Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Müŋke teŋriyin küçüdür Beŋgü (ebedî) göğün gücüyle.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Müŋke teŋriyin küçüdür Beŋgü (ebedî) göğün gücüyle."— Sunum transkripti:

1 Müŋke teŋriyin küçüdür Beŋgü (ebedî) göğün gücüyle

2 Türk Paganlığındaki (Gök Teŋricilik, Şamanlık) Varlıklar Büyükler: Gök Taŋrı, Bay Ülgen, Umay Ana. İyeler: Sâhip, hâkim ve hâmî olanlardır (Gün Ana, Ay Ata, Od Ana…). Kötüler: Erlik, Albız... Yer-Sular: Dünyâ tabî’atındaki su (deŋiz, göl, ırmak vb.), dağ, tepe, bitki (ağaç...), mağara vb. ‘unsurlardır. Gök-Kallar: Gökyüzü ve uzaydaki yıldız, gezegen vb. ‘unsurlardır. Atalar: Ölmüş millet, bodun, boy, uruk (sülâle), ocak (‘âile) büyükleri ile mühim ve güçlü şaman rûhları olan Burkanlar (Burhan) ve Körmözlerdir.

3 Türk Paganlığındaki (Gök Teŋricilik, Şamanlık) Varlıklar Bay Ülgen Gökyüzüyle ilişkilidir. Hiyerarşide Taŋrı’dan bir geridir. Târîhiŋ ba’zı dönemlerinde Taŋrı ile birleştirildiği de görünür. Yeri, göğü yaratandır. Erlik’e karşı ve ondan üstündür. Belgisi (simgesi) gök (mavi) renktir. Meteorolojik olayları, iyiliği, bereketi, doğurganlığı, milletin refâh ve râhatlığını idâre éder. Dünyâya ilk odu (âteşi) gökten indirmiştir. Sıfatları: Ak, parlak, gürültücü (künürtçi), yakıcı (küygekçi), şimşekçi (yalgınçı), Ak Ayaz, Ayaz Han. Dikkat edilirse kamusu göğe ilişkindir. Betimlenişi: Altın kapılı, altın tahtlı, altın saraylı, uzun saçlı, yaşlı ve bilge bir görünüm ile tasvîr édilir. Parçaları (7 Eril ve 9 dişil oğulları): "Karakuş Han, Karşıt Han, Pura Han, Burça Han, Yeşil Han, Kanım Han, Paktı Han" adında yedi erkek oğlu ile Ak Kızlar veyâ Kıyanlar diye adlandırılan dokuz kız oğlu vardır. Bunlardan kimisi Ülgen’in sıfatı, kimisi de onuŋ özünden olan ve oŋa bağlı olan eril veyâ dişil parçalarıdır.

4 Türk Paganlığındaki (Gök Teŋricilik, Şamanlık) Varlıklar 1- Karakuş Han: Bütün kuşlarıŋ iyesidir. Karakuş, Türklerde büyük ve yırtıcı kuşları tanımlamakta kullanılan ortak bir tâbirdir. Ayrıca, kamıŋ âyîn sırasında yaptığı hareketler, ba’zı yörelerde rastlanan kartal oyunu ile temsîl édilir. Kartal oyunu Siirt’te “Harahusta”, Urfa ve Adıyaman’da “Karakustana”, Hınıs’ta “Yarkusta” diye adlandırılır. Bu oyunuŋ Karakuş Han’a bir saygı içermesi de muhtemeldir. Kuşlar, kamlar içün yardımcıdır. 2- Karşıt Han: Temizlikle ilgilidir. İnsânlara ve ba’zı hayvânlara temizliği ilk o öğretmiştir. Temizlik ve arınmak, Türk kültüründe çok mühimdir. Su, od ve toprak; temizleyici ‘unsurlardır. Ana temizleyici sudur. Od, görünmeyenleri, nazar ve büğü gibi menfî enerjileri temizler. Toprak, ölen cânlıların gömülerek hastalık yaymasını engeller. Köylerde kadınlar, kimyevî temizleyicileriŋ bulunmadığı dönemlerde tabak, çanak gibi gereçlerini ırmak ve dere kıyılarında mil (balçıklı kum) veyâ kül ile ovalayarak temizler idi. 3- Pura Han: Kam âyînlerinde, transtaki kamıŋ rûhu içün börü başlı atlar gönderir ve kam, oŋa binip yoluna gider. Atlar, kamı demonlardan korur. 4- Burça Han: Ülgen’iŋ huzûr ve refâh sıfatıdır. 5- Yaşıl (Yeşil) Han: Tabî’attaki yeşillikleriŋ hâkimidir, bitkilere cân vérir. Tabî’atıŋ yeşillenmesini ve doğumunu (bahârı) yönetir. Bahâr aylarında onuŋ içün dere, ırmak ve göllere süt, çökelek, peynir, ekmek atılarak saçı (kansız kurbân) saçılır. Böylece buradaki hayvânlar da beslenmiş olur. 6- Kanım Han (Er Kanım): Ülgen’iŋ güven sıfatıdır, dürüstleri korur. 7- Baktı Han (Paktı Han): Ülgen’iŋ yarlıg (lütûf) sıfatıdır. Yeryüzündeki iyilikleri dağıtır.

5 Türk Paganlığındaki (Gök Teŋricilik, Şamanlık) Varlıklar Ak Kızlar (Kıyanlar): İnsânlara bilim, san’at ve estetik gibi konularda ilhâm vérirler. Kamlara da kendi görevleri ve transları ile ilgili ilhâm vérirler. Adları yoktur. İlâhî saflıktadırlar. Kızlar, âyînlerde kamlara yardımcı olur, ilhâm ve telkin vérir. Kızları temsîlen, kamıŋ giysisiniŋ bel kısmında 9 kukla bulunur. Ülgen’iŋ eril ve dişil parçaları dışında bir de ma’iyetinde 5 mühim varlık vardır. Bu 5 kurmayınıŋ adları şunlardır: Yayık, Talay, Suyla, Karlık ve Utkuçı. Yayık, cânlıları kötülükten korur, hayât vérir. B. Ögel’e göre ise Yayık’ıŋ (Yayık Han) ırmak iyesi olması muhtemeldir. Talay, deŋiz iyesidir. Suyla içün “at gözlü kartal” da denir ve kişioğlu arasında dolaşıp, onları koruduğuna inanılır. Karlık, görevi Suyla gibi olan, insanların arasında dolaşan ve onları koruyan bir varlıktır. "Güler yüzle karşılayan" aŋlamına gelen Utkuçı, kamıŋ kurbanlarını ve iyi dileklerini Ülgen’e ulaştırmasını sağlar.

6 Türk Paganlığındaki (Gök Teŋricilik, Şamanlık) Varlıklar Umay Ana (Omay, Imay, Ubay, Humay, Ayısıt) Doğum, şefkat, bereket idâresine bakar. Ulu Kayın (Bay Terek, Hayât Ağacı) iyesidir. İnsân ve hayvân gebelerini ve balalarını korur. Balası olmayanlar, kendisine tapınır (algış, yakarma, adak). Bu DLT’te şöyle geçer: «Umayka tapınsa ogul bolur» (I. 123). Bir bala doğanda oraya varır ve gök ‘âlemindeki süt gölünden getirdiği bir damlayı balanıŋ dudaklarına sürüp, oŋa rûh vérir ve 3 gün boyunca ana ile yavrusunu korur. Balanıŋ gülümsemesi, Umay’ıŋ, balanıŋ yanında olduğuna işârettir. Balanıŋ yanından uzun süre ayrılırsa, bala hastalanır. Balaları korumadığı evlerde sıklıkla bala ölümleri yaşanır ve bu takdîrde kendisine Kara Umay diye hitâp édilir. Betimlenişi: Ak giysili, üç boynuzlu, orta yaşlı görüntüde, yere kadar uzanan ak ve gümüş karışımı renkte saçları vardır. Gök ve ak renk kuş donuna girebilir. Çevresine ışık saçar.

7 Türk Paganlığındaki (Gök Teŋricilik, Şamanlık) Varlıklar Gün Ana (Kün, Güneş): Güneş iyesidir. Sıcaklık ve ısıyı temsîl éder. Birçok yönden Umay’a beŋzer. Öŋemi, göğüŋ 7. katı (Ekzosver) ile belirtilir. Dünyâyı yaşanacak hâle getirir, ısı ve ışık vérir, bitki bitirir. Cânlılarıŋ büyükanası, yeryüzü (Yer Ana); yeryüzünüŋ; ya’nî dünyânıŋ anası da Gün Ana’dır. Ay Ata (Ay Dede): Ay iyesidir. Soğukluk ve ışığı temsîl éder. Öŋemi, göğün 6. katı (Termosfer) ile belirtilir. Işığını Gün Ana’dan alır. Gece olunca ışığı ile dünyâyı aydınlatır, yol gösterir. Kunlardan (Hun) beri gündüz Güneş’e, tündüz (gece) Ay’a saygı sunulur ve adak ritüeli yapılır. Güneş ritüeli, ilkbahâr (yaz) ekinoksunda (21 Mart); Ay ritüeli, güz ekinoksunda (23 Eylül) yapılır. Özellikle Ay, varlığını İslâmîyet’te de sürdürmüş, yıldız ile birle Batı Türk Eli (Türkiye, Azerbaycan, Kırım ve çevreleri) ile Doğu Türk Eli (Hazar Deŋiz'inden Altaylarıŋ ötesine) bayraklarında; ya’nî Al Bayrak ile Gök Bayrak oluşumunda başrol olmuştur.

8 Türk Paganlığındaki (Gök Teŋricilik, Şamanlık) Varlıklar Demir Kazık Yıldızı (Temir Kazık, Kutup Yıldızı): Bütün yıldızlar içinde Türklerce eŋ mühimidir. Altun Kazık da denir. Yerden (dünyâdan) göğe ve ötesine uzanan Ulu Kayın‘ıŋ (Bay Terek) dallarınıŋ vardığı soŋ yerde, doruğundadır. Göğüŋ direğidir. «Derler: Kutup Yıldızı, gökteki bir kapıdan Aydınlatırmış bizi, nûr vérir üst yapıdan» (B.Ögel. Türk Mitolojisi 2. cilt) Çolpan Yıldızı (Çoban, Zühre, Zöhre, Venüs): Atlarıŋ ve çobanlarıŋ hâmîsidir, dişildir. Diğer Adları Akşam Yıldızı, Sabah Yıldızı, Tan Yıldızı'dır. Haticetü’l-kübrâ, Zühre’niŋ sesi Hasan’ıŋ, Hüseyin’iŋ vâlidesi Hazret-i peygamberiŋ kerîmesi Sorun Fadime’ye o ne der bülbül Kul Himmet Üstâdım, bu nasıl yazı? Lezzet verir şirin muhabbet tuzu ‘Ali'niŋ alnında, Zöhre yıldızı Meyli muhabbeti, Selmân’a düştüm

9 Türk Paganlığındaki (Gök Teŋricilik, Şamanlık) Varlıklar Mühim Ürgeller (Takımyıldızları) Yeteğen / Yediger: Ursa Major (Büyükayı) Kömük / Kümük: Ursa Minor (Küçükayı) Ülker / Ülger: Pleiades (Süreyya) Arıkovanı / Kovan: Praesepe (Yemlik) Kambar / Kempir: Leo Minor (Küçükaslan) Karakurt / Karagurd: Cassiopeia (Kraliçe) Tayaktah / Tayahtah: Orion (Avcı) Kutlu Dağ ve Göllerden Ba’zıları: Taŋrı Dağları (sıradağlar) ve eŋ yüksek yeri Han Tengri Dağı (Kazakistan). Altay dağları ve eŋ yüksek yeri Kadınbaşı. Kırgızistan’daki Issık Gölü. Musala (Bulgaristan): Balkanların eŋ yüksek dağıdır ve 15. yy'a değin bir Türk bodunu olarak yaşayan Öŋ-Bulgarlarca Tangra (Tengri) adı verilmişti. Daha soŋra ‘Osmânlılar bu dağa «Maaşallâh» adı vérmiş, günümüzde de Bulgarlar maaşallâhtan türetilmiş «Musala» derler.

10 Türk Paganlığındaki (Gök Teŋricilik, Şamanlık) Varlıklar Ulu Kayın / Bay Terek / Bay Kayın / Hayât Ağacı Göğüŋ ve yeriŋ yaratılışı ile aynı zamânda dünyâ merkezine dikilmiştir. Kökleri Erlik’e (iç çekirdekte), doruğundan az gerisi Demir Kazık’a, doruğu Ülgen’e dek uzanır. İyesi Umay Ana’dır. Ağacıŋ orta ‘âlem (yeryüzü ve makrokozmoz) kısmınıŋ içinde Kübey Hanım yaşar. Kökünde Beŋgü Suyu (âb-ı hayât) akar. Her biri 70 yapraklı 9 dalından, 9 büyük insan ırkı türemiştir. İnsânlarıŋ kuşa aŋdıran rûhları, ağacıŋ dalları arasında uçuşur, durur. Kamlar, esrimelerinde bu ağaç aracılığıyla ‘âlem, boyut değişir. Bu ağaç; gök ‘âlem, orta ‘âlem ve öte ‘âlem arasında bir göbek kordonu gibidir ve yeryüzünü besler. Ana rahmindeki bir bebek içün göbek kordonu nasıl mühimse, yeryüzü içün de bu irtibât kanalı aynı derecede mühimdir. Mikrokozmoz olarak tasarlanan otağların ortasındaki direk, bu ağacı simgeler. Kayın ağacına vérilen öŋem, Türkler’iŋ akrabâlık terimlerinde de görünür (kayın-ata, kayın-ana…).

11 Türk Paganlığındaki (Gök Teŋricilik, Şamanlık) Varlıklar Öksökö (Çift Başlı Bürküt) Bakır pençelidir. Kanatları altın renklidir. Ulu Kayın’ıŋ tepesinde yaşar. Ülgen’iŋ belgisidir. Gök ‘âlem kapısını bekler. İyi ve kötüyü, aydınlık ve karanlığı (yaruk ve karuk), evrendeki çiftliği ve zıtlığı simgeler (Düalizm). Güçlü bir bekçidir. Ulu Kayın’ıŋ köklerindeki Beŋgü Su’yu içtiği söylenir. Kamlara translarında gökyüzü ve yeryüzü yolculuklarında refâkat éden varlıklar, kuş şeklindedir. Bürküt, kuşlar arasında eŋ ulu ve yükseğidir. Bu yüzden Türkler, kılıç kabzalarından bayraklara, birçok yerde çift başlı kartal figürü kullanmışlardır.

12 Türk Paganlığındaki (Gök Teŋricilik, Şamanlık) Varlıklar Erlik Başta iyi idi, adı Erklik idi. Soŋra dönüştü, oldu kötü. Şu’ûraltındaki id'e, o da dünyâ merkezindeki çekirdeğe beŋzetilebilir. Ya’nî herkesiŋ içinde temsîlciliği vardır. Kötüleriŋ başıdır ve eŋ güçlüsüdür. Diğer kötülerin (Azalar) kamusunu o yaratmıştır. Câhil*, zorba, fitneci, yıkıcı, irâdesiz, karârsızdır. Düzen, disiplin, kânûn ve huzûr istemez. Soŋsuz karanlıklar içinde yaşar. Erlik içün adaklarda zayıf, sakat ve kara renkli hayvânlar seçilir. Altay Türkleri gibi ba’zı Türk bodunlarında adını aŋmaktan katıca kaçınılır. Başka adlarla aŋılır. Betimlenişi: Yeşil demirden bir sarayda, gümüşten taht üzre oturur. İhtiyâr ve çirkin tipli, doŋuz dişli, bir karış göz kapaklı, kulak ötesine uzanan çatal sakallı, tokmak çeŋeli, boynuzları ağaç kökleri gibidir. Kapkara, kıvırcık ve kabarık saçlıdır. Gözü, kaşı karadır. Yüzü kan kızılı, parlaktır. Bineği kara buğadır. İnsân kafatasından kadehi, karayılandan kamçısı, geniş ağızlı palası vardır.


"Müŋke teŋriyin küçüdür Beŋgü (ebedî) göğün gücüyle." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları