Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Terminal Dönemdeki (Son Dönem) Hastanın Fizyolojik Bakımı

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Terminal Dönemdeki (Son Dönem) Hastanın Fizyolojik Bakımı"— Sunum transkripti:

1 Terminal Dönemdeki (Son Dönem) Hastanın Fizyolojik Bakımı
Araş.Gör. Elif BUDAK

2 Terminal / Son Dönem (End of Life)
Terminal dönem, yaşamsal fonksiyonların belirli bir süre içinde sonlanmasının beklendiği süre olarak tanımlanmaktadır. Akut ya da kronik hastalıklar ya da doğrudan yaşa bağlı olarak haftalar günler içinde ölümün söz konusu olduğu zaman dilimi “yaşamın son dönemi” olarak adlandırılır ve tıbbi girişimler bu süreci önleyemez.

3 Yaşam sonu bakım.. Ölüm sürecinde olan hastaların yaşam kalitesini artırmayı, Ağrıyı ve diğer sağlık sorunlarını azaltmayı ya da rahatlatmayı, Kişisel, kültürel ve dinsel değerlere, inançlara ve alışkanlıklara duyarlı kalarak bakım vermeyi, Bireyin mümkün olduğunca bağımsızlığını sürdürmeyi, Saygı değer ya da itibarlı bir şekilde ölümünü sağlamayı amaçlar (Ferrell,1998; Georges ve ark, 2002)

4 Hemşirelik sürecinin amacı;
Hastada görülebilecek semptomların yönetimi, Yaşam kalitesini koruma, Barışçıl, saygın/ itibarlı ölümü sağlayabilme, Bireyin ve ailenin bu dönemi nasıl yönetilmesini istediklerini öğrenme Hasta ve ailesinin düşüncelerine, inançlarına saygı duymayı sağlayabilmektir. Ailelerin ölmekte olan aile bireyini nasıl rahatlatılacağı ve destek sağlayacağına dair bilgiye gereksinimleri olacaktır. (Linda, 2007)

5 İyi ölüm; Hastalar, aileler ve bakım vericilerin gereksiz stresten kaçınmaları, acı çekmemeleri, hasta ve aile isteklerinin dikkate alınması, klinik- kültürel-etik standartlara uygun yaklaşımları içerir. Bazı insanlar için iyi ölüm sevdiği insanla olup, onlarla vedalaşma fırsatı bulabilmek, saygılı ve yeterli bakım alma iken, bazılarına göre bağımlı olmadan, ağrı, inkontinans ve deliryum yaşamadan, travmatik tedavi ve müdahalelere maruz kalmadan ölmek olarak kabul edilmektedir. (Brazil ve ark, 2004; Costello, 2006)

6 Hastalara göre ‘İYİ ÖLÜM’ Ağrı ve diğer semptomların kontrolü
Ölüm sürecinin gereksiz/uygunsuz şekilde uzatılmasından kaçınma Aile üzerindeki yükün azaltılması Kontrol duygusunu sürdürme Sevdikleri kişilerle ilişkileri/yakın iletişimi sürdürme  Singer PA, Martin DK, Kelner M: Quality end-of-life care: patients' perspective. JAMA 1999;218:163–168. Hastalara göre

7 Yaşamın son zamanlarına hazırlamak için..
Bakım verenler Hasta tercihlerinin farkında olmalı Bilgili, beceri, güvenli/yeterli olmalı Hızlı davranabilmeli Ölüm sürecinde meydana gelebilen durumlar, belirti ve bulguların farkında olmalı

8 Yaşamın son zamanlarına hazırlamak için..
Zaman tahmin edilemez Gizlilik, mahremiyet, yakın ilişkinin sağlanabileceği bir ortam olmalı İlaç, malzeme gereksinimi olabileceği düşünülmeli ve hazırlanmalı Düzenli olarak bakım planı incelenmeli

9 Literatürde yaşam sonu dönemde sık görülen semptomlar
Yorgunluk Ağrı Dispne Depresyon Anksiyete Konfüzyon Bulantı ve/veya kusma Klikenberg M, et al (2004) Symptom burden in the last week of life. Journal of Pain and Symptom Management, 27, 5-13

10 Ölüm sürecindeki fizyolojik değişiklikler
Yorgunluk, güçsüzlük artar Ciltte iskemi İştah/ sıvı alımı azalır Kardiyak, renal disfonksiyon Nörolojik disfonksiyon Ağrı Göz kapaklarını kapatamama

11 Halsizlik/Yorgunluk Hareket yeteneği azalır Basınç ülserleri riski artar Bakım gereksinimi artar Günlük yaşam aktiviteleri düzenlenmeli Pozisyon, dönme, hareket, masaj

12 Halsizlik/yorgunluk Hastalar çok yorgun olduğundan hareket edemez ve 1-2 saatte bir pasif eklem hareketi yaptırmak gerekli olabilir. Döndürmeden önce ve sonra aralıklı masaj uygulaması rahatlatır ve dolaşımı arttırarak cilt bütünlüğünü korumaya yardımcı olur; ödemin yer değiştirmesini sağlar. Ancak yara ya da kızarıklık olan alanlara masaj yapılmamalıdır.

13 Basınç ülseri oluşumunu önlemek için:
1-1.5 saatte bir hastayı döndürmek Kemik çıkıntılarının olduğu bölgelere hidrokolloid bant/pansuman ve özel destek sağlanarak korunması Sürtünme cilt bütünlüğünün bozulmasına ve ağrıya neden olabilir; sürtünmeyi önlemek ve dönmesine yardımcı olmak için ara bezi kullanılabilir Dönme çok ağrılı ise havalı yatak gibi basıncı azaltıcı girişimler düşünülmeli

14 Beslenme Yememek ve içmemek ölümün sebebi değil, normal ölüm sürecinin bir parçasıdır. Aileler, hastanın sevdiği yemeyi reddettiği zaman sıklıkla strese girerler. Aileler yanlış bir ümitle suni beslenme ve hidrasyon isterler, böylece ömrünün uzayacağı, fonksiyonel durumunun düzeleceği, konforunun ve yaşam kalitesinin artacağını düşünürler, fakat son dönem hastalarında bu geçerli değildir. Ölümü yakın olan hastada sıvı desteğini azaltmak pulmoner ve periferal ödemi, asiti azaltır. Hemşire olarak, suni beslenme,hidrasyonun rolü ve değeri aileye anlatılmalıdır.

15 Terminal Dönemdeki Hastaya Parenteral ya da Enteral Besin Desteği
Tartışmalı bir konu; çalışmalarda terminal dönemdeki hastalara parenteral ya da enteral besin desteğinin semptom kontrolü ya da yaşam süresine bir etkisinin olmadığı belirtilmektedir. Ayrıca parenteral ve enteral beslenme desteğinin; bulantı, kusma, kanama, aşırı sıvı birikimi, solunum güçlüğü,öksürük, sekresyon, inkontinans (barsak ve mesane) ya da infeksiyonların oluşumuna zemin hazırladığı saptanmıştır. (August ve ark, 2009; Fuhrman, 2008)

16 İştah/Sıvı alımında azalma
Korku: ‘teslim olma’, açlık Şunlar hatırlatılmalı Besinler bulantı yapabilir Anoreksi koruyucu olabilir Aspirasyon riski Yememek için dişlerini sıkıyorsa zorlanmamalı

17 Sıvı alımında azalma . . . Korku: susama, dehidratasyon
Aile ya da bakım vericiye Dehidratasyonun sıkıntı yaratmayacağı hatta koruyucu olabileceği açıklanmalı/hatırlatılmalı

18 . . . Sıvı alımında azalma Çalışmalarda terminal dönemdeki hastalara parenteral ya da enteral besin desteğinin semptom kontrolü ya da yaşam süresine bir etkisi olmadığının belirlendiği konusunda aileye bilgi verilmeli; Parenteral sıvılar zararlı olabilir Aşırı sıvı birikimi, solunum güçlüğü, öksürük, sekresyonlar Mukoza/ağız/ konjonktivit bakımı The EPEC™ Project, 2005

19 Yaşamın sonunda suni/yapay beslenme ve hidrasyon
Enteral besleme, aspirasyon ve ölüm riskini azaltmaz Hidrasyon “ağız kuruluğunu” azaltmaz “Hastanın aç bırakılması, onun yaşamının sonunda huzurlu bir ölüm deneyimi yaşaması içindir” mesajı verilmeli. HPNA, 2011a ;Prince-Paul & Daly, 2010

20 Dehidratasyon: Mukoza/Konjektiva Bakımı
Hastanın rahatını sürdürmek ve susama hissini azaltmak için oral, nazal ve konjektiva hijyeni sağlayarak mukoz membranların nemliliği sürdürülür Sık (15-30 dakikada bir) ağız bakımı Dudakların nemli tutulması Ağız içerisinde açık yara varsa daha fazla tahrişe neden olabileceğinden limonlu ve gliserinli ağız bakım ürünlerinden kaçınılmalıdır Göz kapakları kapanmıyorsa göz kuruluğunu önlemek için 3-4 saatte bir suni gözyaşı, oftalmik kayganlaştırıcı jel ya da dk da bir SF solüsyonu ile nemlendirilmelidir

21 Kardiyak, renal disfonksiyon
Taşikardi, hipotansiyon Periferal soğuma, siyanoz Ciltte morarma İdrar miktarında azalma Verilen parenteral sıvılar çıkarılamayabilir

22 Nörolojik Disfonksiyon
Bilinç düzeyi azalır Bilinçsiz hasta ile iletişim Terminal deliryum Solunumda değişiklikler Yutma refleksi, sfinkter kontrolünün kaybı

23 Ölümün iki yolu; Ferris et al., 2003; NCI, 2013; Seow et al., 2011

24 Bilinç düzeyinde azalma
‘Ölümün olağan şekli” Progresyon Göz kapama refleksi

25 Bilinçsiz hastayla iletişim . . .
Aile için sıkıntı verici Hastanın; farkındalık > yanıt/tepki verebilme yeteneği Hastanın herşeyi duyabildiği düşünülmeli/varsayılmalı

26 ...Bilinçsiz hastayla iletişim
Tanıdık ortam oluşturma İletişime/konuşmalara katma Güvenliğini sağlama, orda olduğunu hissettirme Dokunma

27 Dokunma iletişimi güçlendirebilir

28 Terminal delirium ‘Ölümün güç yolu’ Farmakolojik kontrol
-Benzodiazepinler Lorazepam, midazolam -Nöroleptikler Haloperidol, klorpromazin Nöbet Ailenin eğitim, destek gereksinimi

29 Solunum değişiklikleri . . .
Solunum paterninde değişme Tidal volümde azalma Apne Cheyne-Stokes solunumu Yardımcı solunum kaslarının kullanımı Son refleks solunumu

30 . . . Solunum değişiklikleri
Korku Aspire edebilir/boğulabilir Kontrol Aile desteği Oksijen ölüm sürecini uzatabilir Nefes/solunum açlığı

31 Yutma yeteneğinin kaybı
Öğürme refleksi kaybı Tükürük, sekresyonların birikimi Skopolamin sekresyonları azaltır Postural drenaj Pozisyon vermek Aspire etmek

32 Sfinkter kontrolünün kaybı
İdrar, dışkı inkontinansı Ailenin bilgi, destek gereksinimi Temizlik, cilt bakımı Üriner kateterler Emici pedler

33 Yaşamın son dönemlerinde ağrı . . .
Ağrının arttığı korkusu Bilinçsiz hastanın değerlendirilmesi İnleme ya da fizyolojik bulgu Terminal deliryumdan ayırt edilmeli

34 . . . Yaşam sonu dönemde ağrı
İdrar outputu olmadığı durumda yaklaşım Rutin doz durdurulmalı, morfin infüzyonu Gerekli durumlarda ek doz Uygulama için en az invaziv yolun seçimi

35 Göz kapama yeteneğinin kaybı
Retro-orbital yağ katmanının kaybı Konjonktival maruziyet/temas Kuruluk, ağrı riski artar Nemliliği sürdürme

36 İlaçlar Gerekli ilaçlarla sınırlı En az invaziv yol seçilmeli
Öncelikle bukkal mukozal ya da oral, daha sonra rektal düşünülmeli Subkutan, IV nadiren IM hemen hemen hiç tercih edilmez

37 Yaklaşan Ölümün Objektif Vücut Sistem Göstergeleri
Bilinç/ oryantasyon Her zaman yanıtsız olmayabilir, ajite ya da huzursuz olabilir, sözel uyaranlara yanıt vermeyebilir Kardiyo-vasküler Taşikardi, düzensiz kalp atımı, kan basıncında düşme ya da sistolik ve diastolik basınç aralığında önemli artış, dehidratasyon Pulmoner Takipne, dispne, yardımcı solunum kaslarının kullanımı, aseton kokusu, cheyne-Stokes solunumu, sekresyonların birikmesi ya da sesli solunum

38 Yaklaşan ölümün Objektif Vücut Sistem Göstergeleri
Gastro-intestinal İştahta azalma, az miktarda dışkı (yememesine rağmen), inkontinans Renal İdrar outputunda azalma, inkontinans, konsantre idrar Mobilite Sınırlı hareket, yatağa bağımlı ve sık pozisyon değişimi gerekir

39 Ölüm belirtileri . . . Solunum, kalp seslerinin yokluğu
Pupiller fikse/genişlemiş Kan dolaşımı zayıfladıkça cilt rengi soluklaşmaya başlar Vücut sıcaklığı düşer Kaslar, sfinkterler gevşer İdrar, dışkı salınımı Gözler açık olabilir

40 Ölümün Doğrulanması Ölüm solunum ve dolaşımın olmaması ile belirlenir.
Yasal olarak bireyin ölüm haberini aileye vermek doktorun sorumluluğundadır.

41 Beyin ölümü Beyin ölümü “beyin kökünü/sapını da içeren tüm beyin işlevlerinin geriye dönüşsüz kaybı” dır.

42 Beyin ölümü-Kriterler
Yoğun ağrılı uyarılara bile yanıtın olmaması Mekanik ventilatörden ayrıldıktan 8 dakika sonra spontan solunum ya da hareketin olmaması Santral ve derin tendon reflekslerinin tam kaybı/olmaması Nörolojik inaktiviteyi doğrulamak için EEG (elektroensefalogram) nin en az 10 dk düz çizmesi İkinci değerlendirmede klinik bulgularda değişiklik olmaması

43 Ölüm durumunda yapılması gerekenler
Kime bilgi verilmeli / çağrılmalı Organ bağışı Gelenekler, ritüeller

44 Ölümün Ardından Bakım Aile ile iletişim Sonraki adımlar için ailenin hazırlanması Ölüm sonrası bakım

45 Evde Terminal Dönem Hasta Bakımı
Hastalığının son döneminde olan hasta ailesine güçlendirme desteğini de içeren organize bakım hizmetleridir. Duygusal destek Semptom kontrolü Yaşam Kalitesini arttırmayı amaçlar Terminal dönem bakımının çoğu hastanın evinde ölüm gerçekleşene kadar gereksinim duyulan destek ve bakımı içerir.

46 Evde Terminal Dönem Hasta Bakımı
Yaşam beklentisi 6 aydan daha az olan hasta, akut ağrı kontrolü ve evde rahatlatılamayan semptomların rahatlatılması için hastaneye (hospis veya palyatif bakım merkezlerine ) yatırılır. Hasta rahatladıktan ve tıbbi olarak stabil hale geldikten sonra evine gelir

47 Yatarak ve evde palyatif bakım alan kanserli hastaların yaşam kalitesi
Avusturalya da palyatif bakım merkezlerinde yatarak (n=32) ve evde bakım (n=26) alan terminal dönemdeki kanser hastalarında yapılan çalışmanın soncunda; Evde bakım alan hastaların sağlık durumu ve yaşam kalitesinin yatarak palyatif bakım alanlardan daha iyi olduğu Evde izlenen hastaların kendi durumları/hastalıkları üzerinde kontrolünün daha iyi olduğu Terminal dönemdeki kanserli hastaların yaşam kalitesini belirlemede genel fiziksel sağlık, kontrol algısı ve depresyon durumunun önemli olduğu belirlenmiştir Peters L, Sellick K (2006) Journal of Advanced Nursing 53(5), 524–533

48 Evde Bakımda Yetersizliğe Neden Olan Etmenler
Deneyimli hekim ve hemşire yetersizliği Ağrı ve semptom kontrolündeki becerilerde yetersizlik Palyatif bakımın planlanmasındaki yetersizlik İletişim becerilerindeki yetersizlik Meslektaşlar ile eşgüdüm yetersizliği Ailenin yeterince desteklenememesi

49 Ölüm Halinde Bireyin Evde Kalabilmesi İçin Gereksindikleri
Uygun hemşirelik bakımı Gece hizmeti İyi bir semptom kontrolü Birinci basamak hekimlerin /pratisyenlerin kendilerine güvenli ve işlerine gönül vermiş olmaları Palyatif bakımda özelleşmiş hizmetlere ulaşım Bakımın etkili bir biçimde eşgüdümü Mali destek Terminal bakım eğitimi

50 Terminal dönemde hasta hakları
Hasta ciddi olarak hasta olduğunu ve ölebileceğini bilme hakkına, Ölene kadar tedavi/bakım alma hakkına, Kişinin barış dolu, saygın olduğu ve çevresinde sevdiği insanların bulunduğu (tüpler ve makinelerle çevrelenmemiş) umutlu bir ortamda ölme hakkına, Gizlilik hakkına, Bakım ile ilgili kararlara katılma hakkına, Yalnız ölmeme hakkına, Sorularına dürüstçe yanıt verilme hakkına, Onurlu bir biçimde ve huzur içinde ölme hakkına, Hassas, bilgili ve sevdikleri kişileri anlamaya çalışan insanlarca bakılma hakkına, Ağrı ve diğer rahatsız edici sorunlardan arınmış şekilde ölme hakkına, Aldatılmama ve yalan söylenmeme hakkına, Öldükten sonra bedenine saygı bekleme hakkına sahiptir.

51 SON SÖZ  Yaşamın son dönemlerinde/saatlerinde bakım, bakımının herhangi bir aşamasında olduğu kadar önemlidir……

52


"Terminal Dönemdeki (Son Dönem) Hastanın Fizyolojik Bakımı" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları