Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Deney Hayvanlarında Analjezi ve Anestezi Yrd. Doç. Dr. Elvan BAKAR T.Ü. Eczacılık Fakültesi Farmasötik Biyoteknoloji AD.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Deney Hayvanlarında Analjezi ve Anestezi Yrd. Doç. Dr. Elvan BAKAR T.Ü. Eczacılık Fakültesi Farmasötik Biyoteknoloji AD."— Sunum transkripti:

1 Deney Hayvanlarında Analjezi ve Anestezi Yrd. Doç. Dr. Elvan BAKAR T.Ü. Eczacılık Fakültesi Farmasötik Biyoteknoloji AD.

2 İÇERİK İyi bir analjezi ve anestezi için temel şartlar ve ağrının değerlendirilmesi Analjezi ve anestezi Premedikasyon Operasyon sonrası bakım Sık kullanılan deney hayvanlarında anestezi dozları

3 Canlıda yapılan anatomi, fizyoloji demonstrasyonları, Deneysel amaçlı yapılan enjeksiyonlar, Rektal ilaç/madde uygulamaları, Her türlü cerrahi operasyonlar, Deney hayvanları da insanlar gibi ağrı duyarlar mı? NEDEN ANESTEZİ

4 Deney hayvanın;  Korkusunu azaltılması  Girişime bağlı ağrı duymasının engellenmesi  Deneyle ilgili girişimlerin güvenli ve rahat yapılabilmesinin sağlanması  Araştırıcıyı korumak NEDEN ANESTEZİ

5

6 ANESTEZİ  Ağrı duyusunun ortadan kalkması (analjezi)  Bilinçsizlik veya hafıza kaybı (amnezi)  Kas gevşemesi veya immobilizasyon sağlanır.

7 Temel kavram ve ilkelerin uygulanması formalite değildir. Zaman ve hayvan kaybını azaltır. Aseptik koşullarda yapılması zorunludur. Analjezi ya da anestezi öncesi ve sonrası hayvanların genel durumu dikkatle değerlendirilmelidir. ANALJEZİ, ANESTEZİ

8  Deney hayvanının türü Morfin sıçan ve tavşanda santral sinir sistemi depresyonu yapar, fare ve kedilerde tremor ve konvülsiyona neden olur. Xylazin, geviş getiren hayvanları sedatize etmekte kullanılan dozu, köpek için gerekli olanın 10 da biridir. Bazı sıçan türleri nitröz oksite duyarlıdır. Hayvanın büyüklüğü ve cinsiyeti de anesteziye verilen cevabı değiştirebilir. Yağlar vücut ağırlığına göre ayarlanan dozu etkiler. DİKKATE ALINMASI GEREKENLER

9  Deneysel işlemlerin travmatik niteliği ve etkileri  İstenen anestezi-analjezi süresi  Anestezik ajanın yan etkileri deneyi etkiliyor mu?  Başka girişimler için tekrar anestezi gerekecek mi? DİKKATE ALINMASI GEREKENLER

10 ANESTEZİ TİPİNİ NASIL SEÇİLMELİ  Bilim dalınla ilgili makaleler araştırılmalı  Tecrübeli meslektaşlarına sorulmalı  Farklı bir anestezi uygulaması olabilir mi?

11

12

13

14

15 Anestezi öncesi iyi bir hazırlık anestezi sırasındaki komplikasyonları azaltır. Deney sırasında kullanılacak cihazlar malzemeler hazır ve çalışır olmalı, Personel çalışma sırasındaki teknik, cihaz ve malzemelerin kullanımına yatkın olmalı, Postoperatif bakım planlanmalıdır ANESTEZİ ÖNCESİ NE YAPILMALI

16

17 Ağrının ne zaman başlayacağı, ne kadar süreceği tahmin edilmelidir. Uygun ilaç dozu belirlenmelidir. Bunun için rehber olacak kaynaklar yararlıdır. Ağrının varlığını tespit edebilmeli, şiddetini değerlendirebilmeliyiz. Nasıl iyi bir anestezi-analjezi uygulayabilirim?

18 Sıvı, besin alımı ve kilo azalır. Kan basıncı artar, taşikardi, pupiller dilatasyon gelişir, solunum dakika volümü azalır. Hareket azalır, ses çıkarma, ağrılı bölgeyi yalar, ısırma, tırmalama, Tükrük salgısı artar, çiğneme hareketi Dişlerin titremesi Kambur pozisyonda durma, agresyon Deney hayvanının ağrısı varsa,

19 Kullanılan deney hayvanı türünün spesifik davranışlarını bilmeliyiz Operasyon öncesi ve sonrasını karşılaştırabilmeliyiz Etkilenilen bölgeye palpasyon ya da manipulasyon ağrı varlığının kontrol edilmesi açısından yararlıdır Daha önceki çalışmalar dikkate alınmalıdır

20 ANESTEZİ SIRASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER Nabız sayı ve ritmi Solunum hızı ve derinliği Müköz membranların rengi Vücut sıcaklığı Kas tonusu ve refleksler Anestezinin derinliğini gösterir Kardiyovasküler Sistem Hipotermi Solunum Sistemi Anestezi sırasında: Reflekler kaybolur. Solunum hızı azalır.

21 Refleksler  Aşağıdaki reflekslerin kaybolması derin anestezi ifade eder.  Hayvanlarda ilk kaybolan refleks doğrulma refleksidir.  İkinci kaybolan refleks yutma refleksidir.  Palpebral refleks- Göz kapağına dokunma sonucu göz kırpma hareketi  Ayak ucuna bastırma- Ayak ucuna ağrılı uyaran verildiğinde geri çekme  Kornea refleksi: - Korneaya pamukla dokunulmasının göz kırpmaya neden olması.

22 ANALJEZİKLER Bilinç kaybı yaratmadan ağrı duyulmasını azaltır Pre-aneztezik olarak ya da Post-operatif ağrının giderilmesinde önem taşır

23 ANALJEZİKLER Opioid ve narkotik analjezikler: Morfin, butarfenol, buprenorfin, meperidin (dolantin) Opioid ve narkotik analjezikler Kuvvetli analjezik ve sedatif Solunum depresyonu Hipotansiyon Bradikardi Kusma Defekasyon Non-narkotik analjezikler: Ksilazin (xylasine)

24 ANALJEZİKLER  Nörolept Analjezi: Bilinç kaybı olmaksızın santral sinir sistemi depresyonu + analjezi  Sıçanlar SSS depresyonuna rağmen işitsel uyarıya cevap verir (Jones and Simmons 1968)  Köpeklerde küçük cerrahi uygulamalar, sıçanlarda abdominal cerrahi için kullanılabilir  Nörolept analjezikler: Fentanil+droperidol, fluanison+fentanil  NSAE ilaçlar (salisilatlar, asetaminofen naprosin, ibuprofen) En çok kullanılan

25 LOKAL ANESTEZİ Sınırlı bir alanda, bilinç kaybı olmadan anestezik etki Yüzeyel uygulama Örn: Lidokain (xylokain) sprey Bölgesel sinir blokajı uygulanması (lidokain, bupivakain) Spinal sinir blokajı yapılması (lidokain, prilokain ya da uzun etki için bupivakain)

26 GENEL ANESTEZİ Ağrı duyulmaz, bunun yanı sıra bilinç kaybı oluşur. Genel anestezi iki ayrı şekilde yapılır Enjeksiyon İnhalasyon

27 ANESTEZİ Anestezinin derinliği, yeterliliği, doz aşımı olup olmadığı izlenmelidir. Nabız sayı ve ritmi, solunum hızı, müköz membranların rengi, vücut ısısı, kas tonusu ve refleksler incelenmeli ve kaydedilmelidir.

28 GENEL ANESTEZİ Paranteral Anestezikler Barbitüratlar (fenobarbital, amobarbütol, pentobarbütal) Hızlı etkili ve barbitürat olmayanlar (propofol) Disosiyatif ajanlar (ketamin) Opioidler (morfin, meperidin, buterfenol, buprenorfin, fentanil) İnhalasyon Anestezikleri (halotan, izofluran, enfluran)

29 Disosiyatif anestezi Katalepsi (iradenin yitimi), hafif sedasyon, amnezi ve analjezi ile karakterize tablodur.  Ketamin ile koruyucu refleksler aktif kalır.  Yutma devam eder.  Kan basıncı ve kalp hızı artar.  Miyokard deprese olur. Ancak bu depresyon kan basıncını artırıcı etki ile ortadan kalkar. Katalepsi: İstemli motor hareketleri olanaksız kılan, hipertoni ile karakterize durum.

30 Anestezik ajan bir indüksiyon kabini içerisinde toplanır. Sonrasında maske sistemi ya da endotrakeal kanül ile idame edilir. Bu ajanlar nadiren, ancak birkaç dakika süreli anestezi için bir ped üzerine damlatılarak verilebilir. İnhalasyon Anestezikleri İNDÜKSİYON KABİNİ

31

32

33

34 KAS GEVŞETİCİLER Kolay endotrakeal entübasyon, istenmeyen kasılmaların önlenmesi, kontrollü ventilasyon sağlanması, Süksinilkolin (Lystenon) Pankuronyum Bromür (Povulon) Atraküryum Besilat (Tracrium) Dikkatli Kullanılmalı !!!

35 PREMEDİKASYON (Pre-Aneztezikler)

36 Anestezik ajanlar verilmeden önce anesteziklerin dozunu azaltmak Cerrahi veya anestezi öncesinde istenmeyen etkileri önlemek amacıyla yapılır Böylece; korku ve endişe giderilir, total anestezik dozu azaltılır, salgı ve sekresyonlar azalır, vagal refleks bloke edilir. Sakin uyuma, uyanma ve analjezi sağlanır. PREMEDİKASYON

37  Atropin  (Sık kullanılan pre-anestezik ajanlardan biri)  Özellikle oral salgısı fazla olan deney hayvanlarında (örn: kobay)  Atropin pupilla dilatasyonu yapacağından anestezi derinliği pupillar refleksle izlenmez PREMEDİKASYON

38  Ksilazin:  Güçlü hipnotik, kas gevşetici, analjezik  Sıklıkla ketaminle kombinasyon şeklinde kullanılır  Bradikardi ve hipotansiyona neden olabilir

39  Diazepam:  Güçlü tranklizan, kas gevşetici, antikonvülzan  Solunum depresyonuna yol açabilir ancak kalp debisi ve kan basıncı üzerine etkisi azdır

40 OPERASYON SONRASI BAKIM

41 Cerrahi sonrası yeterli analjezi sağlamaya özen gösterilmelidir. Cerrahi işlemle orantılı olarak operasyon sonrası ağrı artar, ilaç rejimi ayarlanmalıdır. Ağrı en çok ilk 24 saat içinde olmaktadır saat içerisinde azalır.

42 Orta düzeyde ya da şiddetli ağrıya neden olabilecek durumlar  Büyük laparotomiler ya da organ insizyonları  Torakotomi  Organ transplantasyonu  Vertebral işlemler  Yanıklar  Travma oluşturma  Ortopedik işlemler

43 OPERASYON SONRASI BAKIM Operasyon sonrası ağrıda önerilebilecek ilaçlar: NSAE ilaçlar (Parenteral uygulamaya uygun olanlar) Cerrahi bölgeye topikal anestezik uygulaması Örn: Lidokain-prilokain kombinasyonu ilaçlar (EMLA-krem) Buprenorfin 0,5-1 mg/kg im./ip.

44 SIK KULLANILAN DENEY HAYVANLARINDA UYGULANAN PRE- ANESTEZİK VE POST-OPERATİF AJANLARIN DOZLARI

45 SIK KULLANILAN DENEY HAYVANLARINDA ANESTEZİ DOZLARI

46

47

48 ÖZETLE; Deney hayvanının yaşam kalitesi ve buna bağlı olarak deneysel çalışmalar, çalışmayı yapan personelin eğitim ve tecrübesi ile yakından ilişkilidir. Deney hayvanı ağrısı olduğunu gösterecek bulgular vermemelidir.

49 Deney hayvanları insanlar kadar ağrı duymuyor olabilir yine de, Bir insanın ağrısının dindirilmesi gereken her durum deney hayvanı için de geçerlidir. Ancak, gereksiz ve fazla yapılan anestezik ya da analjezik de zararlı olabilir.

50


"Deney Hayvanlarında Analjezi ve Anestezi Yrd. Doç. Dr. Elvan BAKAR T.Ü. Eczacılık Fakültesi Farmasötik Biyoteknoloji AD." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları