Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

LİPİD METABOLİZMASI BOZUKLUKLARI Hazırlayan: Prof.Dr. Ayşe CAN.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "LİPİD METABOLİZMASI BOZUKLUKLARI Hazırlayan: Prof.Dr. Ayşe CAN."— Sunum transkripti:

1 LİPİD METABOLİZMASI BOZUKLUKLARI Hazırlayan: Prof.Dr. Ayşe CAN

2 Lipidler, C, H ve O atomlarından yapılmış olup, hayvan ve bitki organizmasının yapı maddelerinin önemli kısmını oluştururlar. Apolar ve polar kısımları vardır. Apolar grupları daha fazla olduğundan suda çözünmezler. Vücutta bulunan lipidler genellikle hücre membranı (hücre zarı) lipidleri ve yağ dokularında triaçilgliserol damlacıkları olarak bulunurlar veya lipoprotein halinde proteinlerle birleşmiş olarak plazmada taşınırlar.

3 LİPİDLERİN ORGANİZMADAKİ GÖREVLERİ Hücre zarının yapımında rol oynarlar. Organizmaya enerji sağlarlar. Koruyucu özellikleri vardır. Emilimde rolleri vardır. Bazı hormonların yapısında bulunurlar.

4 Lipidler yapılarına göre Yağ asidleri ve triaçilgliseroller (trigliseridler, nötral yağlar) Mumlar Fosfatidler ( f osfolipidler) Glikolipidler İzopren türevi lipidler olmak üzere 5 gruba ayrılırlar.

5 Yağ asidleri ve triaçilgliseroller Doymuş yağ asidleri (palmitik asid, stearik asid vd) Doymamış yağ asidleri (oleik asid, linoleik asid, linolenik asid vd)

6 Δ numaralandırma sistemi  numaralandırma sistemi  -3: linolenik asid;  -6: linoleik asid;  -9: oleik asid

7 Çok fazla sayıda çift bağ içeren yağ asidleri daha çok balık karaciğerinden elde edilen yağlarda bulunur (Eskimoların uzun süre kalp krizine yakalanmadan yaşamaları) Linolenik asid Balık yağında bulunan  -3 PUFAMoroktik asid Nisinik asid Klupadonik asid Bitkisel yağlar da doymamış yağ asidleri bakımından zengindir. Zeytin yağı % oleik asid içerir. Hardal tohumu (kanola yağı), fındık yağı, kabak tohumu, soya fasulyesi ve ceviz yağları PUFA açısından zengindir.

8

9 YEMEKLİK RAFİNE KANOLA YAĞI 100 GR’DA BULUNAN BESLENME ÖĞELERİ Enerji: 890 kcal Doymuş Yağ Miktarı: 8 gr Tek Doymamış Yağ Miktarı: 60 gr Çok Doymamış Yağ Miktarı: 30 gr Kolesterol: 0 mg Tokoferol (E vitamini):25 mg

10  Çok sayıda doymamış bağ içeren yağ asidlerinin otooksidasyona uğramaları, fizyolojik ve patolojik sonuçlar doğurmaktadır.  Bir dizi reaksiyon sonucu oluşan serbest radikaller ve çok reaktif metabolitler daha da ileri oksidasyonlara sebep olmaktadır.  Son ürün olan dialdehidler çeşitli moleküllerle çapraz bağlar yaparak sitotosisite, mutojenite, hücre zarı yıkımı ve enzim modifikasyonuna yol açmaktadır.

11 Triaçilgliserol (trigliserid) Günlük diyet g trigliserid içerir. Besinlerle alınan lipidler vücudumuzda trigliserid olarak depolanır. Trigliseridlerin sudaki çözünürlükleri sınırlı olduğu için sentez edildiği bölgelerden yıkıldıkları bölgelere lipoprotein partikülleri içinde kan ve lenf yolu ile taşınırlar.

12 Trigliserid ( % mg)  150 mgNormal mgSınırda yüksek mg Yüksek ≥ 500 mg Çok yüksek

13 Obezite ve kilo fazlalığı, Fiziksel aktivite azlığı, Aşırı alkol alımı, Aşırı karbohidratlı beslenme, Diabet, Kronik böbrek yetersizliği gibi hastalıklar, Bazı ilaçların kullanımı ve ailevi hiperlipidemiler trigliserid yüksekliğine neden olurlar.

14 Mumlar Yağ asidlerinin yüksek molekül ağırlıklı alifatik monoalkollerle oluşturdukları esterlerdir.

15 Fosfatidler (fosfolipidler)

16 Fosfolipidlerde molekülün bir kısmı lipidde diğer bir kısmı da suda çözünmeyi sağlar. Fosfolipidler biolojik deterjan olarak görev yaparlar. Fosfolipidler trigliseridlerin ve kolesterol esterlerinin plazmanın sulu ortamında çözünmesini sağlarlar. Ayrıca fosfolipidler hücre zarının ana lipid içeriğini oluştururlar.

17 Glikolipidler Monosakkarid birimleri (glukoz, galaktoz) içeren lipidlerdir. Serebrozidler ve gangliozidler olmak üzere iki alt sınıfa ayrılırlar. Beynin ak ve boz maddesinde bulunurlar.

18 İzopren türevi lipidler İzoprenidler: A vitamininin ön maddesi ( ,  ve  karotenler)

19 Steran halkası içerenler:  Bazı hormonlar (kortizon, östrojenler, androjenler)  Kolesterol  D vitaminleri  Safra asidleri

20 Kolesterol serbest ve yağ asidleri ile esterleşmiş halde bulunur. Serbest kolesterol hücre zarının önemli bir bileşenidir. Ester kolesterol ise genellikle serumda bulunmakla birlikte, aterom plaklarında bulunur. Kolesterol yaşam için çok gerekli bir maddedir, fakat kandaki düzeyinin belirli sınırlar arasında tutulması gerekir. Kolesterol –OH grubu vasıtasıyla yağ asidleri ile esterleşir, daha hidrofobik özellik kazanır. Bitkiler kolesterol sentezleyemez bu nedenle bitkisel yağlarda kolesterol yoktur.

21 Kolesterol% mg Normal< 200 mg Sınırda yüksek mg Yüksek> 240 mg

22 Başlıca serum lipidleri Adıİşlevi KolesterolHücre membranının bileşeni, steroid hormonların, D vitamininin ve safra asidlerinin ön maddesi TrigliseridlerEnerjinin depolanma ve taşınması, ısı yalıtımı FosfolipidlerHücre membranlarının ve lipoproteinlerin bileşeni Yağ asidleriEnerji metabolizması, prostanoidlerin öncül maddeleri, trigliserid ve fosfolipidlerin bileşeni

23 LİPOPROTEİNLER Lipid + Protein Lipoprotein LİPİDLER Lipoproteinler tarafından taşınırlar. Serbest yağ asidlerinin büyük kısmı ise plazma albuminine bağlı olarak taşınır. Fosfolipidler Trigliseridler ve kolesterol esterleri Apolipoproteinler Kolesterol

24  Apoprotein: Lipoproteinlerin protein kısmı.  - ve  - globulin fraksiyonlarında bulunan bazı özel proteinlerdir.  Çeşitli tipleri belirlenmiştir: AI, AII, AIV, B (B48, B100), CI, CII, CIII, D, E ve Apo(a).  Lipoproteinlerde bir veya birden fazla apoprotein bulunur. Apoproteinlerin bazıları,  Lipidlerin çözünmüş halde kalmalarını sağlarlar.  Enzimleri aktive ederler.  Reseptörlerle etkileşim için ligand olarak görev yaparlar (Apo B100 ve Apo E LDL reseptörü için, Apo AI ise HDL reseptörü için liganddır).  Zarlardan geçişleri sağlarlar.

25 ApoproteinSentez edildiği başlıca yerler Başlıca fonksiyonları A-IKaraciğer İncebağırsak Şilomikron ve HDL’nin yapısal proteini LCAT aktivatörü HDL reseptörü için ligand A-IIKaraciğer Apo E’nin reseptöre bağlanmasını engeller A-I ve LCAT inhibitörü olduğu düşünülür A-IVİncebağırsak Hücrelerden kolesterol çıkışını kolaylaştırabilir LCAT’ı aktive eder Trigliseridden zengin lipoproteinlerin oluşumu ile ilişkilidir BKaraciğer (B100) İncebağırsak (B48) VLDL ve LDL’nin yapısal proteini LDL reseptörü ligandı Şilomikronların yapısal proteini

26 ApoproteinSentez edildiği başlıca yerler Başlıca fonksiyonları C-IKaraciğer Remnantların (kalıntı) reseptöre bağlanmasını düzenler LCAT’ı aktive eder C-IIKaraciğer Lipoprotein lipaz aktivatörü C-IIIKaraciğer Remnantların (kalıntı) reseptöre bağlanmasını düzenler Lipoprotein lipaz inhibitörü DKaraciğer İncebağırsak LCAT aktivatörü ? Kolesterol esterinin transferi E (Arginince zengin) Karaciğer beyin, testis, deri, dalak LDL ve remnant reseptörlerinin ligandı, Kolesterolün geri taşınımı Alzheimer ile ilgili olduğu bildirilmekte Apo(a)Karaciğer Trombozis ve fibrinolizisi düzenler

27 LİPOPROTEİNLER LİPOPROTEİNKaynağı Elektroforezdeki davranışlarına göre Başlıca lipidler Başlıca apo- proteinler Yüksek dansiteli lipoproteinler (HDL) Karaciğer, incebağırsak Plazma  %50 protein %25 fosfo- lipid %20 kole- sterol %5 trigliserid A, C, D, E Düşük dansiteli lipoproteinler (LDL) IDL’den türerler  % 60 kolesterol % 5 trigliserid B-100 Ara dansiteli lipoproteinler IDL VLDL’den türerler Geniş  % 35 kolesterol % 25 trigliserid B-100, C, E Çok düşük dansi - teli lipopro - teinler (VLDL) Karaciğer  veya Pre  % 55 trigliserid % 20 kolesterol B-100, C, E Şilomikron İncebağırsakBaşlangıç noktası % 85 trigliserid B-48, A, C, E Lp(a) Karaciğer Apo(a )

28 Şilomikron HDL kolesterol VLDL kolesterol

29 Eksojen ve endojen lipidlerin taşınması

30

31

32

33

34

35 DİYET: Kolesterol Trigliserid Fosfolipid Şilomikron TG:Kol. ~ 10:1 Dokulara Serbest yağ asidleri Şilomikron kalıntısı TG:Kol. ~ 1:1 Lipoprotein lipazı İncebağırsak K.C. EKSOJEN LİPİDLERİN TAŞINMASI

36 Endojen lipidlerin taşınması

37

38

39 ENDOJEN LİPİDLERİN TAŞINMASI VLDL Dokulara serbest yağ asidi VLDL kalıntıları Dokulara serbest yağ asidi LPL LDL IDL TG:Kol ~ 1:1 TG:Kol ~ 5:1 TG:Kol ~ 1:5 Bu dokulardaki kolesterol ü alan HDL VLDL % 60 K.C. LPL K.C. dışı dokular kolesterol LDL reseptörü

40 KARACİĞER DIŞI DOKULARDAN K ARACİĞERE KOLESTEROL TAŞINMASI

41 KARACİĞER DIŞI DOKULARDAN K.C.’e KOLESTEROL TAŞINMASI (Ters kolesterol taşınması) K.C. SAFRA Safra asidleri Serbest kolesterol HDL diski HDL Kolesterol esteri (KE) KE VLDL Kalıntılar KE LPL LCAT Karaciğer dışı dokuların hücreleri

42 Yüksek dansiteli lipoproteinler (HDL)  1 lipoproteinler. Karaciğerde ve incebağırsakta yapılırlar. En küçük moleküllü lipoproteindirler. Kolesterolün ve trigliseridlerin periferik damarlardan alınarak karaciğere taşınmasını sağlarlar. Dolayısıyla kanı kolesterol ve trigliseridden arındırırlar. Bu nedenle antiaterojenik etki gösterirler. HDL seviyesi kardiyovasküler hastalık riski ile ters orantılıdır.

43 HDL kolesterol  % 60 mgYüksek  % 40 mgDüşük

44 Yeni sentezlenen HDL disk şeklindedir. Disk şeklindeki HDL dolaşım sırasında diğer lipoproteinlerden kolesterol esterlerini alır. Ayrıca LCAT etkisiyle serbest kolesterol ve lesitinden kolesterol esterleri oluşturulur ve HDL küre şekline geçer. İlk oluşan HDL HDL 3 adını alır. KE miktarının artması ile HDL 2 ve daha sonra ApoE katılması ile HDL 1 (HDLc) oluşur.

45

46

47 HDL Subpopulations Rye KA et al. Atherosclerosis 1999;145: Apolipoprotein Composition A-I HDL A-I/A-II HDL A-II HDL Particle Shape Discoidal Spherical Lipid Composition TG, CE, and PL Particle Size HDL 2b HDL 2a HDL 3a HDL 3b HDL 3c Lipids Online

48 HDL düzeyeni yükseltebilen faktörler Sigarayı bırakma Zayıflama ve diyet Egzersiz Alkol tüketimi Östrojen ve projestinler Kolesterol düşürücü ilaçlar

49

50 Çok düşük dansiteli lipoproteinler (VLDL) Karaciğerde sentez edilirler.  2 veya pre  lipoproteinler olarak bilinirler. Diyetle alınan yağ asidlerinin fazlası karaciğerde trigliseride dönüştürülür ve VLDL şeklinde depo edilir. Endojen trigliseridleri karaciğerden karaciğer dışı dokulara (kas ve yağ dokusuna) taşırlar. VLDL’nin yarısı LDL’ye çevrilir. Geri kalanı ise VLDL artıkları ve IDL olarak karaciğer tarafından temizlenir.

51 Ara dansiteli lipoproteinler (IDL) Bu lipoproteinler bazen VLDL kalıntıları olarak belirtilirler. Çoğu LDL’ye dönüşürler.

52 Düşük dansiteli lipoproteinler (LDL)  lipoproteinler. Plazmada sentezlenirler. Plazmanın en önemli kolesterol taşıyıcısıdırlar. Total kolesterolün % 65 - % 75’ini taşırlar. Plazmadaki kolesterolün büyük çoğunluğu LDL partikülleri içinde bulunur. Plazma kolesterol seviyesi ve koroner kalp hastalığı arasındaki ilişkiden sorumlu lipoprotein LDL’dir.

53  LDL’ler kanla periferik dokulara ve karaciğere gider. Bunlar ApoB/E reseptörlerince tanınır, reseptöre bağlanan LDL endositoz ile hücre içine alınır ve burada parçalanarak serbest kolesterol açığa çıkar.

54

55 Kolesterolün fazlası AçilCoA kolesterol açil transferaz (ACAT) aracılığı ile tekrar esterleşerek hücrede depo edilir. Serbest kolesterolün bir kısmı HDL tarafından alınarak karaciğere götürülür. İnsulin ve tiroid hormonları LDL’nin karaciğer hücrelerine girişini arttırır. Kontrolsüz diabette ve hipotiroidide görülen kolesterol miktarının yüksek olmasının nedeni bu olabilir.

56 LDL’nin plazma düzeyi yükselince, çöpçü hücreler daha yüksek miktarda LDL’yi yıkmak üzere fagosite ederler. Makrofajdaki bir reseptörün LDL’nin oksitlenmiş şeklini hızla bağlar ve hücrenin içine alır. Makrofajlar bu yüzden LDL ile dolar taşar ve foam cells (köpük hücreler) şeklini alırlar. Arter duvarında da makrofajlar ve düz kaslar kolesterol esterlerini bu mekanizmayla biriktirirler ve böylece oluşan köpük hücreler ateroskleroz plaklarının belirleyicisi olurlar.

57 LDL Süperoksid, H 2 O 2 vd Okside LDL Makrofaj Köpük hücre (foam cell)

58

59 o Karaciğer tarafından alınan kolesterol:  Membran biyosentezinde kullanılır.  VLDL biyosentezinde kullanılır.  Safradan kolesterol olarak atılır. Safra asidlerine çevrilerek safra ile atılır.  Böbreküstü bezi, overler ve testislerde steroid hormon üretiminde kullanılır.  Periferik dokularda hücre onarımı ve çoğalması için membran biyosentezinde kullanılır. o LDL miktarı % 130 mg’dan az olmalıdır.

60 % mg LDL <100Optimum LDL Optimuma yakın Sınırın üstünde Yüksek >190Çok yüksek Amerikan Sağlık Kuruluşları < % 70 mg LDL olması gerekir diyor.

61 Son yıllarda LDL’nin 7 (bazılarına göre 10) alt grubunun olduğu saptanmış. 1 ve 2.grup büyük LDL-kolesterol, diğerleri küçük yoğunluklu (sd) LDL- kolesterol. Küçük yoğunluklu olanların kalp damar hastalıklarının görülme riskini 3 kat arttırdıkları ileri sürülmektedir.

62 Tip A Daha büyük LDL Daha fazla kolesterol Tip B Daha küçük LDL Daha az kolesterol Apo B LDL=130 mg/dL Küçük yoğunluklu LDL partikülleri daha aterojeniktir Karaciğer tarafından kolayca temizlenmedikleri için önemli bir bölümü damar duvarındaki çöpçü LDL reseptörleri tarafından temizlenirler. Küçük yoğunluklu LDL parçacıkları aynı zamanda daha kolay okside olurlar ve damar duvarı matriksinde daha uzun süre kalırlar ve bunlarda aterojenik potensiyeli arttırırlar.

63 Şilomikronlar En büyük moleküllü ve en düşük dansiteli lipoproteinler bunlardır. Bağırsak mukozasının epitel hücrelerinde sentezlenirler. Besinlerle alınan ve bağırsaktan emilen trigliseridleri lenf yolu ile karaciğer ve yağ dokusuna taşırlar. Büyük miktarda trigliserid içerirler. Şilomikronlar kapillere girdikleri zaman endotelyal hücrelerin yüzeyindeki lipoprotein lipazı ile temas ederler  yağ asidleri + gliserol oluşur. Bu reaksiyon tamamlandıktan sonra şilomikron kalıntısı “remnant” tekrar dolaşıma geri döner ve karaciğerde temizlenir.

64 Lipoprotein a (Lp a) ( % 25 mg ) Plazmada fazla miktarlarda bulunduğu zaman koroner kalp hastalığı riskini arttırdığı sanılan bir partiküldür. Lipoprotein small a denilmektedir. Yapısal olarak LDL’ye benzer. LDL’den farklı olarak apolipoprotein a denilen bir apoprotein molekülünü içerir. Apo a’nın arteryal duvarların en iç tabakası (intima)’nda birikerek ateroskerotik plakların oluşumuna katıldığı saptanmıştır.

65 Lipoprotein a’nın yaranın iyileşmesinde rolünün olduğunu belirten çalışmalar da vardır. Koroner kalp hast., kontrolsüz DM, ailesel hiperkolesterolemi vd. artar; alkolizm, kronik hepatoselüler hast. vd. azalır.

66 Plazma lipid düzeyleri Lipidler% mg Total lipid Trigliserid130 Serbest yağ asidleri 20 Total fosfolipid180 Total kolesterol (serbest ve ester kolesterol) 200

67 Kolesterol% mg Normal< 200 mg Sınırda yüksek mg Yüksek> 240 mg

68 Total kolesterol/HDL kolesterol oranı: <3.5 olmalı Robert W. Mahley, Erhan Palaoğlu ve ark. yaptıkları çalışmada : Türk Kalp Çalışması: Lipidler, lipoproteinler ve apolipoproteinler (J.Lipid Research 1995) Kolesterol / HDL Kadınlarda (İstanbul) 4.5 Erkeklerde (İstanbul) 5.5 Kadınlarda (Ayvalık) 3.9 Erkeklerde (Ayvalık) 4.2 bulunmuştur. Total kolesterol/HDL kolesterol oranı veya LDL/HDL oranı

69 Bu oranın önemli olduğu çeşitli örneklerle de görülmektedir. Kolesterol düzeyi 200’den az olsa bile HDL düzeyi de düşükse koroner kalp hastalığı riski vardır. 180/50: 3.6; 200/40: 5.0; 180/30: 6.0; 200/50: 4.0; 180/40: 4.5

70 Total kolesterol/HDLkolesterol < 3.8 erkek <3.1kadın Düşük risk erkek kadın Orta risk > 5.9 erkek > 4.6 kadın Yüksek risk

71 Metabolik sendrom Lipid metabolizmasındaki eksiklikler ve dengesizlikler doktorların karşılaştığı ateroskleroz ve şişmanlık gibi bazı ana klinik problemlere yol açar..

72 Koroner Kalp Hastalığı (KKH) için çeşitli risk faktörleri Kalıtım: Ailede oluşan erken kalp hastalığı Hiperkolesterolemi (  200 mg/dl) Düşük HDL kolesterol (35 mg/dl, arter duvarlarından kolesterol çıkışının azalması) Hipertansiyon ( ≥ 140/90 mmHg, arter duvarında yaralanma) Beslenme Sigara: Arter duvarında yaralanma, arter duvarında hipoksi, tromboz Alkol Diabet !!! Östrojen v.b. hormon kullanımı Diğer: Şişmanlık (obezite), stres, sedanter (egzersizsiz) yaşam (hareketsizlik)

73

74

75

76 Lipoprotein metabolizması bozuklukları Sindirim ve emilme ile ilgili - Pankreas kanalı tıkanması lipaz yağlı dışkı - Safra kanalı tıkanması kolat yağların emülsiyonu yağlı dışkı bozulur ( D vit. ve Ca 2+ emilimi azalır) Hiperlipoproteinemi-hiperlipemi-hiperlipidemi- dislipidemi Hipolipoproteinemi-hipolipemi Hücreiçi lipid metabolizması bozuklukları Sfingolipidozlar

77 Hiperlipidemi Primer hiperlipidemiler: Genetik bir bozukluk veya diyetin genetik faktörlerle etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Sekonder hiperlipidemiler: Diabet, nefrotik sendrom, safra kanalı tıkanıklığı, K.C. hastalıkları, tiroid bezi hastalıkları, pankreatit gibi hastalıklara bağlı olarak, ayrıca obezitede, alkol alımında ve bazı ilaçların alınımında ortaya çıkabilir.

78 Primer hiperlipoproteinemilerin sınıflandırılması Lipid çeşidine göre sınıflandırma Hiperkolesterolemi Hipertrigliseridemi Karışık hiperlipidemi Fenotipik sınıflandırma Frederickson (WHO) sınıflandırması Tip I-V Dr. Donald Fredericson ( ) Genetik (metabolik) sınıflandırma Ailesel hiperkolesterolemi[ LDL reseptörü (Apo B-100) eksikliği ] Çok genli hiperkolesterolemi Ailesel karışık hiperlipidemi Ailesel disbetalipoproteinemi Ailesel hipertrigliseridemi Şilomikronemi sendromu Hiperalfalipoproteinemi

79 Hiperlipideminin nedenleri Hiperkolesterolemi ( K ↑ ) Hipertriglisedemi (TG ↑ ) Karışık hiperlipidemi (K ↑,TG ↑ ) Metabolik HipotiroidizmObeziteKontrol edilmemiş DM KolestazNIDDMNefrotik sendrom Kronik renal yetmezlik PorfiriaKronik renal yetmezlik GebelikParaproteinemi Diyet faktörleri Doymuş yağ ve kolesterol tüketimi Basit karbohidrat diyeti Aşırı alkol tüketimiAşırı alkol, doymuş yağ ve kolesterol tüketimi İlaçlar TiyazidlerBeta-blokerlerTiyazidler ProjesteronlarTiyazidlerKortikosteroidler Retinoidler Projesteronlar Siklosporin Projesteronlar Östrojenler

80 Frederickson Hiperlipidemi Sınıflandırması FenotipAnomaliLipid değişikliğiSekonder faktörler Tip IŞilomikron artışı Çok yüksek trigliserid Diabet, lupus, disglobulinemi Tip IIaLDL artışıYüksek kolesterol Hipertiroidizm, nefrotiksendrom, şişmanlık Tip IIbLDL ve VLDL artışı Yüksek kolesterol Tip II a ile aynı Tip IIIVLDL kalıntıları ve IDL, şilomikron kalıntılarında artış Yüksek kolesterol Yüksek trigliserid Hipotiroidizm, diabet, disglobulinemi, lupus, şişmanlık

81 Fenotip AnomaliLipid değişikliğiSekonder faktörler Tip IVVLDL artışıYüksek trigliserid Kolesterolde az artış Alkol, diabet, porfiri, böbrek yetmezliği, Cushing sendromu, beta blokerler, diüretikler, oral kontraseptifler Tip VŞilomikron ve VLDL artışı Çok yüksek trigliserid Yüksek kolesterol Tip IV ile aynı

82 Tip I Hiperlipoproteinemi (Ailesel hiperşilomikronemi) Şilomikron  Nadir görülen kalıtsal bir hastalıktır. A ilevi LPL ve Apo CII yetmezliği. Vücut kandan şilomikronları temizleyemez. Tip I’li çocuk ve yetişkinlerde tekrarlayan karın ağrıları vardır. Dalak ve karaciğer büyümüştür. Derilerinde pembemsi-sarı yağ oluşumları (ksantomalar) oluşmuştur. Trigliserid düzeyleri çok yüksektir ( TG  %2000mg ). Ateroskleroza neden olmaz, fakat pankreatite yol açar, bu öldürücü olabilir.

83

84 Bu hastaların doymuş ve doymamış tüm yağ çeşitlerini yememeleri gerekir. Plazma bir gece buzdolabında bekletildiğinde üstte krema gibi şilomikronlar, altında bulanıklıkta ise VLDL bulunur. Tip II LDL Tip I VLDL

85 Lupus Lupus erythematosus Ksantoma Parmak boğumlarında ve aşil tendonunda ksantomalar oluşur.

86 Ksantelazma Korneal arkus

87 Tip II Hiperlipoproteinemi (Ailesel hiperkolesterolemi) LDL  Ateroskleroz ve kalp krizi sonucu erken ölümle sonuçlanan kalıtsal bir hastalıktır. LDL düzeyleri çok yüksektir. % mg (homozigot); % mg (heterozigot) Kolesterol düzeyleri % mg (homozigot, LDL reseptörü hiç yok), % mg (heterozigot, LDL reseptörü var ama az sayıda). Deri ve tendonlarda ksantomalar oluşur. Hiperlipidemi doğumla başlar.

88 Tendon ksantoma Homozigot Ailesel Hiperkolesterolemili Onüç Yaşındaki Hastada Koroner Arter Hastalığı ve Supravalvuler Aort Darlığının Cerrahi Tedavisi Koşuyolu Kalp Dergisi 2011

89 30 yaşından sonra aterosklerotik belirtiler ortaya çıkar. 40 yaş civarında kalp krizi meydana gelebilir. Homozigotlarda 20 yaşından önce de miyokard enfarktüsü gelişebilir. Sigara içme, şişmanlık gibi risk faktörlerinden kaçınılmalı. İlaç kullanarak kolesterol düzeyinin düşürülmesi gerekir. Diyetin çok az yağ içermesi gerekir. Egzersiz yapılmalıdır.

90

91 Hasta 2.5 yaş AnneBaba Total Kolesterol HDL-kolesterol LDL-kolesterol Trigliserid Hastaya lezyonların çok erken yasta görülmesi, total kolesterol ve LDL kolesterol düzeylerinin yüksek, trigliserid düzeyinin ise normal sınırlarda bulunması ile homozigot familyal hiperkolesterolemi tip IIa tanısı konuldu. Ailesi ise heterozigot familyal hiperkolesterolemi tip IIa olarak değerlendirildi. Turkiye Klinikleri J Dermatol, 17, (2007)

92 Tip III Hiperlipoproteinemi VLDL ve TG  En nadir görülen bir hastalıktır. VLDL kolesterol ve trigliseridi çok yüksektir. Avuç içinde ve uzun kemiklerin uçlarında ksantomalar görülür. Aterosklerotik belirtiler erken yaşlarda belirir. Kolesterol ( mg) ve TG değerleri (300 mg) artmıştır. HDL-kolesterolün normal olması tipiktir. LDL-kolesterol düşüktür. Hipotiroidi, şişmanlık, diabet, alkol kullanımı gibi etkenler hastalığın çıkmasına neden olur. Kolesterolü ve doymuş yağı az olan diyetle beslenilmelidir. Lipid düşürücü ilaçlar kullanılırsa kolesterol düzeyi normale döner ve ateroskleroz riski azalır.

93

94 Tip IV Hiperlipoproteinemi VLDL  Klinikte en sık görülen tiptir. Hiperürisemi, diabet, Cushing sendromu, hipertansiyon ve periferik damar hastalıkları ile birlikte bulunur. Ateroskleroz riskini arttırır. HDL kolesterol azalmış, kolesterol artmıştır. Aşırı alkol alımı, östrojen kullanımı ile ve hipertiroidde kolesterol düzeyi % 1000 mg’ın üstüne çıkar. Kiloyu azaltmak, diabeti kontrol altında tutmak ve alkolden kaçınmak gerekir. Lipid düşürücü ilaçlar yararlıdır.

95 Cushing sendromu

96 Tip V Hiperlipoproteinemi Şilomikron ve VLDL  Diabette, kronik alkolizmde, böbrek yetersizliğinde bu hastalık olabilir. Deride ksantomalar, büyümüş dalak ve karaciğer, karında ağrılar vardır. Pankreatit görülür. Tip I’den farkı post heparin lipaz aktivitesi normaldir. Diyette yağdan kaçınmak, kilo verme ve alkolü bırakma yararlı olur. Lipid düşürücü ilaçlar yararlıdır.

97 Hiperalfalipoproteinemiler:HDL  HDL (α lipoprotein) artışı ile karakterizedirler. Primer hiperalfalipoproteinemi: Serum HDL- kolesterol düzeyi %70 mg’dan yüksektir. Total kolesterol normal veya hafif yüksektir. Trigliserid normaldir. Sekonder hiperalfalipoproteinemi: Östrojen, alkol, heparin, niasin etkisiyle oluşur; menapozdan önce kadınlarda, vejeteryanlarda, koşucularda görülebilir.

98 Hipolipoproteinemiler 1. Hipobetalipoproteinemi LDL  LDL kolesterol düzeyinde azalma ( normalin % 10-50’si kadar) Hastaların çok önemli şikayetleri yoktur. Genellikle belirti vermez, tedavi gerektirmez.

99 2. Abetalipoproteinemi LDL yok LDL kolesterolü yoktur. Şilomikronlar oluşmaz, VLDL sentezi de hemen hemen tamamen bozulmuştur. Plazmada sadece  -lipoproteinler (HDL) vardır. Yağların ve yağda çözünen vitaminlerin absorpsiyonu bozulur. Anormal bağırsak hareketleri, yağlı dışkı, çift yüzeyli eritrositler vardır. R etinitis pigmentosa nedeniyle körlük oluşabilir. Fazla miktarda E ve A vitaminin alınması bu hastalığı tedavi etmemesine rağmen sinir sistemi üzerine olabilecek etkileri azaltabilir.

100 Retinitis pigmentosa

101 3. Tangier hastalığı ( HDL yok) (analfalipoproteinemi) HDL kolesterol hemen hemen hiç yoktur. Anormal sinir fonksiyonlarına, lenf nodüllerinde, bademciklerde, karaciğer ve dalakta büyümeye neden olur. Kolesterol bademciklerde birikir ve bademcikler turuncu bir hal alır. Bu hastalarda erken KKH veya ailelerinde KKH geçmişi bulunmamaktadır.

102

103 4. Lesitin kolesterol açiltransferaz (LCAT) yetmezliği İskandinavya ülkelerinde görülen kalıtsal bir hastalıktır. Bizde yapılan bir çalışmada 30’dan fazla ailede bulunduğu saptanmıştır. Lesitin kolesterol açil transferaz (LCAT) Lesitin + Kolesterol Lizolesitin + Kolesterol esterleri LCAT eksikliği olan hastalarda kolesterol esterleri oluşamaz. HDL-kolesterol düzeyleri çok düşüktür. Hemolitik anemi ve böbrek yetersizliği (proteinüri) vardır. Korneada opasite görülür.

104 5. Balık gözü (Fish eye) hastalığı HDL azalır, LCAT aktivitesinde eksiklik vardır. Hastanın gözlerinin bir balık gözü gibi buğulu hal almasına neden olan ciddi kornea opasiteleridir. Nadir görülen bir hastalıktır. Koroner kalp hastalığı erken gelişir.

105 Korneada opak görünüm Balık gözü

106 Sekonder hiperlipoproteinemiler Diğer hastalıklara bağlı lipid tablosu değişiklileridir. Bunlar: Hipotiroidiye bağlı hiperkolesterolemi: LDL reseptörlerinin görevlerini iyi yapmaması sonucunda LDL katabolizması yavaşlar. Kolesterolün safra ile salgılanması azalır. Hipertrigliseridemi de görülür. Diabetes mellitus: İyi tedavi edilmeyen diabette insulin yokluğuna bağlı olarak lipoliz artar ve lipidlerin kandaki konsantrasyonları yükselir. En çok Tip IV görülür. Nefrotik sendrom: Plazma albuminindeki azalmaya, LDL ve VLDL konsantrasyonunda artma eşlik eder. Tip II b ve IV görülür.

107 Kolostasis: Hiperkolesterolemi ve LCAT aktivitesinde azalmaya neden olur. Bu nedenle serbest kolesterol/ester kolesterol oranı plazma düzeyinde artmıştır. Oral kontraseptiflerin kullanımı: Gebeliği önlemede kullanılan progestin tipi preparatlar trigliserid miktarını arttırabilirler. Yatkınlığı olan hastalarda LDL/HDL oranı da bozulabilir. Buna karşın menopozdan sonra kullanılan östrojenler, LDL’yi azaltırken HDL’yi arttırırlar. Aşırı kortizol, Cushing sendromu veya kortikosteroidlerin uzun süre kullanılması VLDL ve/veya LDL artışına neden olur. Şişmanlık : VLDL artışı ile Tip IV oluşur. Arteryal hipertansiyon tedavisinde bazı  blokerler lipoprotein lipaz aktivitesini azaltabilir. Kronik alkolizm: Hipertrigliseridemiye neden olur.

108 Hiperlipoproteinemilerin sınıfını belirlemek için 1. basamakta: Total kolesterol ve TG düzeylerine bakılır. 2. basamakta: LDL kolesterol düzeylerine bakılır. 3. basamakta: Lipoprotein elektroforezi yapılır. +4 o C’de 16 saat bekletilmiş serumun alacağı görüntüye de bakılır (bulanık, açık renk vd).

109 Kan yağları hedef değerleri Total kolesterol< % 200 mg Trigliserid< % 150 mg HDL-Kolesterol> % 40 mg (kadın) > % 50 mg (erkek) LDL-Kolesterol< % 130 mg LP(a)< % 30 mg TKol/HDL-Kol< 3.5

110 Total kolesterol (mg/dL) LDL-kolesterol (mg/dL) Trigliserid (mg/dL) Optimum <100 Normal < < 150 Sınırda yüksek Yüksek ≥ Çok yüksek ≥190>500 Türk Kalp Derneğinin kabul ettiği değerler

111 Dislipidemi tanısında dikkat edilecek noktalar 20 yaşın üstünde her erişkin total kolesterolünü en az 5 yılda bir ölçtürmeli. Analizlerde kan serumu tercih edilir. Venöz numune alırken hemolize engel olmak için turnike kullanılmamalıdır. Numune almadan önce kişi en az 10 dakika istirahat haline alınmalıdır. Plazma lipid düzeyleri serumda % 4 daha düşüktür. T. Kolesterol için hastanın aç olmasına gerek yoktur, ancak TG ve daha az olarak da HDL-kolesterol, değişiklik gösterirler. Bu nedenle 9-12 saatlik açlık gerekir.

112 Dislipidemi tanısında dikkat edilecek noktalar Mevsimler kolesterol seviyesini etkiler. Kolesterol düzeyi kışın en yüksek, yazın en düşüktür. Çeşitli hastalıklar, tıbbi müdahaleler, travmalar v.b ilk 48 saatte genellikle kolesterolde düşmeye, trigliserid düzeyinde yükselmeye sebep olur. Kadında lipid profili sıklıkla değişebilir (siklus ortasında değerler pik yaparken menstrüasyona doğru düşer). Gebelikte LDL-Kol., HDL-Kol., trigliserid yüksek çıkabilir.

113 LDL = Total Kolesterol - [HDL kolesterol - TG/5] Friedewald Formülü LDL miktarını tayin etmek için total kolesterol, trigliserid, HDL-kolesterol düzeyini tayin etmek yeterlidir.

114 Hiperlipoproteinemilerin tıbbi tedavisi A - Diyet tedavisi B - İlaçla tedavi C - Cerrahi tedavi

115 Diyet tedavisi En iyi diyet HDL’yi arttıran, LDL’yi azaltan diyettir. İlaçla tedaviye başlamadan önce hiperlipoproteinli kişinin diyeti düzenlenerek lipid düzeyinin azaltılmasına çalışılmaktadır. Diyetteki yağ oranı azaltılmalı, lif oranı arttırılmalıdır. Yapılan çalışmalar diyetle toplam yağ miktarının fazla olması ve ayrıca doymuş yağların fazla olmasının kanda kolesterol, LDL-kolesterol düzeyini arttırdığını, çok sayıda çift bağ içeren doymamış yağları (bilhassa ω-3 polidoymamış yağ asidleri) fazla almanın ise total kolesterol ve LDL-kolesterol düzeyini azalttığını göstermektedir.

116 Birinci basamak kolesterol düşürücü diyet: Günlük kolesterol alımı < 300 mg. Günlük et miktarı 150 g’ı geçmemeli, kırmızı et haftada en fazla 2 kez yenilmeli, diğer günler balık ve tavuk eti yenilmeli. Yumurta en fazla haftada 1 kez yenilmeli. Lifli ve selülozu bol karbohidrat yenilmeli. İkinci basamak kolesterol düşürücü diyet: Günlük kolesterol alımı < 200 mg. Günlük et miktarı 90 g olmalı yukarıdakilerden daha az besin alınmalı. Yumurtanın sarısı da yasak. Trigliserid düşürücü diyet: Yağ alımında kısıtlama. Mono ve disakkarid alımında yasaklama,

117 Sağlıklı beslenmek için diyet doymuş yağlardan, trans yağ asidlerinden ve kolesterolden fakir; sebze, meyve ve lifli gıdalardan zengin olmalıdır. Günlük tuz kullanımı (sodyum klorür) 6 g'ı geçmemelidir. Trigliserid yüksekliği varsa alkol kesilmelidir, aksi takdirde günde 30 g'ı (40 ml viski veya rakı, 250 ml şarap, 600 ml bira) geçmemelidir. Ancak, içki içmeyen kişiler koroner kalp hastalığından korunma amaciyle alkol alımına teşvik edilmemelidir. Kadınlarda ve küçük yapılı erkeklerde tüketim azaltılmalıdır. Yağ alımı total enerjinin %30'u kadar (%25-35) olmalıdır. Diyetteki toplam yağ miktarı kadar doymuş/doymamış yağ asidleri oranı ve alınan kolesterol miktarı da önemlidir. Doymuş yağ total kalorinin %10'undan az, tekli doymamış yağ %20'si kadar, çoklu-doymamış yağ %10'u kadar olmalı ve alınan günlük kolesterol de 200 mg'dan az olmalıdır.

118 Trans Yağ Asidleri Trans-çoklu doymamış yağ asidlerinin LDL-K'yı yükselttikleri ve HDL-K'yı azalttıkları gösterilmiştir. Trans yağ asidleri sıvı bitkisel yağların hidrojenize edilerek katılaştırılması sırasında açığa çıkmaktadır. Sıvı yağların hidrojenize edilerek katılaştırılması ile elde edilen margarinler, içlerine süt, vitamin katılarak genel beslenme açısından zenginleştirilmelerine ve kullanım kolaylığına rağmen içerdikleri trans yağ asidi miktarı bilinmediğinden ateroskleroza karşı koruma diyeti kapsamında öğütlenemez. Ayrıca, ticari mutfaklardaki kızartmalarda, hazır yemeklerde, börek-çörek (yağlı çörekler, yağlı kraker) yapımında da bu yağlar kullanılmaktadır. Bu yağların tüketimi en aza indirilmelidir.

119 İlaçla tedavi Lipoprotein sentezini azaltan ilaçlar a) Nikotinik asid ve türevleri b) Fibratlar (klofibrat ve gemfibrozil) c) Probukol Lipoprotein katabolizmasını arttıran ilaçlar a) Kolestiramin ve Kolestipol b) HMG - CoA Redüktaz inhibitörleri: Diğer ilaçlar a) Östrojenler ve Progestinler b) Dekstrotiroksin c) Sitosterol d) Safflower oil (aspir yağı)

120 Lipoprotein sentezini azaltan ilaçlar Nikotinik asid ve türevleri: Yüksek dozda verildiğinde vazodilatatör (yüz kızarır) ve antilipemik etkisi var. Niasin karaciğerde VLDL sentezini azaltır. Fibratlar:Gemfibrozil (Lopid) - Lipoprotein lipazın aktivitesini uyarır - K.C.de kolesterol sentezini azaltır. - Kolesterolün safra ile feçese atılmasını sağlar. - Trombosit agregasyonunu sağlar. Aspirin ile birlikte kullanılmalı. - Miyopati ve rabdomiyoliz (kas güçsüzlüğü) bildirilmiştir. Probukol - Kolesterol sentezini azaltır. HDL’yi de azaltır. - Antioksidan özelliği var, bu nedenle aterosklerozu engelliyor.

121 Lipoprotein katabolizmasını arttıran ilaçlar Kolestiramin ve kolestipol Anyon değiştirici reçineler Bulantı, şişkinlik (yan etkiler) Statinler (HMG-CoA redüktaz inhibitörleri ) - Lovastatin: Mevacor - Simvastatin: Lipovas, Zocor Doğal - Provastatin: Provakol - Fluvastatin: Lescol - Atorvastatin: Lipitor, Ator Sentetik - Serivastatin: Lipobay

122 K.C. Fonksiyon testi ve serum transaminazları kontrol edilmeli. Transaminazlar 3 kat artabilir.

123 Statinlerin lipid düşürücü etkileri dışındaki diğer etkileri Endotel disfonksiyonunu azaltır Antioksidan etki Antienflamatuar etki Damar düz kasında hücre proliferasyonu inhibisyonu ve plak stabilizasyonu Antikarsinojenik etki (Melanoma) Plak oluşumunu azaltır Kemik kitlesi üzerine etki (osteoporozu düzeltici- azaltıcı etki)

124 Diğer ilaçlar  Östrojenler ve projestinler - Sitosterol - Aspir yağı - Deksotiroksin

125 c) Cerrahi tedavi Homozigot ailesel hiperkolesterolemili kişilerde karaciğer nakli de kullanılmıştır. Bu hastalarda karaciğer hücreleri LDL reseptörüne sahip olmadığı için yeni karaciğer ile LDL reseptörü sağlanır. Lipidin ekstrakorporal yolla temizlenmesi Kan bir makinadan geçirilerek LDL plazmadan uzaklaştırılır ve temizlenmiş kan tekrar hastaya verilir.

126


"LİPİD METABOLİZMASI BOZUKLUKLARI Hazırlayan: Prof.Dr. Ayşe CAN." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları