Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

FARMAKOLOJ İ İ LE İ LG İ L İ TEMEL KAVRAMLAR. Farmakoloji Bilimi Farmakoloji Yunanca „pharmacon’ (ilaç) ve „logia ‟ (bilgi) kelimelerinin birleşmesinden.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "FARMAKOLOJ İ İ LE İ LG İ L İ TEMEL KAVRAMLAR. Farmakoloji Bilimi Farmakoloji Yunanca „pharmacon’ (ilaç) ve „logia ‟ (bilgi) kelimelerinin birleşmesinden."— Sunum transkripti:

1 FARMAKOLOJ İ İ LE İ LG İ L İ TEMEL KAVRAMLAR

2 Farmakoloji Bilimi Farmakoloji Yunanca „pharmacon’ (ilaç) ve „logia ‟ (bilgi) kelimelerinin birleşmesinden oluşmuştur. Farmakoloji: İlaçların kaynaklarını, kimyasal ve fiziksel özelliklerini, vücuda alınışlarını, etkilerini, etki şekillerini ve hastaya verilecek hale getirilme yöntemlerini araştıran bilim dalıdır. İnsanlar ilk Çağ ‟ dan beri farkında olmadan farmakoloji bilimine ilgi duymuştur. Doğadaki bazı bitkilerin çiçeklerini, yapraklarını, köklerini kullanarak hastalık ve ağrıdan kurtulmuşlardır. Farmakoloji biliminin anatomi, fizyoloji, patoloji, epidemiyoloji, eczacılık ve kimya gibi bilim dallarıyla ilişkisi vardır. Bu bilimlerle olan ilişkisi sayesinde ilaçların vücuttaki etkisi, emilimi, dağılımı ve başka ilaçlarla olan etkileşimleri hakkında bilgiler ediniriz.

3 Farmakolojinin Bölümleri  Farmakokinetik:  Farmakokinetik: İ laçların canlıda emilim, da ğ ılım, metabolizma ve atılımını (ıtrah) inceleyen bilim dalıdır.  Farmakodinamik:  Farmakodinamik: İ laçların canlılardaki fizyolojik, biyokimyasal etkileri ve etki mekanizmalarını inceleyen bilim dalıdır.  Farmakoterapi:  Farmakoterapi: İ laçların hastalıkların tedavisinde kullanılmasını inceleyen bilim dalıdır.  Moleküler farmakoloji:  Moleküler farmakoloji: Canlıda biyolojik sistemlerle ilaçlar arasındaki fizik ve kimyasal etkilemeleri moleküler düzeyde inceleyen bilim dalıdır. Biyokimyasal farmakoloji:  Biyokimyasal farmakoloji: İ laçlar ile enzimler arasındaki etkileşmeleri inceleyen bilim dalıdır. Nörofarmakoloji:  Nörofarmakoloji: Sinir sistemini etkileyen ilaçların özelliklerini ve etki mekanizmalarını inceleyen bilim dalıdır.

4 Farmakolojinin Bölümleri  İ mmünofarmakoloji:  İ mmünofarmakoloji: İ laçların immün sisteme etkisini inceleyen bilim dalıdır.  Klinik farmakoloji:  Klinik farmakoloji: Yeni ilaçların bulunması ve geliştirilmesi amacıyla deney hayvanlarında incelenmiş kimyasal maddelerin; normal ve hasta insanlarda uygulanmasını ve sonuçların de ğ erlendirilmesini inceleyen bilim dalıdır.  Biyofarmasötik:  Biyofarmasötik: İ laçların farmasötik şekillerine göre emilimini inceler.  Farmasötik kimya:  Farmasötik kimya: İ laçların kimyasal yapısını ve özel Şekillerde hazırlanmasını (Tablet, merhem, ampul, kapsül v.b.) inceleyen bilim dalıdır.  Toksikoloji:  Toksikoloji: İ laçlarla veya di ğ er kimyasal maddelerle oluşan zehirlenmeleri, zehirli maddelerin yapısını, özelliklerini, etki mekanizmalarını, zehirlenme belirtilerini ve tedavilerini inceleyen bilim dalıdır.  Kemoterapi:  Kemoterapi: İ nsan vücudunu istila eden parazit, mikroorganizma ve bakteriler ile neoplazmaların (kanser hücreleri) yaptı ğ ı hastalıkların tedavisi ile u ğ raşır.

5 İ laç Dünya Sa ğ lık Örgütü (WHO) ilacı; fizyolojik durumları ya da patolojik olayları alanın yararı için de ğ iştirmek, incelemek amacıyla kullanılan veya kullanılması öngörülen bir madde ya da ürün olarak tanımlar. İ laç; İ laç; hastalıkların teşhisi, tedavisi, proflaksisi (korunma), cerrahi girişimlerin kolaylaştırılması ve bazı fizyolojik olayların de ğ iştirilmesi amacıyla kullanılan kimyasal maddedir.

6 Temel kavramlar  Doz:  Doz: Bir defada verilen ilaç miktarıdır.  Drog:  Drog: Tedavi amacı ile kullanılan tek bir maddedir.  Farmakokinetik:  Farmakokinetik: İ lacın vücuttaki hareketi (emilim, da ğ ılım, atılım) demektir.  Günlük doz:  Günlük doz: Gün boyunca verilmesi tavsiye edilen ilaç miktarıdır.  Yan etki:  Yan etki: İ laçların ola ğ an dozlarında bile istenilen tesirlerine ilaveten yaptıkları istenmeyen etkileridir.  Toksik etki:  Toksik etki: Genellikle ilaçların farmakodinamik etkilerinin Şiddetlenmesine ba ğ lı hasta için hoş olmayan, rahatsızlık veren ve hatta ölümüne neden olan etkidir. Yan etkiler de toksik sayılabilir.  Yarar / Risk oranı:  Yarar / Risk oranı: İ laçlar normal dozlarda kullanıldıklarında bile toksik tesirler oluşturabildiklerinden (Örn. kanser ilaçları) ilaç tedavisinde göz önünde tutulması gereken nokta; ilacın yararının zararına üstünlü ğ ünün saptanmasıdır.  Emniyet aralı ğ ı:  Emniyet aralı ğ ı: İ lacın tedavi dozu ile toksik etki gösteren dozu arasındaki mesafeye denir.  Endikasyon:  Endikasyon: İ lacın, kullanım amacına yönelik etkilerine denir.

7 Temel kavramlar  Kontrendikasyon:  Kontrendikasyon: İ lacın, kullanılmaması gereken durumlardır.  Rezistans:  Rezistans: Mikroorganizmaların özelliklerine ba ğ lı olarak ilaçlara direnç gelişmesi ve ilaçların etkisiz kalması.  Tolerans:  Tolerans: İ laçlar, devamlı kullanıldı ğ ında normalde alınan cevabın gittikçe azalması.  İ lacın yarılanma ömrü:  İ lacın yarılanma ömrü: Çeşitli yollar sonucu bir ilacın plazmadaki konsantrasyonunun yarıya inmesi için geçen süredir.  Biyoyararlanım:  Biyoyararlanım: İ lacın sistemik dola Ģ ıma kimyasal de ğ i Ģ ikli ğ e u ğ ramadan geçen kısmıdır.  Profilaksi:  Profilaksi: Hastalıkların oluşumunu yada gelişimini önlemek amacıyla yapılan tedavisel girişimlere verilen ad.  Majistral ilaç:  Majistral ilaç: İ lacın bileşimi doktor tarafından reçeteye açıkça yazılıp eczanede eczacılar tarafından yapılan ilaçtır.

8 Temel kavramlar  Ofisinal ilaç:  Ofisinal ilaç: Her ülkenin farmakopesinde kayıtlı olan ve eczanelerde hazır olarak bulunan veya istendi ğ inde farmakopedeki formüle göre hazırlanan ilaçlardır. Örnek: İ yot tentürü gibi.  Müstahzar (Spesiyaliteler) ilaç:  Müstahzar (Spesiyaliteler) ilaç: İ laç firmaları tarafından tıbbi ve teknik kurallara uygun olarak üretilip özel ad ve ambalajla satışa sunulan hazır fabrikasyon ilaçtır.  Farmakope:  Farmakope: İ laç yapmak için gerekli formül ve tariflerin yazılı oldu ğ u kitap.  Prospektüs (Prospectus):  Prospektüs (Prospectus): İ laca ait tanıtıcı bilgilerin bulundu ğ u broşür.

9 İ laçlarla Tedavi ( Tedavi şekilleri)  Ampirik tedavi (ilkel tedavi)  Ampirik tedavi (ilkel tedavi) Hastalı ğ ın sebebini, oluşum mekanizmasını, ilacın hastalı ğ a etkisini ve etki şeklini bilmeden yapılan tedavidir. Halk arasında deneme yanılma yolu ile elde edilen bilgilerle yapılır.  Semptomatik tedavi (palyatif tedavi)  Semptomatik tedavi (palyatif tedavi) İ laçlarla hastalı ğ ın nedenini ortadan kaldırmadan bulgu ve belirtilerini gidermek için yapılan tedavidir. Örnek: Diş çürü ğ ünde a ğ rıyı geçirmek için analjezik (a ğ rı kesici) verilmesi  Radikal tedavi (rasyonel)  Radikal tedavi (rasyonel) İ laçlarla hastalı ğ ın nedeninin tamamen ortadan kaldırılmasına „radikal tedavi ‟ denir. Örnek: Tonsillitin, antibiyotik ile tedavi edilmesi.

10 İ laçlarla Tedavi ( Tedavi şekilleri)  Profilaktik tedavi  Profilaktik tedavi Hastalıklardan korunmak için yapılan ilaç uygulamasıdır. Örnek: Aşı uygulamaları „profilaktik tedavi ‟ dir.  İ kame tedavi (yerine koyma= substitution)  İ kame tedavi (yerine koyma= substitution) Vücutta eksikli ğ i görülen maddelerin eksikli ğ ini gidermek için yapılan ilaç uygulamasıdır. Örnek: Ensülin uygulaması

11 İ laçların Sınıflandırılması İ laçların Sınıflandırılması  Tedavide kullanılışına göre:  Tedavide kullanılışına göre: Örnek: Antiaritmik (kalpte düzensiz atımları önleyen ilaç), Analjezik (a ğ rıyı geçiren ilaç), v.b.  Etki yerine ve şekline göre;  Etki yerine ve şekline göre; Moleküler etkileşim. Örnek: Enzim inhibitörleri, reseptör blokerleri v.b. Fizyolojik sistemler üzerine etkilerine göre Örnek: Antikoagülanlar, vazodilatör v.b. Kimyasal (moleküler) yapısına göre: Örnek: Alkoloid, steroid, barbitürat v.b.

12 İ laçların adlandırılması İ laçların adlandırılması  Genel ad (jenerik=uluslararası ortak adlandırma):  Genel ad (jenerik=uluslararası ortak adlandırma): Sa ğ lık alanında uluslar arası bilimsel ortaklık sa ğ lamak ve bilimsel yayınların kolay anlaşılır olması için genel ad kullanılır. Örnek: Acetylcystein (mukolitik=mukusu sıvılaştıran, sulandıran)  Ticari ad (marka veya müstahzar adı):  Ticari ad (marka veya müstahzar adı): İ İ lacı bulan firmanın veya ilacı içeren etken maddeleri yapan firmaların kendi ürünlerine verdikleri özel addır. Tek bir ilacın de ğ işik adda birçok müstahzarı vardır. Örnek: Dikloron, Difenak, Voltaren, Miyadren v.b. ilaçların hepsi analjezik, antienflamatuar, antiromatizmal olarak kullanılan ilaçlardır  Kimyasal ad: İ  Kimyasal ad: İ laca Uluslararası Kimya Birli ğ i tarafından verilen addır. Örnek: N-asetil-p-aminofenol

13 İ laç Kaynakları İ laçlar do ğ al kaynaklar, sentez yolu ya da DNA- Rekombinant teknolojisiyle (gen klonlanması) üretilir.

14 İ laç Kaynakları Do ğ al kaynaklar Bitkiler, hayvanlar ve insanlar, mikroorganizmalar, inorganik maddeler ve mineraller

15 İ laç Kaynakları Do ğ al kaynaklar Bitkiler: Eskiden ilaçların neredeyse tamamına yakın kısmı bitkilerden hazırlanıyordu. Bitkisel ilaçlar halen tedavide daha çok „saf bileşikler ‟ şeklinde kullanılmaktadır. Bitkilerin içerdi ğ i en önemli maddeler şunlardır: o Alkaloidler: Amin azotu taşıyan alkali karakterli maddelerdir. Genellikle baz şekli suda çözünmeyip organik çözücülerle çözünürler. Mineral asitlerle oluşturdukları tuzları ise genellikle suda çözünen maddelerdir. Morfin, atropin ve fizostigmin alkaloidlere örnek olarak gösterilebilir. o Glikozitler: Moleküllerinde şeker ile şeker olmayan bölümler vardır. şeker olmayan kısma aglikon veya genin denir. Glikozitlerin farmakodinamik etkisi aglikondan kaynaklanır. şeker kısmı ise maddenin farmakokinetik özelliklerini etkiler. Dijitoksin ve digoksin glikozit sınıfından bileşiktir. o Uçucu ya ğ lar: Bunlara „esans ‟ adı da verilir. Suda çözünmeyen, organik çözücülerde çözünen, kendine mahsus kokuları olan maddelerdir. Nane esansı, kekik esansı ve gül ya ğ ı bunlara örnek olarak gösterilebilir. o Sabit ya ğ lar: Gliserin ile ya ğ asitlerinin birleşmesinden meydana gelen maddelerdir. Suda çözünmez, organik çözücülerde çözünür. Daha çok tohum ve meyvelerde bulunur. o Tanenler: Astrenjan (canlı dokuda sıkıştırıcı) etki yapar. Bitkilerde yaygın olarak bulunur. Meşe palamudu tanen elde etmekte kullanılır.

16 İ laç Kaynakları Do ğ al kaynaklar  Hayvanlar ve insanlar:  Hayvanlar ve insanlar: Hayvanlardan genellikle hormon ve enzim tipindeki ilaçlarla, antitoksinler elde edilir. Bunlara örnek olarak tirod hormonu, sı ğ ır ya da domuz insülini, sindirim enzimleri, safra asitleri, akrep, yılan ve tetanoz antitoksinleri gösterilebilir. İ nsanlardan elde edilen en önemli ilaçlar kan ve kan ürünleridir. (insan plazması, insan albümini, immünglobulinler ). İ nsanlardan hormon ve enzim tipinde ilaçlar da elde edilir.  Mikroorganizmalar:  Mikroorganizmalar: Çeşitli antibiyotikler ve B12 vitamini mikroorganizmalardan elde edilir.  İ norganik maddeler ve mineraller (NaCl, KCl, M ğ, Fe):  İ norganik maddeler ve mineraller (NaCl, KCl, M ğ, Fe): iyod, sodyum klorür, potasyum klorür, magnezyum oksid, magnezyum sulfat vb.

17 İ laç Kaynakları  Sentetik maddeler  Sentetik maddeler Kimyasal yöntemlerle elde edilen ilaçtır. Bir bölümü tamamen sentez yolu ile elde edilir. Bir bölümü ise do ğ al kaynaklardan elde edilen molekül üzerinde bir takım kimyasal de ğ işiklikler yapılarak hazırlanır. Bu maddelere yarı sentetik maddeler denir. Kloramfenikol isimli antibiyotik günümüzde sentetik olarak üretilmektedir.  DNA-Rekombinant teknolojisiyle (gen klonlanması) üretilenler  DNA-Rekombinant teknolojisiyle (gen klonlanması) üretilenler DNA-Rekombinant Teknolojisiyle (gen klonlanması) üretilen hormonlar; interlökin, interferon ve aşıdır. İ nsan veya deney hayvanlarından etkin bir maddeyi sentez eden hücrelerden DNA molekülü alınır. Çeşitli işlemlerden geçirerek kolay üretilen bir mikroorganizmanın stoplazması içerisine yerleştirerek üretilir. Bu tekni ğ e DNA rekombinant teknolojisi denir.

18 İ laçların Farmasötik şekilleri İ laçların hastaya verilebilecek Ş ekilde özel kalıplara sokulmu ş hallerine farmasötik ş ekil denir. İ laçlar fiziksel özelliklerine ve verili ş yollarına göre sınıflandırılır. Katı farmasötik Ş ekiller : A ğ ızdan ve di ğ er yollardan kullanılan ilaçlar olarak ikiye ayrılır.  A ğ ızdan (Oral=Peros) kullanılanlar : o Tablet (Komprime): o Tablet (Komprime): Toz halindeki ilaçların ba ğ layıcı maddelerle karıştırıp makinelerde sıkıştırılmasıyla elde edilir. Tabletler yarım silindir, yuvarlak vb. Şekillerde olabilir. Suda parçalanır. Çi ğ neme tableti, köpüren (efervans) tablet ve dilaltı tableti gibi farklı Şekilleri vardır.

19 İ laçların Farmasötik şekilleri Katı farmasötik Ş ekiller :  A ğ ızdan (Oral=Peros) kullanılanlar : Draje: Draje: Tabletlerin alınmasını kolaylaştırmak amacıyla üzerleri şeker gibi tatlandırıcı maddelerle kaplanmış ilaç biçimidir. Pilül: Pilül: Toz halindeki ilacın bal gibi yapıştırıcı maddelerle yo ğ rulduktan sonra yassı ya da yuvarlak şekle getirilmiş biçimine denir. Kapsül: Kapsül: Tadı ve kokusu hoş olmayan toz veya sıvı ilaçların kolay alınabilmesi için silindirik, yassı ve zeytin şeklinde iç içe geçen jelatin koruyucular içinde hazırlanmış ilaç biçimidir.

20 İ laçların Farmasötik şekilleri Katı farmasötik Ş ekiller :  A ğ ızdan (Oral=Peros) kullanılanlar : Kaşe: Kaşe: Oval ya da silindirik biçimde nişastadan yapımış iç içe geçen iki kapak içinde toz ilaç bulunduracak şekilde hazırlanmış farmasötik biçimdir. Toz (Pudra): Toz (Pudra): İ lacın toz haline getirilmiş biçimidir. Paket: Paket: Toz halindeki ilacın bir kullanımlık dozunun özel kâ ğ ıt paketlere konmuş şekline denir. Pastil: Pastil: A ğ ız içinde bekletilerek eritilen, genellikle a ğ ız boşlu ğ undaki hastalıkların tedavisinde kullanılan bir ilaç şeklidir.

21 İ laçların Farmasötik şekilleri Katı farmasötik Ş ekiller : Di ğ er yollardan kullanılanlar o Supozituvar (Fitil): o Supozituvar (Fitil): Ana maddesi kakao ya ğ ı ve gliserinli jelatin olan supozituvar, vücut boşluklarına veya girişlerine rahatça girebilecek, silindirik Şekilde yapılmış ilaçtır. Oda ısısında katı olan; fakat vücut ısısında kolay eriyen ilaç biçimidir. Rektal yoldan uygulanır. o Ovul: o Ovul: Oval veya silindirik şekilde vücut ısısında çabuk eriyen ilaç biçimidir. Vaginal yolla kullanılır. Transdermal terapotik sistem (TTS): Transdermal terapotik sistem (TTS): Ufak miktarda kullanılan güçlü ilaçların cilt üzerinden çabuk absorbe (emilmesi) edilmesi için uygulanır. Özel flaster üzerine etken ilaç maddesinin uygulanmasıyla hazırlanan ve deri üzerine uygulanan farmasötik Şekildir. Fentanil gibi ilaçlar bu yoldan verilebilir.

22 İ laçların Farmasötik şekilleri Yarı katı ve sıvı farmasötik Şekiller  Merhem (pomad):  Merhem (pomad): Deri ve mukoza hastalıklarının tedavisinde sürülerek kullanılır. Daha koyu kıvamlı merheme pat denir. Merheme göre içindeki su oranı fazla ve daha yumuşak ilaç şekline krem denir. Deri ve mukozaya dıştan uygulanır.

23 İ laçların Farmasötik şekilleri Sıvı farmasötik şekiller Solüsyon:  Solüsyon: Etken ilaç maddelerinin su veya başka çözücüde eritilmesiyle hazırlanan ilaç biçimidir. A ğ ız içine uygulanan şekline gargara denir. Damla olarak göze, burna, kula ğ a uygulanan ve ampul şeklinde parenteral yol ile uygulanan biçimleri vardır.  Tentür:  Tentür: Etken ilaç maddesinin özel eritici (alkol gibi) içinde karıştırılarak hazırlanan farmasötik ilaç şeklidir. Dışardan sürülerek (haricen) ya da oral yolla kullanılır. (Tentürdiyot buna örnektir)  Eliksir:  Eliksir: Etken ilaç maddesinin su, alkol, şeker ve tatlandırıcılarla hazırlanmış solüsyon şeklidir. Oral yoldan kullanılır.  şurup:  şurup: Etken ilaç maddesinin su ve %60 oranında şeker veya tatlandırıcı maddelerle karıştırılarak elde edilen preparatlardır. Oral yolla kullanılır.  Damla:  Damla: Küçük miktarlarda olan ve damla sayısı sayılarak kula ğ a, göze, burna ve a ğ za uygulanan solüsyon şeklindeki farmasötik ilaç biçimidir.

24 İ laçların Farmasötik şekilleri Sıvı farmasötik şekiller  Süspansiyon:  Süspansiyon: Katı ilaç maddesinin bir sıvı içerisinde ufak partiküller halinde da ğ ılmasıyla elde edilir. Bekleyince katı madde dibe çöker, kullanmadan önce çalkalanmalıdır. Oral yoldan ve parenteral yoldan kullanılan biçimleri vardır.  Emülsiyon:  Emülsiyon: Etken sıvı ilaç maddesinin eritici sıvı içinde karıştırılması ile elde edilen ilaç biçimidir. Oral ve parenteral yolla kullanılır.  Lavman:  Lavman: Rektal yoldan kullanılmak için hazırlanmış solüsyon veya süspansiyon biçimindeki farmasötik ilaç biçimidir. Örne ğ in enema.

25 İ laçların Farmasötik şekilleri Sıvı farmasötik şekiller  Aerosol:  Aerosol: Etken maddeyi çözebilen özel sıvı içinde hazırlanmış farmasötik ilaç biçimidir. Solunum yoluyla uygulanır.  Ampul, flakon, viyal: İ  Ampul, flakon, viyal: İ çerisinde, toz ya da sıvı etken madde bulunan steril şartlarda hazırlanmış cam muhafazalı farmasötik ilaç biçimidir. Parenteral yolla uygulanır. Ampul ve flakonda sıvı ya da toz ilaç bulunur. Toz ilaç varsa ayrı ampulde bulunan sıvı ilaçla karıştırılarak kullanılmak üzere ambalajlanır. Viyal; içinde birden fazla doz bulunan biçimidir. Parenteral yolla kullanılır.  Losyon:  Losyon: Solüsyon veya süspansiyon şeklindeki preperatlardır. Kullanılmadan önce çalkalanmalıdır. Cilt üzerine sürülerek kullanılır.

26 İ laçların Veriliş Yolları İ lacın istenen etkilerini gösterebilmesi için öncelikle canlıya uygulanması, uygulandı ğ ı yerden emilmesi ve etkileyece ğ i yerde yeterli yo ğ unlukta bulunması gerekir. İ laç uygulama yolu; ilacın özellikleri, kullanım amacı ve hastanın durumuna göre de ğ işir. İ laç uygulamalarında en çok enteral ve parenteral yollar tercih edilir. İ laçların uygulanması, elde edilecek etkiye göre lokal ve sistemik uygulama yolları olarak gruplandırılır. Lokal Uygulama Lokal uygulama ilacın belli bir bölgeye etki etmesi amacıyla kullanılır. Do ğ rudan do ğ ruya a ğ ız mukozasına, deriye, mukozaya ya da enjektörle eklem, periton gibi bölgelere uygulanır. Örne ğ in antialerjik losyonlar kaşıntıyı gidermek üzere deriye uygulanır.

27 İ laçların Veriliş Yolları Lokal Uygulama

28 İ laçların Veriliş Yolları Lokal Uygulama Topikal (cilt üzerine, epidermal) yolla: Topikal (cilt üzerine, epidermal) yolla: Cilt hastalıklarında pomad, krem, pudra, solüsyon gibi farmasötik Şekillerdeki ilaçların cilt yüzeyine sürülerek uygulanmasıdır. Cilt içine (intrakutan): Cilt içine (intrakutan): Deri testleri için 0,1 ml. den fazla olmayan sıvı ilacın cilt içine enjekte edilmesidir. A ğ ız içine (bukal) verilmesi: A ğ ız içine (bukal) verilmesi: A ğ ız boşlu ğ undaki yangı, iltihaplanma durumlarında ilacın a ğ ız mukozasından emilmesidir. Gargara, pastil bu yolla kullanılır. İ lacın bu yolla emilimi a ğ ızdan yutularak alınan ilaçlara göre daha hızlıdır. İ ntranazal (burun boşlu ğ u içine) yol: İ ntranazal (burun boşlu ğ u içine) yol: Toz, solüsyon (burun damlası) veya sprey şeklindeki preparatların burun boşlu ğ una uygulanmasıdır. Halusinojenler ve vazopressin bu yolla kullanılır. Konjonktiva üzerine verilmesi: Konjonktiva üzerine verilmesi: Solüsyon, pomad veya süspansiyon şeklindeki preparatlar göz ve göz kapaklarına ait enfeksiyon tedavisinde veya midriazis ve miyozis yapmak için kullanılır. Dış kula ğ a verilmesi: Dış kula ğ a verilmesi: Kulak damlası ve pomat şeklindeki preparatlar kulak mukozasının yüzeysel hastalıklarının tedavisinde uygulanır. İ ntravajinal (vajina içine) yol: İ ntravajinal (vajina içine) yol: Jel, ovul, köpük ve vajinal tablet şeklindeki ilaçların vajina içine uygulanmasıdır.

29 İ laçların Veriliş Yolları Lokal Uygulama İ ntrauterin (uterus içine) yol: İ ntrauterin (uterus içine) yol: Sezaryenden sonra uterusun büzülerek toplanması ve kanamayı azaltmak için yapılan uygulamadır. Örne ğ in oksitosin hormonu enjekte edilebilir. İ ntraartiküler (eklem içine) yol: İ ntraartiküler (eklem içine) yol: Eklem hastalıklarında ilacın enjeksiyon yolu ile eklem içine verilmesidir. İ ntraplevral (plevra zarları içine=torasentez) yol: İ ntraplevral (plevra zarları içine=torasentez) yol: Plevra zarları arasına ilaç verilmesidir. İ ntraperitoneal (periton içine) yol: İ ntraperitoneal (periton içine) yol: Periton içine ilacın enjekte edilmesidir.

30 İ laçların Veriliş Yolları Lokal Uygulama İ ntratekal (omurilik sıvısı içine) yol: İ ntratekal (omurilik sıvısı içine) yol: Bu uygulama lomber vertebralar arasındaki subaraknoid aralı ğ a kalın ve uzun bir i ğ ne ile girilerek yapılır. Enjekte edilecek ilaç solüsyonu kadar serebrospinal sıvı dışarıya alınır sonra enjeksiyon yapılır. Bu yol bazı hastalıkların teşhisinde, tedavisinde ve lokal anestezi oluşturmak amacıyla kullanılır. İ ntrakardiyak (kalp içine) yol: İ ntrakardiyak (kalp içine) yol: Acil durumlarda myokard veya kalp ameliyatlarında kalp boşluklarından birisi içine ilacın enjekte edilmesidir. Rektum ve kolon içine verilmesi: Rektum ve kolon içine verilmesi: Hemoroidde lokal etki; bebeklerin bazı hastalıklarında a ğ ızdan ilaç verilemedi ğ inde sistemik etki elde etmek için bu yol kullanılır.

31 İ laçların Veriliş Yolları Sistemik Uygulama Sistemik Uygulama İ laç herhangi bir yolla vücuda alındıktan sonra kana geçerek etki edece ğ i yere gider. Sistemik etkide birçok organ etkilenir, üstelik bir organa olan etkisi di ğ er organa göre daha fazla olabilir. Sistemik etki oluşturmak için ilaçların verildi ğ i başlıca 4 yol vardır. Bu yollar; enteral, parenteral, inhalasyon ve transdermaldir. Enteral (Sindirim Kanalından) Yol A ğ ız yoluyla (oral) ilaç verilmesi: A ğ ız yoluyla (oral) ilaç verilmesi: İ lacın a ğ ızdan içilerek, yutularak veya emilerek alınmasıdır. Oral yol ilaç alımının en çok uygulandı ğ ı yoldur. Dilaltı (sublingual) yolla ilaç verilmesi: Dilaltı (sublingual) yolla ilaç verilmesi: İ lacın dilaltına konulup yutulmadan a ğ ız mukozasından emilerek alınmasıdır. Örnek: isoprenalin astmadaki bronkospazmı kaldırmak için kullanılır. Rektal yolla ilaç verilmesi: Rektal yolla ilaç verilmesi: Sık kullanılan bir yol de ğ ildir. A ğ ızdan ilaç alamayanlarda, damar yolunun kullanılamadı ğ ı durumlarda ve çocuklarda tercih edilen bir yoldur.

32 İ laçların Veriliş Yolları Sistemik Uygulama Sistemik Uygulama Parenteral (Enjeksiyon Yolu) Yol İ laçların enteral yolla verilmesinin uygun olmadı ğ ı veya çabuk etki etmesinin istendi ğ i durumlarda, ilacın damar ya da doku içine enjeksiyon yolu ile uygulanması tercih edilir. Parenteral uygulanan ilaçların biyoyararlanımları genellikle tamdır (%100 ‟ dür). Parenteral ilaç preparatlarının steril, vücut ph ‟ ine eşit (7.4) veya buna yakın, tercihen izotonik ve apirojen olmaları gerekir. Parenteral uygulama nedenleri;  Sindirim sisteminden emilimi olmayan ilaçlar,  Sindirim sisteminde parçalanan ilaçlar,  İ lacın çabuk tesir etmesi gereken durumlar,  Hastanın bilinçsiz olması,  Hastanın ilaç yutamaması,  Bulantı, kusma, ishal gibi durumlarda tercih edilir.

33 İ laçların Veriliş Yolları Sistemik Uygulama Sistemik Uygulama Parenteral (Enjeksiyon Yolu) Yol Damar içi enjeksiyon: İ ntravenöz enjeksiyon ( İ.V.= Ven içi):  İ ntravenöz enjeksiyon ( İ.V.= Ven içi): Bu yolla yalnız suda eriyen veya su ile karışabilen ilaçlar verilebilir. İ ntraarteriyel enjeksiyon:  İ ntraarteriyel enjeksiyon: İ lacın belirli bir organı etkilemesi istenilen durumlarda kullanılır. Örne ğ in radyolojik tetkikler için radyoopak maddeler bu yolla verilir (anjiografi). Cilt altına enjeksiyon (S.C.= Subkutan): Cilt altına enjeksiyon (S.C.= Subkutan): Genellikle humerus veya femur bölgesinin dış yüzüne (<2ml) ilaç uygulanır. Uygulanan solüsyonlar bu bölgelerde gevşek ya ğ dokusu içine yayılıp absorbe olur. Bazı ilaçlar sıkıştırılmış tablet (pelet) şeklinde cilde ufak bir insizyon yapmak suretiyle cilt altına yerleştirilir, buna pelet implantasyonu denir. Kas içi enjeksiyon ( İ.M. = İ ntramusküler enjeksiyon) Kas içi enjeksiyon ( İ.M. = İ ntramusküler enjeksiyon): Genellikle gluteal veya deltoid kaslar içine uygulanır. Etki 10–30 dakika içinde ba Ģ lar. Kemik ili ğ i içine enjeksiyon: Kemik ili ğ i içine enjeksiyon: Bebeklerde venlerin küçük olması; yetişkinlerde venlerin büzülmesi veya kalın bir ya ğ dokusu içinde gömülmüş olması durumlarında kullanılır.

34 İ laçların Veriliş Yolları Sistemik Uygulama Sistemik Uygulama İ nhalasyon Yolu Gaz veya buhar halindeki lipofilik (ya ğ da çözünen) ilaçlar, solunum yoluyla alveol membranını aşıp genel kan dolaşımına geçer. İ nhalasyon yoluyla aerosoller ve genel anestezik ilaçlar (azot protoksit,haloton vb.) kullanılır. Transdermal Yol İ lacın, özel bir farmasötik şekil içinde ciltten absorbe edilerek dolaşıma girmesini sa ğ lamak amacıyla cilt üzerine uygulanmasıdır. Örne ğ in nitrogliserin, testosteron, estradiol gibi ilaçlar bu yolla kullanılır.

35


"FARMAKOLOJ İ İ LE İ LG İ L İ TEMEL KAVRAMLAR. Farmakoloji Bilimi Farmakoloji Yunanca „pharmacon’ (ilaç) ve „logia ‟ (bilgi) kelimelerinin birleşmesinden." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları