması yaygınlaşmaya başlamıştır. Araştırmalar, kimyasal maddelerin boruyla taşınmasının çok daha ucuza geldiğini göstermektedir.

8 BORU HATLARI Suyun borularla gönderilmesi, petrolden çok daha eski ve çok daha yaygındır. Bir akarsu kenarında bile yer almış olan herhangi bir şehirsel yerleşme, suyunu almak için borulardan yararlanır. Birçok büyük şehre ise sular çok uzaklardan getirilir. Örneğin, New York şehir suyunu, Catskill Dağları'ndan boru (Aqueduct) sistemiyle alır. Los Angeles, Sierra Nevada'nın güneyinde Owens gölünden suyunu almaktadır. Dünyanın birçok yerindeki maden işletmeleri ve sanayi tesisleri de sularını, boru hatlarıyla uzaklardan getirirler. Örneğin Şili ve Peru'nun kurak alanlarında bulunan birçok bakır ve başka maden işletmelerine su bu şekilde Andlar'dan getirilmektedir. Borularla su alan ilginç bir maden işletmesi de Libya'daki Zeltin petrol yataklarıdır; bu yataklar 140 km uzunlukta boru hattı ile Akdeniz'den su almaktadırlar. Tarımsal amaçlı sulama da yine boru hatlarıyla sağlanmaktadır. Suyun azalma riski arttıkça ve şehirler büyüdükçe, Türkiye dahil, dünyanın her tarafında sular çok daha uzaklardan getirilecektir.

9 NOT 80 km uzunluğundaki borularla KKTC’ye sulama ve içmesuyu aktarılmasını sağlayacak barış suyu projesi “KKTC İçmesuyu Temini Projesi” hızla devam etmektedir.

10 BORU HATLARI Bununla birlikte, boru hatları en çok enerji kaynağı olarak kullanılan ve kitlesel ölçekte taşıma olanağını sunduğu petrol ve doğal gazın taşınmasında önem taşırlar. Bu açıdan bakıldığında, boru hatlarının değişik oranlarda tercih edildiği görülür: örneğin Litvanya'da taşımacılık %26.3 oranında boru hatlarıyla gerçekleştirilirken, bu oran Türkiye'de %19.4, Norveç'te %19.1, Danimarka'da %18.3, Polonya'da %14, Macaristan'da %13'dür. Petrol taşıyan ilk boru hattı A.B.D.'de, aynı zamanda da ilk petrol çıkarım alanı olan Pennsylvania'da, 1865'de faaliyete geçmiştir. İlk zamanlar pahalı olan taşımacılık, teknik gelişmelerle iyice ucuzlatılmıştır.

11 BORU HATLARI Petrol taşıyan boruhatları başlıca üç türdedir (Tümertekin 1987); Ham petrol toplayan boruhatları -bunlar, üretim alanından petrolü toplanma merkezine ya da rafineriye taşırlar; ham petrol taşıyan boruhatları -yüzeyde ya da yeraltında döşenmiş olarak, petrol yatağından ya da depodan rafinerilere, limanlara ya da başka terminallere petrol taşırlar; rafine edilmiş petrolü taşıyan boruhatları -benzin ya da diğer ürünleri taşırlar.

12 BORU HATLARI Boruhatları, ton/km olarak taşınan yüklerin %20 kadarını taşıdıkları A.B.D.'de özellikle iyi gelişmişlerdir. Aynı zamanda, Kanada'da, Rusya Federasyonu'nda, Ortadoğu(İran ve Suudi Arabistan'da) ve Venezüella'da önemlidir. Avrupa'da da Kuzey Denizi petrol ve doğal gaz yataklarının bulunması nedeniyle önem kazanmıştır. Fakat kıta içindekiler, ülkelerin yüzölçümlerine uygunluk gösterdiklerinden, A.B.D. ve Rusya Federasyonu'ndakilere oranla oldukça kısa sayılırlar. Petrolün başka araçlarla taşınma kolaylığının aksine, doğal gaz, büyük ölçüde ancak boruhattıyla taşınabilmektedir. Buna karşılık, boruhattı yapımının pahalıya mal olması, bu taşıyıcının ancak bol doğal gaz ve zengin pazarların bulunduğu alanlar arasında inşasına olanak sağlamıştır. Bu yüzden de, doğal gazın bol olduğu halde, Venezüella ve Suudi Arabistan'da doğal gaz boruhatları gelişmemiştir. Doğal gaz boruhatları, petrol boruhatlarının da geliştiği, A.B.D. ve B.D.T.'de yoğunluk kazanmıştır; doğal gaz kullanımının artmasıyla Avrupa'da da gelişmiştir.

13 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Kuzey Amerika Bu bölgede A.B.D.'nde daha 1862 yılında 5 cm çapında 10 km kadar uzunlukta boruhattı faaliyette idiyse de, bu sistemin yaygın bir ulaşım sektörü haline gelmesi 1931 yılından sonra olmuştur. İlk uzun mesafeli boruhattı olan (1600 km) Teksas-İllinois hattının tamamlanması işe ayrı bir görünüm vermiştir. İkinci Dünya Savaşı yıllarında, Alman denizaltılarının A.B.D.'nin Atlas Okyanusu kıyıları, Meksika körfezi ve Karayipler'de petrol tankerlerini sık sık batırmaları Amerikalıları ülkenin doğusu için gerekli olan petrolü borahatlarıyla göndermeye zorlamış ve bu ülkede boruhatlarının yapımını son derece hızlandırmıştı. Bu amaçla, Federal hükümet kısa bir süre içinde, aynı zamanda dünyanın en büyük boru taşıma sistemi de olan, "Big Inch" ve "Little Inch "i yaptırdı.

14 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Sarı - Big Inch Yeşil - Little Inch Yuvarlaklar- pompa istasyonları Dikdörtgenler – depolama alanları

15 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Kuzey Amerika «Inch» hatları Teksas ve aşağı Louisiana'da Long View ve Houston-Bay town dan New York ve Philadelphia'ya uzanıyorlardı. A.B.D. 244,620 km petrol ve 548,665 km uzunluktaki doğal gaz boruhattıyla halen dünya birincisidir. Borularla taşıma en çok Ortabatı, Batı Teksas ve Meksika Körfezi petrol üretim alanlarından Meksika Körfezi etrafında, Büyük Göller'de ve Atlantik kıyılarında yer almış olan rafinerilere ham petrol gönderilmesi şeklindedir. Batıda özellikle Salt Lake City ile Kuzeybatı Pasifik arasında ve Casper'den doğuya doğru uzanan petrol borahatları vardır. Rafine edilmiş petrol taşıyan borahatları daha yaygındır. Kıyılarda bulunan büyük rafinerilerden (özellikle New York ve New Jersey'deki) Ortabatı pazarlarına uzanır. Teksas-New York hattı, uzun bir hat olarak önem taşıyorsa da, Alaska'da Perudhoe Körfezi'nden Valdez'e uzanan 1,275 km uzunluğundaki hat, güç doğa koşullarına sahip alanlardan geçmesi açısından önemli bir hattır.

16 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Kuzey Amerika A.B.D.'nde doğal gaz önemli bir yakıt haline ancak 1920'den sonra geldiğinden, Teksas'tan Chicago'ya (1,600 km) doğal gaz gönderen boruhattı, 1931 yılında faaliyete geçmişti. Dört yıl sonra ise 19 eyaleti içine alan bir hat kurulmuştu. Bu ülkede doğal gaz güneybatıdan, esas olarak da Teksas ve New Mexico'dan ülkenin hemen her yanına gönderilmektedir. A.B.D., Kanada'dan da boruhattıyla doğal gaz alır. Örneğin Kaliforniya ve Ortabatı‘dan kuzey kısmına Kanada'dan uzatılmış olan borahatları vardır. Alaska'da Kenai den (Cook Inlet'de) Anchorage'e gaz gönderen boruhattı ise 1961 yılında tamamlanmıştır.

17 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Kuzey Amerika doğal gaz boruhatlarının dağılışı.

18 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Kuzey Amerika Kanada da önemli bir petrol ülkesi olarak petrolü taşımak üzere borahatları inşa etmiştir. Petrol çıkarılan yerlerle büyük tüketim alanları olan şehirlerin birbirlerine uzak olması, petrolü ucuz olarak taşıyacak boruhatlarının da yapımına önem verilmesine yol açmıştır. Kanada'daki Interprovencial Line, halen Amerika’nın en uzun boruhattıdır. Alberta'da Edmonton'dan (Minnesota, Wisconsin ve Michigan yoluyla) Ontario'da Sarnia ve Toronto'da Port Credit'e kadar uzanır (2,856 km). Kanada'nın ikinci önemli petrol boruhattı, Edmonton'dan İngiliz Kolombiyası'nda Vancouver'a kadar dağlık ve ormanlık bölgelerde birçok akarsuyu da geçen, 1,150 km uzunluğundaki Dağaşırı "Trans Mountain" hattıdır. Portland (Maine, A.B.D.) ile Montreal arasındaki hat (320 km) ayrı tiptedir. Bu hat, başka ülkelerden alınan ve gemilerle gelen petrolün taşınmasında kullanılır.

19 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI

20 Kuzey Amerika Bu boruhattından önce Montreal'deki rafineriler, St. Lawrence yoluyla tankerlerle gelen petrolü kullanıyorlardı. Fakat adı geçen suyolunun yılın beş ayında donması, kışlık petrolün önceden biriktirilmesini gerektiriyordu; boruhattı bu sorunu çözdü. Kanada'da doğal gaz boruhatlarının yapımında ise özellikle iki husus rol oynamıştır: Rezervin büyük, buna karşılık iç pazarların sınırlı olması; 1960 yılında Kanada Enerji İdaresi ile A.B.D. Federal Enerji Komisyonu'nun yaptıkları bir anlaşmaya göre Kanada'nın A.B.D.‘ye büyük ölçüde doğal gaz dış satımını kabul etmesi (günde 1 milyon m3).

21 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Kuzey Amerika Batıdaki doğal gaz yataklarından da Vancouver ve A.B.D.'deki Washington ve Oregon'a hatlar yapılmıştır. Halen Kanada'da en önemli hat Trans-Kanada' dır. Bu boruhattı Alberta yataklarını Regina yoluyla Toronto, Ottawa ve Montreal ile Winnipeg, Fort William ve Kapuskasing'e bağlar. Doğal gaz üretiminde dünyada üçüncü olan Kanada, halen 74,980 km'yi bulan doğal gaz ve 23,564 km'lik petrol boruhatları konusunda çevreci grupların yoğun baskısı ile karşı karşıya bulunmaktadır.

22 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Latin Amerika Bu bölgede yer alan ülkelerden Meksika 'da üretilen petrol esas olarak ülke içinde tüketilmektedir. Bu nedenle oldukça geniş olan boruhatlarının yoğun olduğu başlıca alanlar,Tampico 'nun güneyinde Poza Rica havzası ile Mexico City yakınındaki rafinerilerle batıya doğru Salamanca arasıdır. Kolombiya 'daki petrol boruhatlarının çoğu, dağlık alanlar ve tropikal iklim için ayrı bir özelliğe sahiptirler. Yalnızca 100 km uzunluğunda olmasına karşın, Buanaventura limanı ile içeride Cali arasında ham petrol taşıyan hat ilginçtir (Cali'de yükseklik 942 m, Buanaventura'da 5 m'dir).

23 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Latin Amerika Meksika, doğal gaz üretimini de gittikçe arttırmaktadır. Buna bağlı olarak boruhattı ağı da iç tüketim ve aynı zamanda A.B.D.'nin yakın alanlarının ihtiyacını karşılamak üzere gelişmiştir. Meksika'daki doğal gaz boruhatları iki grupta toplanabilir: Kuzeydoğudaki havzalardan Monterrey, Torreon ve Monclova'ya; Kuzeydeki Vera Cruz ve güneyde Mexico City'ye gaz taşıyanlar.

24 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI

25 Latin Amerika Venezüella, petrol boruhatları bakımından en iyi durumda bulunan Lâtin Amerika ülkelerinden biridir. Batıda Maracaibo'nun batı ve doğu kıyılarında, hatta göl tabanında bile (1,600 km kadar) boruhatları yaygındır. Bu hatlar göle giren tankerleri besledikleri gibi, Amuay Bay ve Puerto Cardon 'daki rafinerileri de beslerler. Venezüella'nın doğal gaz rezervleri de çok zengindir; fakat henüz yararlanma azdır. Bunun başlıca nedenleri arasında (a)nüfusun az olması; (b)İklim koşullarının ısıtma ihtiyacı için gaz kullanılmasını özendirmemesi; (sanayinin henüz başlangıç aşamasında olması) sayılabilir.

26 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Latin Amerika Bölge ülkelerinden Bolivya'daki başlıca hat, Andlar'ın doğu eteklerinde yer alan Camiri petrol havzası ile Sucre ve Cochamamba 'daki rafineriler arasındadır. Bolivya, And-aşırı ilk boruhattına 1960 yılında kavuşmuştu: Sicasica (La Paz'ın güneydoğusunda) ile Şili'de Arica arasında uzanan 350 km uzunluğundaki bu hat, 4,200 km yükseklikteki dağları aşmaktadır. Latin Amerika'da Arjantin ve Brezilya'da da boruhatları genişlemektedir. Brezilya''da ham ve rafine petrol boruhatları 5,113, doğal gaz boruhattı ise 10,984 km'yi bulmuştur. Arjantin'de Bolivya sınırına yakın Campo Duran'dan Buenos Aires'e, petrol (6,613 km) ve doğal gaz (26,797 km) boruhatları hemen hemen birbirine paralel olarak uzanır. Bundan daha uzun diğer bir hat Patagonya'da Comodore Rivadavia 'dan Buenos Aires'e kadar uzanmaktadır.

27 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Latin Amerika Bu bölgede, uluslararası boruhatları da inşa edilmektedir ve bazıları 1998'de kullanıma açılmıştır: Arjantin ile Brezilya (Paraná-Uruguayana ve Cruz de la Sierra-San Jorge Pablo boruhatları) ve Arjantin ile Şili arasında (San Sebastián-Baudurria ve Mendoza-Santiago arasında) açılan doğal gaz boru hatları gibi.

28 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Avrupa Avrupa'da genel olarak petrol yataklarının az olması boruhatlarının daha çok limanlarla kıta içindeki tüketim merkezleri arasında yapılmasına yol açmıştır. Petrol üretim alanları ile rafineriler arasındaki boruhatlarına, Sicilya, Almanya ve Doğu Avrupa ülkelerinde rastlanır. Bunlar da A.B.D., Rusya Federasyonu ve Kanada'dakilere oranla çok kısa olan hatlardır. Avrupa'da halen en önemli petrol boruhattı, Marsilya yakınında Lavera 'dan yukarı Rhein vadisinde Strasbourg ve Almanya'da Karlsruhe yöresindeki rafine merkezine uzanan 782 km uzunluğundaki hattır. Bu hat özellikle Cezayir petrolünün, Fransa'daki sanayi merkezleri ile Almanya'daki rafineri merkezlerine gönderilmesi için yapılmıştır.

29 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Avrupa Avrupa'daki diğer bir başka uzun hat da Rotterdam-Rhein hattıdır. Rotterdam'da Pernis'den doğuda Venlo'ya uzanan bu boruhattı orada ikiye ayrılarak bir kol kuzeye Wesel'e. Bir başka kol da güneye Wesseling'e uzanır. Wilhelmshaven-Köln arasında, yedi petrol rafinerisine hizmet eden önemli bir başka hat daha vardır. Petrol boruhatları bakımından Avrupa'da en fazla gelişmiş ülke olan Almanya'dır; Fransa'da da benzer durum söz konusudur. Avrupa'da uluslararası anlaşmalarla doğal gaz alışverişi sayesinde boruhatları daha yakın zamanlarda gelişmiş fakat artık tamamen bir ağ halini almıştır. Almanya ve İtalya'nın yoğun doğal gaz boruhatlarına sahip olmaları yanında, doğu Avrupa üzerinden Rusya ile kurulan bağlantı da Avrupa içinde doğal gazın kullanım alanını, dolayısıyla da boruhattı ağlarını genişletmiştir. Örneğin Almanya'da doğal gaz boruhatlarının uzunluğu 26 bin km'yi bulmuştur ama binalara dağıtım ağının uzunluğu 310 bin km'yi aşmaktadır.

30 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Avrupa Avrupa'da Kuzey Denizi'nden kıta içindeki tüketim merkezlerine doğal gaz taşıyan hat en önemlisidir. Hollanda'da 1960'larda doğal gaz bulunmasından sonra gerek bu ülkede gerekse bu ülkeden diğer ülkelere 7 bin km'yi aşkın doğal gaz boruhattı döşenmiştir. Fransa'da da çok önemli iki doğal gaz boru hattı 1998'de tamamlanmıştır. Birincisi, Norveç'in Kuzey Denizi yataklarından Dunkirk'e doğal gaz taşıyan NorFra hattı dünyanın denizaltından giden en uzun boruhattıdır (837 km uzunluğunda). İkincisi de Dunkirk'teki NorFra terminalini, Fransız boruhattı sistemine entegre eden 185 km'lik Artere des Hauts-de-France boruhattıdır. Fransa'nın halen mevcut boruhattı sistemi, Norveç'ten İspanya'ya kadar doğal gaz akışını sağladığı gibi, Hollanda ve Rusya'dan Almanya, Avusturya ve Belçika'yı geçerek gelen doğal gazın da dağıtımını yapabilmektedir. Bu ülkede toplayıcı bu hatların uzunluğu 14 bin km'yi bulmuşken, dağıtım hatlarının uzunluğu da 165 bin km'yi geçmiştir.

31 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Avrupa Avrupa ülkeleri arasında dağıtım ağı açısından en büyüklerden birisi İngiltere olurken, bir diğeri de İtalya'dır; bu iki ülkeyi Hollanda izler. Avrupa'da şimdiki hedef ise; Kuzey Denizi, Kuzey Afrika ve Rusya'dan gelecek doğal gaz miktarını arttıracak, yarıçapları geniş boruların döşenmesidir.  2,600 km'den daha fazla uzunlukta 5 büyük boruhattı, Kuzey Denizi'ndeki Norveç doğal gaz yataklarından Avrupa'ya doğal gaz taşıyacaktır: Birisi Norveç'in Lollses terminaline, biri Belçika'nın Zeebrugge limanına, birisi Fransa'nın Dunkirk limanına, bir diğeri Almanya'nın Emden terminaline ve biri de Norveç'in Kuzey Denizi Gaz Ağı'na bağlanacaktır.  İngiltere'de Norfolk'dan Belçika'da Zeebrugge'yi birleştirecek 243 km'lik doğal gaz boruhattı ise, deniz altından geçecektir.  Avrupa'nın Polonya ve Belarus üzerinden Rusya ile bağlantısın da 3,100 kmlik doğal gaz boruhattı gerçekleştirecektir.

32 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Avrupa Afrika ile bağlantı, İspanya ile Cezayir arasında Magreb-Avrupa hattı vasıtasıyla 1996 sonunda kurulmuştur. Bu hat Cezayir'in Hassi R'Mel yatağından başlayıp Fas'ı geçerek İspanya'ya uzanmaktadır. Bu hat Portekiz, Fransa ve Almanya'ya da hizmet verecektir. İtalya ile Cezayir arasındaki, yine aynı yataklardan başlayıp Tunus'u geçerek daha önce gerçekleştirilmiş olan Transmed adını taşıyan bağlantı genişletildiği gibi, yeni bağlantılar da inşa halindedir.

33 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Avrupa'da evlerde de doğal gazın çok yaygın kullanımı (hükümetlerin zorunlu kılması nedeniyle) bu bağlantıların önemini arttırmaktadır. Kışın talebin en yoğun olduğu aylarda Hollanda'nın bu talebi karşılamakta zorlanması, Avrupa ülkelerini, hiç değilse söz konusu aylar için, doğal gazı yeraltı depolarında depolamaya da zorlamaktadır.

34 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Rusya Federasyonu Daha 1905 yılında 900 km uzunluğunda boruhattı faaliyette olmasına rağmen, Rusya'da petrolün boru ile taşınmasının önemi II. Dünya Savaşı'na kadar azdı. Cumhuriyetlerin dağılmasından önce, Sovyetler Birliği'nde boruhatları yapılması üzerinde özellikle durulmaktaydı. Bunun başlıca nedeni;  petrol ve doğal gaz kullanılışının önemli oranda artması olurken; devletin maden kömüründen çok petrol ve gaz kullanılışını desteklemesi;  petrol çıkarımında Volga-Ural alanının, Bakü ve Kuzey Kafkasya'nın önüne geçmesi;  petrole dayanan sanayinin, özellikle petro-kimya ve plastik sanayilerinin gelişmiş olması;  tüm ulaşım araçlarında ve tarımda kullanılan araçlarda petrol tüketiminin artması; ve,  çok nüfuslu yerleşmelerin yer aldığı alanların oluşması da (böylece eskiden boruhatlarının uzatılmasının ekonomik olmadığı alanlar uygun duruma gelmişti) etkili diğer faktörler olmuştur.

35

36 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Rusya Federasyonu Sovyetler Birliği'nde petrol, geçmişte çoğunlukla demiryolu ve su yoluyla taşınırdı. Günümüzde ise artık petrol, hemen tamamen boruhatlarıyla taşınmaktadır. Daha 1939 yılında ülkede, 4,000 km dolayında hat vardı; en önemlisi de Bakü ile Batum arasında 1,710 km uzunluğunda olanıydı. Başkır'dan Omsk'daki rafinerilere 1,700 km'lik bir hatla yapılan bağlantıyı diğerleri izledi (Almatievsk-Gorki, Stavropol-Moskova). Boruhatlarının 1950'den sonra yaygınlaşmaya başladığı Rusya'da halen 70,833 km ham petrol ve 11,536 km de petrol ürünleri taşıyan boruhattı ağı vardır. B.D.T.‘deki diğer önemli petrol ülkelerinden birisi olan Kazakistan'da da 10,958 km dolayındadır. Rusya'da Kuybişev yakınlarındaki petrol yataklarından Polonya ve Doğu Almanya'ya uzanan 5,321 km'lik Drujba (Dostluk) hattı ise, Doğu Avrupa'da Brody'den (Rusya) Bratislava'ya (Slovakya) uzanan boruhattının Batı Avrupa'ya doğru devam ettirilmesiyle oluşturulmuştur ve Sovyet petrollerinin Avrupa'da satılmasını sağlamıştır (büyük kısmı 1964'de yapılmıştı); Dünyanın halen en uzun boruhattı sayılmaktadır.

37 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Rusya Federasyonu Rusya'nın hızla gerçekleşecek bazı projeleri de vardır: Bunlardan birisi; Hırvatistan'a uzanan güney Drujba hattının uzantısı halinde Adria hattı, bir başkası; Batı Sibirya'dan Kuzey Denizi yoluyla A.B.D.'ye limandan gemilerle sevkiyat yapılacak Murmansk hattı, bir başkası; Baykal Gölü yakınındaki Angarsk'dan Pasifik kıyısındaki Nakhodka'ya uzanacak hat ve yine Angarsk'dan Çin'in Daqink şehrine uzatılacak hat gibi. Ancak Rusya'nın önemli petrol bölgelerinde madencilik sektörünün daha da arttırdığı çevresel kirlenmeye, halen oldukça bakımsız olan boruhatları da petrol sızıntılarıyla katkıda bulunmaktadır.

38 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Rusya Federasyonu Doğal gaz boruhatlarının ise Rusya'da 1943 yılına kadar yalnızca yerel önemleri vardı. 1943'de ilk uzun mesafeli boruhattı yapıldı. Bu yeni hat Saratov yatakları ile Moskova'yı birleştiriyordu. Buna rağmen, 1958 yılında bütün ülkede yalnız doğal gaz taşıyan 10,000 km uzunluğunda boruhattı bulunuyordu; doğal gazın giderek artan kullanılışına paralel olarak boruhatları da çoğaldı. Rusya, doğal gaz boruhatlarının Avrupa'ya olan uzantısının gelişmesinden de yarar sağlayacaktır: İlk aşamada Yamal boruhattı vasıtasıyla Polonya'ya, daha sonra da Almanya'ya bol doğal gaz gönderilmiştir. Mavi Akım projesi bağlamında Türkiye'ye bağlantı sağlanmıştır. Sahalin adalarına deniz altından döşenecek boruhatlarıyla Japonya'ya kadar erişmek isteyen Rusya, Kuzey Denizi'nden de yine denizaltından kuzey Avrupa ülkelerine ve tanker terminaliyle A.B.D.'ye dağıtım yapmak istemektedir. Rusya'da 150,000 km, Kazakistan'da da 10,370 km dolayında doğal gaz boruhattı bulunmaktadır; Özbekistan ve Türkmenistan'da da önemli uzunluklardadır.

39 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Uzak Doğu Dünya petrol çıkarımında payını gittikçe arttıran Uzakdoğu'daki boruhatları da çıkarım alanları ile limanlar arasındadır. Güneydoğu Asya'da önemli petrol ve doğal gaz ülkelerinden birisi olan Endonezya'da (özellikle Sumatra ve Cava'dakiler) çoğunlukla ormanlık ve dağlık alanlardan geçmekte ve ülkenin adalardan oluşan yapısına uygun olarak da kısa hatlar halinde bulunmaktadırlar (çoğunlukla 400 km'den az). Buna karşılık, dünyanın en büyük ülkelerinden birisi olan Çin'de ise kalkınma sürecine paralel olarak boruhattı ağı da genişlemektedir. Özellikle Çin'in, Orta Asya cumhuriyetlerinden doğal gaz ve petrol almak üzere anlaşmalar yapması uluslararası boruhattı inşaatını da hızlandıracaktır. Gerçekten de 2005'de Çin'in Uygur Özerk Bölgesi'nde 246 km'lik Alaşanku- Duşanzi boruhattı Kazak petrollerinin Çin'e akmasını sağlamıştı.

40 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Uzak Doğu Batı-Doğu doğal gaz boruhattı ise Çin içinde 10 eyaletten geçerek 4,000 km uzantısıyla Lunnarı'dan (Sinkiyang) Şanghay'a taşıma yapmaktadır. 2000'de yapımına başlanan ve 2004'de tamamlanan boruhattı, Tarım Havzası doğal gazını taşımaktadır ve yakın zamanda Kazak-Çin doğal gaz boru hattının Batı-Doğu doğal gaz sistemiyle bütünleşmesinin sağlanması planlanmıştır. Halen Çin'de en dikkat çeken hat, Güney Çin Denizi‘nde Hainan açıklarındaki Yaçeng yataklarından Horıg Kong'a doğal gaz taşımak üzere denizaltından geçen 775 km uzunluğundaki hattır. Halen ülke yüzölçümüyle kıyaslandığında çok zayıf kalan petrol boruhatları 14,478km, doğal gaz boruhatları ise 15,890 km'dir. Ancak boru hattı inşası tüm hızıyla sürmektedir.

41 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Uzak Doğu Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra bağımsızlık kazanan cumhuriyetlerden zengin petrol ve doğal gaz yataklarına sahip olanların, özellikle Batılı şirketlerle çeşitli anlaşmalar yapmaları ve yine çeşitli ülkelerle dışsatım bağlantıları kurmaları, su sıkıntısı çeken ülkelerin gerek denizden su çekmek gerekse komşu ülke ya da bölgelerden su almak için çeşitli projeler üzerinde çalışmaları, boruhatları ağının gelecekte iyice genişleyeceğini göstermektedir. Bu arada, gittikçe büyüyen ve sayıları artan şehirlerin taleplerini karşılayacak boruhatları döşenmesinin yüksek maliyetli bir altyapı oluşturduğu ve ülkeler arasındaki geçişlerde siyasal istikrarı gerekli kıldığı da unutulmamalıdır.

42 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Orta Doğu Dünyanın gerek rezerv gerek üretim bakımından önde gelen petrol alanlarından olan Ortadoğu'da boruhatlarından geniş çapta yararlanılmaktadır. Boruhatlarının hemen tümü, petrolün çıkarıldığı yerlerle dışsatım yapılan limanlar arasındadır. Bu tip boruhatları uzundurlar. Örneğin Suudi Arabistan'da Abkaik petrol yatakları ile Say da limanı arasındaki 1,700 km uzunluktadır. Diğer başlıca petrol boruhatları ise şunlardır: Kerkük-Hayfa, Kerkük-Trablus, Kerkük- Banyas ve Zubeyr (Irak)-Fao (Basra Körfezi'nde).

43 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Orta Doğu Ortadoğu içinde kabul edersek, Kuzey Afrika ülkelerinden Cezayir'de ülkenin merkezi kesimindeki Hacı Mesud petrol yataklarından Akdeniz kıyısında bulunan Bougie limanına boruhattıyla bağlantı kurulmuştur. Bir başka hat, Libya sınırına yakın Ecdele bölgesindeki birçok yataktan Tunus'da Gabes körfezindeki Skirra limanına uzanır. Libya'da Zelten petrol yatakları ile Brega limanı arasında bir boruhattı vardır. Mısırdaki önemli petrol boruhattı ise 193,5 km'lik Süveyş Kanalı'nı tamamlayan, Süveyş Körfezi'ndeki A in al-Sokhna ile Akdeniz kıyısındaki Kriri limanını birbirine bağlayan 320 km'lik Sumed boruhattıdır.

44 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Orta Doğu Gelişmekte olan birçok yerde olduğu gibi, Ortadoğu'da da petrol ve doğal gaz çıkaran ülkelerin çoğunda doğal gaz için yeterli pazarlar henüz yoktur. Bunun nedenleri arasında;  evlerde ısınmak için yakıta pek gerek duyulmaması (yine çoğunda iklim koşulları nedeniyle)  nüfusun az, sanayinin gelişmemiş olması başta gelir. Kûveyt çıkan gazı, tekrar petrol yataklarına enjekte eden ikinci ülkeydi (Venezüella birinci). Bununla birlikte, deniz suyunu arıtan (Shuvaik'de) tesise gaz göndermek üzere bir borahattı döşenmişti. Şimdi ise Katar, Kûveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri artan elektrik enerjisi ihtiyaçlarını doğal gaz kullanarak karşılamaya başladıklarından, bu durum doğal gaz boruhatları döşenmesini de etkilemiştir (Katar'm 400, BAE'nin 125 km). Ortadoğu ülkelerinden bazılarının ve bölge ülkesi İran'ın zengin doğal gaz yataklarından uluslararası ölçekte yararlanılması (Hindistan ve Pakistan'la anlaşma imzaladı) doğal gaz boruhatlarını genişletecektir.

45 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Orta Doğu Türkiye ise 3,636 km ham petrol taşıyan bir petrol boruhattı ağına sahip bulunmaktadır. Uluslararası düzeydeki Kerkük-Yumurtalık (950 km) hattı ve Batman- Dörtyol petrol boruhattı (494 km) özellikle önemlidir. Türkiye'nin Azerbaycan ve Orta Asya cumhuriyetleriyle yaptığı anlaşmaların yürürlüğe girmesi durumunda gerek petrol gerekse doğal gaz boruhattı ağları da hızlı bir genişleme sürecine girecektir; ancak bu konu çok belirsizdir. Ülke içinde gittikçe genişleyen doğal gaz boruhatttı ağının uzunluğu ise 10,630 km'ye varmıştır.

46 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Orta Doğu Türkiye için mevcut boruhatlarından çok, ileriye yönelik projeleri daha önemli sayılmaktadır: Bunlardan birisi, 1997'de yapımına başlanan Tebriz'den Türkiye'ye bağlantı sağlayan hattır. Hattın tamamlanmasına rağmen, işletilmesinde önce kontrol cihazları ve gazın kalitesi, sonra da fiyat açısından sorunlar çıkmıştı. Tamamlanan bir diğer proje de "Mavi Akım"dır. Güney Rusya'da Izobilnoye'- den başlayıp Karadeniz kıyısında Dzhugba'ya ulaşan, oradan da Karadeniz'i deniz altından geçerek Samsun'a ulaşan boruhattı 2002'de tamamlanmış ve 2003'de gaz verilmeye başlanmıştır. Ancak bu boruhattında da fiyatlar açısından sorunlar yaşanmaktadır. İran ve Rusya'yla anlaşmaların "al-yada-öde" türünde olması nedeniyle halen talep fazlası olan miktarı, Marmara Denizi ya da Tuz Gölü altında yapılacak depolarda saklama planları da yapılmıştır.

47 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI

48 Orta Doğu Türkiye 2010'a kadar doğal gaz dışalımının; %30’nu Mavi Akım'la Rusya'dan, %25’ni Bulgaristan üzerinden yine Rusya'dan, %20’sini İran'dan, %13’nü Azerbaycan'dan yapmaktadır. Geri kalanını da Cezayir ve Nijerya'dan almış olacaktı; ancak bu tam gerçekleşememiştir. Eğer talebin üzerinde gaz akışı olursa, bu durumda Türkiye'nin bir geçiş ülkesi olması da gündemdedir. Yunanistan üzerinden Avrupa'ya doğal gaz şevki yapılabileceği gibi, Bulgaristan üzerinden ya da bir denizaltı boruhattıyla İtalya'ya da aktarma yapılabilecektir.

49 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Orta Doğu Bu tür bir taşımacılık için en güçlü aday, Nabucco Botuhattı projesiydi. Türkiye'den (Erzurum) Bulgaristan, Romanya ve Macaristan üzerinden Avusturya'ya 3,300 km'lik bir hatla doğal gaz taşımayı hedeflemekteydi. Günümüzde bu projenin yerini TANAP (Trans Anatolian Natural Gas Pipeline) almıştır. -TANAP Projesi, Türkiye ve Azerbaycan’ın bugüne kadar başarı ile Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı yürüttükleri projelerin enerji alanındaki en önemli temsilcilerinden biridir. Avrupa’nın ve Türkiye’nin doğalgaz ihtiyacını karşılamayı bunun yanı sıra bölgede gaz çeşitliliğinin sağlanmasını hedefleyen proje öncesinde dev yatırımlara imza atan iki kardeş ülkenin, enerji alanında Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı ve Bakü-Tiflis- Erzurum Doğal Gaz Boru Hattı Projeleri ile ivme kazanan stratejik iş birlikleri, 2008 yılında PETKİM’in SOCAR tarafından satın alınmasıyla daha da kapsamlı hâle gelmiştir. NOT:Dünyanın en köklü petrol şirketlerinden biri olan Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi - SOCAR, Türkiye’de faaliyetlerini 30 Mayıs 2012 tarihinden itibaren, SOCAR Turkey Enerji A.Ş. adıyla sürdürüyor.

50 NOT Türkiye ile Rusya arasında beşincisi düzenlenen Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi, enerji konusunda çok önemli anlaşmalara sahne oldu. Putin, Güney Akım Projesi’nin rafa kaldırıldığını, Mavi Akım Projesi’ne Türkiye ile birlikte ağırlık verileceğini açıkladı. Güney Akım Projesi ile Rusya Ukrayna’ya alternatif bir boru hattı oluşturmayı hedefliyordu. ye-yarayacak/30/03/2015. Son 1 ay içinde AB’li ortaklarla Nabucco ve Rusya ile imzalanan Güney Akım anlaşmaları önem taşıyor.

51 TÜRKİYE

52 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI Orta Doğu 26 Aralık 2011’de mutabakat zaptı imzalanan, 26 Haziran 2012’de de Hükümetler arası imzaların atıldığı TANAP, Türkiye ve Avrupa’nın doğal gaz arzına, Azerbaycan Şah Deniz-2 sahası ve ilave kaynaklardan doğal gaz tedariğiyle büyük katkı sağlayacaktır. Giriş noktası Azerbaycan, Türkiye sınırı Türkgöz girişi olan 56 inçlik hattın, Avrupa’ya çıkış noktaları Yunanistan ve Bulgaristan sınırları, Türkiye içi çıkış noktaları ise Eskişehir ve Trakya bölgesi olacaktır. TANAP Projesi için öngörülen 4 aşamanın ilki, 2018’de ilk gaz akışıyla gerçekleşecek. 2020’de yıllık 16 milyar metre küp olacak kapasitenin, 2023’te 23 milyar metre küp, 2026’da ise 31 milyar metre küp seviyesine kadar ulaşması hedeflenmektedir.

53 PETROL VE DOĞAL GAZ BORUHATLARININ DAĞILIŞI

54


"BORU HATLARI. Çağdaş insanın dev boyutlara varan tüketim taleplerini karşılamak üzere birçok maddenin taşınmasında boru hatları gün geçtikçe önem kazanan." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları