Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Yrd.Doç.Dr.Meltem Öztürk Kaynak Kitap:Türk Sosyal Sigortalar Hukuku,Ali Nazım Sözer.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Yrd.Doç.Dr.Meltem Öztürk Kaynak Kitap:Türk Sosyal Sigortalar Hukuku,Ali Nazım Sözer."— Sunum transkripti:

1 Yrd.Doç.Dr.Meltem Öztürk Kaynak Kitap:Türk Sosyal Sigortalar Hukuku,Ali Nazım Sözer

2 SOSYAL GÜVENLİKTE KULLANILAN TEKNİKLER A.Bireysel teknikler:

3 B.Kollektif teknikler 1.Yardım

4 2.Yardımlaşma sandıkları

5 3.İşveren sorumluluğu

6 4.Özel sigortalar

7 5.Sosyal Sigortalar :

8 6.Sosyal yardımlar:

9 7.Sosyal hizmetler :

10 8.Sosyal teşvikler

11 9.Sosyal Tazmin

12 SOSYAL GÜVENLİĞİN AMAÇLARI Risklere karşı toplumu yoksulluk endişesinden korumak Yoksulluğu ortadan kaldırmak Gelir dengesi sağlamak SOSYAL GÜVENLİĞİN TEMEL FONKSİYONLARI a.Tasarruf Fonksiyonu b.Sigorta Fonksiyonu c.Gelirin yeniden dağıtımı fonksiyonu d.Nesillerarası dayanışma fonksiyonu:

13 SOSYAL GÜVENLİK KAPSAMINDAKİ RİSKLER RİSK NEDİR: Kişinin gelirinde bir kesilmeye ve/veya giderlerinde çoğalmaya yol açan olaylardır. Hastalık, işsizlik yaşlılık, yakınların ölümü gibi. ILO’YA SOSYAL TEHLİKELER VEYA RİSKLER a.İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları (Mesleki Riskler) b.Hastalık, Analık, Malullük, Yaşlılık ve Ölüm (Fizyolojik Riskler) c.İşsizlik ve Aile Yükler (Sosyo-Ekonomik Riskler) ÖĞRETİYE GÖRE SOSYAL TEHLİKELER VEYA RİSKLER A.Mesleki Riskler: İş kazaları ve meslek hastalıklarıdır. Yapılan iş veya meslekle doğrudan doğruya ilgilidirler. B.Fizyolojik Riskler: Kişinin kendinde, kendi bünyesinde meydana gelen fakat mesleki riskler dışında kalan risklerdir. Bunlar hastalık, analık, sakatlık, yaşlılık ve ölümdür. C.Sosyo-Ekonomik Riskler: Toplum, aile ve işletme hayatında meydana gelen risklerdir. İşsizlik ve aile yükleri diye iki sınıfta toplanır.

14 SOSYAL GÜVENLİĞİN FİNANSMAN KAYNAKLARI PRİMLER: Prim Kurumun,sigortalıya yapacağı her türlü yardım ve ödemelerle ilgili giderleri karşılamak üzere işveren ve sigortalılardan tahsil ettiği paradır. Ücret ve gelirler üzerinden ödendiği için vergi ye benzerler. VERGİLER: Sosyal güvenliğin finansmanı, vergi yoluyla da sağlanabilir. Gelişmekte olan ülkelerde, sosyal güvenlik sistemlerinin bütün nüfusu kapsamaması nedeniyle vergi yoluyla finansman sisteminin oluşturulamamaktadır. DİĞER KAMU GELİRLERİ: Vergi gelirlerinden ayrılan paylar dan, Kuruma sağlanan vergi bağışıklıklarından, Kurumun açıklarını kapatmak için yapılan transfer harcamalarından oluşur.

15 SOSYAL GÜVENLİĞİN ÖZELLİKLERİ 1. Sosyal güvenlik kişilerin insiyatifine bırakılamayacağından zorunludur. 2. Sosyal güvenlik sistemleri, ülke halkının refah düzeyini arttırıcı bir yaşam düzeyi sağlamayı amaç edinir. 3. Sosyal güvenlik sisteminde sosyal güvence anne, baba, eş ve çocuklar olmak üzere tüm aileye verilir. 4. Sosyal güvenlik, uluslararası sözleşmelerde temel insan haklarından biri olarak kabul edilir. 5. Devletin bu alanda sorumluluğu devamlılık arz eden bir sorumluluktur. 6. Sosyal güvenlik sisteminin temelinde, sosyal riskleri önleme faaliyetleri de yer alır. 7. Toplumdaki Tüm Bireyleri Kapsama Amacını Güder 8.Her Çeşit Sosyal Riski Kapsamaya Yöneliktir. 9. Sosyal Güvenlik Sistemini Düzenleyen Devlet’ tir.

16 DÜNYADA SOSYAL GÜVENLİĞİN TARİHÇESİ -Sanayi devrimi öncesinde sosyal risklere karşı koruma yardım sandıkları, aile dayanışmasıyla sağlanıyordu. -Sanayi devrimi döneminde işçilerin kötü çalışma koşulları devletlerin sosyal politika alanında koruyucu düzenlemeler yapmalarını zorunlu kılmıştır. -Bugünkü anlamda sosyal güvenlik sistemi 19. yüzyılın sonlarına doğru gerçekleşmiştir. -Alman devlet adamı Bismarck, ilk defa bir sosyal sigorta sistemi oluşturmuştur. Bismarck, finansmanının işçi ve işveren primleri yanında devletin katkı koyduğu bir sosyal sigorta sistemi oluşturmuştur. -Almanya’da uygulanan ilk sosyal sigortalar, hastalık (1883), iş kazası (1884), sakatlık ve yaşlılık (1889) sigortalarını kapsamıştır. -İngiltere’de ise 1942 yılında yayımlanan Beveridge Raporu çağdaş sosyal güvenlik düşüncesinin oluşumuna büyük katkılarda bulunmuştur. Sosyal güvenliğin finansmanının vergi gelirleriyle sağlanmasını öngörmüştür.

17 -Sosyal güvenlik Kavramı, 1944 tarihli Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Philedelphia Konferansında da kullanılmıştır. -İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin 22 nci ve 25 inci maddelerinde sosyal güvenlik, temel haklardan biri olarak sayılmaktadır. Madde 22 : Herkesin, toplumun bir üyesi olarak, toplumsal güvenliğe hakkı vardır; …..herkes insan onuru ve kişiliğin özgür gelişmesi bakımından vazgeçilmez olan ekonomik, toplumsal ve kültürel haklarının gerçekleştirilmesi hakkına sahiptir. Madde Herkesin çalışma, işini özgürce seçme, adil ve elverişli koşullarda çalışma ve işsizliğe karşı korunma hakkı vardır. 2. Herkesin, herhangi bir ayrım gözetilmeksizin, eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır. 3. Çalışan herkesin, …………adil ve elverişli ücretlendirilmeye hakkı vardır; …. 4. Herkesin, çıkarını korumak için sendika kurma ya da sendikaya üye olma hakkı vardır.

18 - ILO’nun Sosyal Güvenliğin Asgari Normları Hakkındaki 102 sayılı sözleşmesi -Sözleşme, en geniş şekilde sosyal güvenlik kavramına yer vermiş ve bu alandaki temel düzenlemeyi yapmıştır. Kapsadığı Riskler *SAĞLIK YARDIMLARI *HASTALIK ÖDENEKLERİ *İŞSİZLİK YARDIMLARI *İHTİYARLIK YARDIMLARI *İŞ KAZALARIYLA MESLEK HASTALIKLARI *ANALIK YARDIMLARI *MALÜLİYET YARDIMLARI *ÖLÜM YARDIMLARI

19 Türk Sosyal Güvenlik Sistemi -Orta Asya Döneminde, aile içi yardımlaşmalarla sağlanmıştır. -Selçuklu Döneminde ahilerin kurduğu loncalar bu ihtiyacı karşılamıştır. Vakıf arazilerinden elde edilen gelirler dayanışma ve yardım amacına tahsis edilmiştir.

20 OSMALIDA SOSYAL GÜVENLİK Aile dayanışması/Ahilik/Loncalar Ahilik, Ahi Evran tarafından Hacı Bektaş-ı Veli‘ nin tavsiyesiyle kurulan esnaf dayanışma teşkilâtıdır. Ahi Evran 13. yy’da yaşamış.Ahi EvranHacı Bektaş-ı Veli Ahilik teşkilatının başlıca amacı karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma duygusunu yaygınlaştırmaktır. Yoksula, yabancıya, garip ve misafire sofra kurup onu beslemek ahiliğin temel kurallarıdır. Bu duygularının temelinde hayır yapma düşüncesi vardı. Ahilik teşkilatı içinde esnaf birlikleri ustalar, kalfalar ve çıraklar vardı.

21 Ahi olmak ve peştemal kuşanmak için kişinin bir ahi tarafından önerilmesi zorunludur. Üye olmak isteyenlerden yedi fena hareketi bağlaması ve yedi güzel hareketi açması beklenmektedir: Cimrilik kapısını bağlamak, lütuf kapısını açmak Kahır ve zulüm kapısını bağlamak, hilim (yumuşak huy) ve mülâyemet (uysallık) kapısını açmak Hırs kapısını bağlamak, kanaat ve rıza kapısını açmak Tokluk ve lezzet kapısını bağlamak, riyazet (murakabe) kapısını açmak Halktan yana kapısını bağlamak, Hak'tan yana kapısını açmak Herze (saçma sözler) ve hezeyan (saçma konuşmalar) kapısını bağlamak, Marifet Kapısını (ustalık) açmakMarifet Kapısını Yalan kapısını bağlamak, doğruluk kapısını açmak

22 Lonca Geçmişi ortaçağa uzanan bir mesleki teşkilatlanma şeklidir. Osmanlı döneminde aynı bölgede yaşayan esnaf ve zanaatkarların örgütlenerek kurduğu meslek organizasyonu.esnafzanaatkarlarınmeslek Loncaların, ticaretin kayıt altına alınmasını sağlayarak haksız rekabetin oluşmasını engelleme işlevi de bulunmaktaydı. Lonca, Osmanlı Devleti'nde de kent esnafının ve küçük çaplı üretim yapan zanaatkarların örgütlenme biçimiydi.Osmanlı Devleti zanaatkarların Temelini Ahilik'ten alan Osmanlı lonca düzeni 15. yüzyılın sonlarında ortaya çıkmış, 18. yüzyılın ortalarına doğru "gedik" biçimini almıştır.AhilikOsmanlı15. yüzyılın18. yüzyılın OsmanlıOsmanlı loncaları manevi kurucuları saydıkları Ahi Evran’a bağlılıklarını sürdürürken, bir yandan da Ahilik’ın kabul etmediği esnaf türlerini ve gayrimüslimleri de içlerine almışlardı.Ahi EvranAhilik Osmanlı loncaları genellikle aynı tür işi yapan esnaf ve zanaatkarların toplu olarak bir arada bulundukları çarşı, han, arasta gibi yerlerde etkinliklerini sürdürürlerdiOsmanlıesnafzanaatkarlarınçarşıhanarasta

23 LONCALARIN ÖZELLİKLERİ.Her iş kolunun ayrı loncası vardır.Loncaların başında pir,şeyh denilen genellikle tarikat ilişkisi olan kişiler bulunurdu..Ahiler,dergah denilen yapılarda bir araya gelirlerdi.Dergahlarda yabancılar da misafir edilirdi. Selçuklu kentinin en güçlü sınıfını oluşturmuştu..Mesleki eğitim verirdi..Üretim kotalarını belirlerlerdi..Fiyatları denetim altında tutarlardı. Kalite kontrolü yaparlardı.. Rekabeti önlerlerdi. Ahilik kültürü öğretilirdi.

24 OSMANLIDAN SONRA SOSYAL GÜVENLİK -Sanayileşme hareketleri geç başladığından Türkler modern anlamda bir sosyal güvenlik sistemine geç kavuşmuşlardır yüzyılda Darülaceze (düşkünler yurdu), Darüşşafaka (yoksul, öksüz ve yetimler için okul) gibi kurumlar kurulmaya başlamıştır. -ilk sosyal güvenlik kuruluşu: 1921 yılında kurulan Amele Birliği, ve 1924 Anayasasında ekonomik ve sosyal hak ve özgürlüklerden bahsedilmemiştir. -Cumhuriyetin ilk yıllarında, sosyal sigortalara benzeyen emeklilik ve yardımlaşma sandıklarının kuruluşunu öngören kanunlar çıkarılmıştır. ( İmalatı Harbiye Teavün ve Sigorta Sandığı, 1934’de 2454 sayılı Kanunla kurulan Devlet Demir Yolları ve Limanlar İdaresinin Memur ve Müstahdemleri Tekaüt Sandığı,vb...).

25 Türkiye’de sosyal sigortaların kuruluşu ve sosyal sigortalara ilişkin temel ilkeler 1936 tarihli ve 3008 sayılı İş Kanunu ile ilk kez öngörülmüştür. Sosyal sigorta kolları ile ilgili ilk kanun, tarihli ve 4772 sayılı İş Kazaları, Meslek Hastalıkları ve Analık Sigortaları Kanunudur. Anılan Kanuna paralel olarak tarihinde 4792 sayılı İşçi Sigortaları Kurumu Kanunu çıkarılmıştır. İşçi Sigortaları Kurumu kurularak 1945 yılına kadar kurulan çok sayıdaki sandığın da birleştirilmesi sağlanmıştır. Sonrasında ise, 1950 yılında 5417 sayılı İhtiyarlık Sigortası Kanunu, 1951’de 5502 sayılı Hastalık ve Analık Sigortası Kanunu ve 1957’de de 6900 sayılı Maluliyet, İhtiyarlık ve Ölüm Sigortası Kanunu kabul edilmiştir Anayasasıyla, “sosyal güvenlik” kavramı ilk kez çalışma hayatı ve sosyal politikalara ilişkin ana yasal terminolojiye girmiştir.

26 da İşçi Sigortaları Kurumu Kurulmuştur de T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü kurulmuştur yılında İşçi Sigortaları Kurumu'nun adı Sosyal Sigortalar Kurumu olarak değiştirilmiştir. 1971’de Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu (Bağ- Kur) kurulmuştur ve 1982 Anayasasında “sosyal güvenlik” hakkına yer verilmiştir.

27 1983 yılında 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu 1983 yılında 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu kabul edilmiş hizmet akdiyle çalışanların 506, kendi nam ve hesabına çalışanların 1479, devlet memuru olarak çalışanların 5434, tarımda hizmet akdiyle çalışanların 2925, tarımda kendi nam ve hesabına çalışanların 2926 sayılı kanuna tabiydi. Ayrıca yardım sandıkları mevcuttu Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, tarihli 5502 sayılı Kanunla kurulmuştur tarihinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kabul edilmiş, tarihinde yürürlüğe girmiştir.

28 TÜRK SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİNİN ANA ÖZELLİKLERİ 1.Primsiz- Katılmasız Sosyal Güvenlik Hakları: A.Sosyal Yardımlar B.Sosyal Hizmetler C.Sosyal Teşvikler D.Sosyal tazminler 2. Primli- Katılmalı Sosyal Güvenlik Hakları: -Sosyal sigortalar -Özel sigortalar -İsteğe Bağlı Sigortalar

29 SOSYAL GÜVENLİĞİN HUKUK SİSTEMİMİZDEKİ YERİ 1.Anayasa’da Düzenlenmiştir: An.m.2 :Sosyal Devlet İlkesi An m.5-17:Devletin insanın ve toplumun maddi ve manevi varlığını geliştirme görevi An.m.10:Eşitlik ilkesi An m.41:Ailenin ve çocuğun korunması ilkesi An m.48-49:Çalışma hakkı ve Devletin işsizliği önleme yükümlülüğü An.m.55:Ücrette adalet sağlanması An.m.56:Sağlık hakkı An.m.60:”Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır.” An.m.61: Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler:Harp malulleri,engelliler,dul,yetimler,yaşlılar An.m.62: Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının sosyal güvenlik hakları

30 2.Karma Bir Hukuk Dalı Olarak Kabul Edilmektedir : Özel hukuka Ait özellikleri -Özel sigortalarda olduğu gibi prim ödeme-riziko garantisi ilişkisine dayanması -Özel sigortada olduğu gibi rizikonun topluluk üyelerine dağıtılması -Kurumun rücu hakkının olması SK’unda Kurumun özel hukuk hükümlerine tabi olduğunun hükme bağlanması Kamu Hukukuna Ait Özellikleri - Kurum ve sosyal sigorta ilişkisinin tarafları arasında altlık-üstlük ilişkisi vardır. -Kurum özel hukuka da tabi olsa Sayıştay denetimine tabidir. -Sosyal sigorta ilişkisi kendiliğinden kurulur. -Sigortalı olma hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemez. -Kurumun tahakkuk ettirdiği ipc’ına karşı İdare mahkemelerinde dava açılır. -Kurumun çalışanları memur statüsündedir. -Özel sigortaya ait kuralların sosyal sigortada uygulanmaması

31 3. İş Hukukuyla Çok Say ı da Ortak Yönü Vard ı r -Her ikisi bağımlı çalışmayı düzenlemekte ancak Sosyal güvenlik bağımsız çalışmayı ve memurların çalışmasını, onların yakınlarını ve çalışmayanları da kapsamaktadır. -Her ikisi de işçiyi gözetme ilkesini esas alır. -Her ikisi de işçi işveren yanında devletle olan ilişkileri de düzenler. -Çoğu tanım ortak unsurlar içermektedir.Ancak bazı çalışmalar sosyal güvenliğin kapsamına girebilirken iş hukuku kapsamına girmeyebilir.Ya da tersi söz konusu olabilir. 4. Sosyal güvenli ğ in Temel İ Sosyal Sigortad ı r 5.Medeni Hukuk Ve Borçlar Hukuku Tamamlay ı c ı Hukuk Dal ı d ı r -İş Kazasında,trafik kazasında uygulanan Kurumun rücu hakkının -tazminat hakkının temel dayanağı BK’nudur. Hak ve sosyal sigorta yardımları ve primlerle ilgili zamanaşımı sürelerinin kaynağı BK’nudur.

32 SOSYAL SİGORTA KAVRAMI VE ÖZELLİKLERİ *Ekonomik yönden zayıf olan çalışanları, belirli sosyal risklere karsı koruyan sosyal güvenlik tekniğidir. -Toplumun geleceğini garanti etmek amacıyla tesis edilen teskilatlı bir zorunlu sigortadır. *Devletin gözetim ve denetim yetkisi bulunmaktadır. * Özel sigortalardan tamamen farklı olarak, kâr amacı gütmez. *Bir ülkede en önemli sosyal güvenlik tekniğidir.

33 SOSYAL SİGORTA İLİSKİSİ NEDİR SOSYAL SİGORTA İLİSKİSİ TİPLERİ 1.ZORUNLU SOSYAL SİGORTA İLİSKİSİ *Zorunlu sosyal sigorta iliskisi, yasadan kaynaklanır *sözlesme serbestisi yoktur *sigorta iliskisi kendiliginden otomatik olarak dogar *İş sözlesmelerine sosyal sigorta yardım ve yükümlülüklerini azaltmak veya baskasına devretmek üzere hükümler konamaz. *Sigortalılarının isvereni ibra ettigine dair feragatname düzenlemesi geçersizdir. *Sigortalı olmak sigortalı açısından sadece bir hak değil aynı zamanda yükümlülüktür. *İşveren, sigortalı ve Devlet sosyal sigorta ilişkisinin taraflarıdır.

34 2.SERBEST SOSYAL SİGORTA İLİSKİSİ/İSTEĞE BAĞLI SİGORTA İLİŞKİSİ *sadece iliskinin kurulusu açısından bir serbestlik bulunmakta *kurallar yasalarla düzenlenmekte ve degistirilememektedir. *5510 Sayılı Yasada sadece istege baglı sigortalılıga yer verilmistir. 506 Sayılı Yasada hem istege baglı sigortalılık hem de topluluk sigortası düzenlenmisti. *Herhangi bir sosyal sigorta kurulusuna prim ödemeyen,kendi çalısmasından dolayı aylık almayan, zorunlu sigortalılık niteligini kaybedenler,kısmi sigortalılar *sosyal sigorta kurumuna müracaat eder ve primlere iliskin sartları yerine getirirse İBS olabİlir. *Bir çalısma olgusu söz konusu olmadıgı için isverenden söz edilemeyecektir.

35 SOSYAL SİGORTALARIN DAYANDIĞI İLKELER A.Sosyal Koruma lkesi: Sosyal sigortalar köken itibariyle bagımlı çalısanları güvence altına almak amacıyla ortaya çıkmıs ancak zaman içinde bagımsız çalısanları da kapsamına alacak sekilde genislemistir. Genisletilen koruma tedbirleriyle her şahsa sosyal güvenlik hakkı daha saglam bir sekilde saglanmıstır B.Dayanışma İlkesi: Dayanısma ilkesi, kisilerin baska kisilere de destek olmasını, böylelikle sosyal adaleti saglamayı amaçlar. Örnegin,yüksek prim ödeyen isçi ve isverenler,daha düsük prim ödeyen isçilere de yardım etmis olurlar. C.Zorunluluk İlkesi: Hizmet akdi ile çalısanların çalısmaya baslamasıyla birlikte sosyal sigorta iliskisi kurulmus olur. Sosyal sigortaya katılma zorunludur. D. Sosyal Denkleştirme İlkesi : Çok kazananın daha çok prim ödemesi kabul edilmektedir. Böylece çok kazanan az kazanan bireye destek olacaktır. Bu amacın gerçeklesmesine sigortalılıgın zorunlu oluşu yardımcı olmaktadır.

36 SOSYAL SİGORTALAR/ ÖZEL SİGORTALAR FARKLARI Devlet kuruluşu Sigorta kuruluşları özel Sigorta zorunlu Gönüllü katılıma tabi Sigorta süresi uzun süreli Sigorta süresi anlaşma ile belirlenmekte Çalışan, işveren ve devlet Sigortalı finanse etmektedir tarafından finanse edilir Prim ve sosyal güvenlik Bağ kuvvetlidir arasında kuvvetli bir bağ yok Sigortalının belirli süre sigortalı olma Karşılıklı anlaşma ile düzenlenebilmektedir. ve prim ödemiş olma şartı var Kurumlarının faaliyetlerinde Özel hukuka tabidir. kamu hukuku ağır basmaktadır. Kamu çıkarlarını gözetir. Özel çıkarları gözetmektedir. Kar amacı gütmez. Kar amacı güder Risk unsuruna dikkat etmez, Riske dikkat eder

37 SOSYAL SİGORTA HUKUKUNUN KAYNAKLARI GENEL KAYNAKLAR ÖZEL KAYNAKLAR ULUSLARARASI KAYNAKLAR Uluslararası Kaynaklar: BM İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ILO’nun 102 Sa yılı (1952) Sosyal Güvenliğin Asgari Normları Hakkında Sözleşmesi ILO’nun 118 Sayılı (1962) Sosyal Güvenlikte Vatandaşlarla Vatandaş Olmayanlara Eşit Davranma Hakkında Sözleşmesi Avrupa Sosyal Şartı;(1961) ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri

38 SOSYAL SİGORTA TÜRLERİNİN ÖZELLİKLERİ Zorunlu Sigortanın Özellikleri: I.Çalışma hayatına giren kişiler kendiliğinden sigortalı sayılmaktadırlar. II.Sigorta hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmak, azaltmak, vazgeçmek veya devretmek mümkün değildir. (Md. 92/I). III. Çalışan her fert konumuna göre uzun ve kısa vadeli sigorta kapsamında sayılır. V. Genel sağlık sigortasının kapsamına ise, çalışmayanlar da girmektedir. VI. Bu kapsamda iki grup sigortalı var:Tüm sigorta dallarından yararlananlar tam sigortalılardır. m.4 Bazı sigorta dallarından yararlanan kişiler kısmi sigortalılardır.m.5

39 İsteğe Bağlı Sigortanın Özellikleri: Şartları: 1.Zorunlu tam süreli sigortalı olmamak 2.18 yaşından büyük olmak 3.Türkiye’de İkamet etmek 4.Kendi çalışmasından dolayı aylık almamak 5.Kuruma başvuru İsteğe Bağlı Sigortalılığın Başlangıcı: Kuruma müracaat tarihi İsteğe Bağlı Sigortalılığın Son Bulması: Taleple/Aylığa hak kazanarak/ Ölümle/prim borçlarının ödenmesinde temerrüde düşülmesiyle sona erecektir. İsteğe Bağlı Sigortalılık priminin matrahı: sigortalı tarafından saptanır. Prim Oranı: %32 (%20 Yaşlılık-Malulluk-Ölüm sigortası;%12 GSS)

40 Ş ekli (Formel) Sigorta İ li Ş kisi SSİ’nin tarafları zorunlu sigortalılığın koşulları konusunda tereddüde düşebilirler. Kurum, prim ödemelerini kabul ederek sigortalıda bir hakkın doğduğu konusunda haklı bir kanaatin oluşmasına neden olabilir SK’da adı kullanılmadan- düzenlenmiştir. “Sigortalının, bu madde hükmüne göre sigortalı sayılması gereken sigortalılık halinden başka bir sigortalılık hali için prim ödemiş olması durumunda, ödenen primler birinci fıkraya göre esas alınan sigortalılık hali için ödenmiş ve esas alınan sigortalılık halinde geçmiş kabul edilir.” (Md. 53/V). Yani, kişi işçi iken bağımsız çalışan gibi prim ödemiş ise işçi olarak prim ödemiş gibi sayılacaktır. Bağımsız çalışan iken işçi gibi prim ödemiş ise, bağımsız çalışan sayılacaktır. Kamu görevlileri için ise ödemede hata ihtimali düşük gözükmektedir

41 Fiili Sigorta İ li ş kisi Bazen yapılan çalışma, mevzuatın getirdiği koruyucu hükümlere aykırı olabilir. Bu kurallara aykırılık, yapılan çalışmayı geçersiz hale getirmez ancak, tespit edildiği andan itibaren kişi çalışmaktan alıkonur. Konu hakkında Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu, “yaşı ve kadın oluşu gibi sebeplerle herhangi bir işte çalışması yasak bulunan işçinin yasağa rağmen çalıştırılmış olması halinde işçi sayılacağına ve bundan dolayı işçi sigortaları kanununun işçilere tanıdığı haklardan istifade edeceğine” karar vermiştir.

42 Geçersiz Sigorta İ li ş kisi “Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primler, alındıkları tarihten on yıl geçmemiş ise, ….. kanunî faizi ile birlikte geri verilir....” (Md. 89/III). Örn:Evde gündelikçi olarak çalışan kadın için işveren prim ödemişse primleri iade edilir. 4-a sigortalılığı geçersiz kabul edilir. Örn.Haftada 4 gün çalışan sigortalı işçi bir de ayda 30 gün üzerinden isteğe bağlı sigortası primi ödemişse,isteğe bağlı primleri iade edilir. Kurum edim (sigorta yardımı) sunmuşsa? Sigortalının kusuru varsa yapılan ödemeler, kanunî faizi ile birlikte geri alınır. Yoksa alınmaz.

43 SOSYAL S İ GORTA İ L İŞ K İ S İ N İ N TARAFLARI A.SİGORTALI VE YAKINLARI B.İŞVEREN VE İŞVEREN GİBİ SORUMLU OLANLAR C.KURUM D.SAĞLIK KURUMLARI

44 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNİN TARAFLARI A.S İ GORTALI Sigortalı, 5510 SK M.3/6’da « Kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişiyi ifade etmektedir. Sigortalı, Kurumun belli riskler karşısında belirli edimler/sosyal sigorta yardımları sunduğu kişilerdir.

45 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNİN TARAFLARI B. SİGORTALININ YAKINLARI AA. ASLİ SİGORTALI:Kişi çalışmaya başlamakla kendiliğinden asli sigortalı olur. Bağımlı veya bağımsız çalışan,isteğe bağlı sigortalı olan kişi asli sigortalı sayılmaktadır. I.Sigortalı Sayılanlar (Tamamen Kapsamda Olanlar) m.4 4-a:İşçiler Ve İşçi Konumunda Sayılanlar: 4-b:Bağımsız Çalışanlar 4-c :Kamu Görevlileri II.Kısmen Sigortalı Sayılanlar : 5510 SK. Md. 5 BB. BAĞLI SİGORTALI: Kurumun,asli sigortalı aracılığıyla sigorta yardımları sunduğu kişidir.Kanunda bu kavram “hak sahibi”; GSS bakımından ise, “bakmakla yükümlü olunan kişi” olarak kullanılmaktadır.

46 GSS kapsamında bakmakla yükümlü olunan kişiler:m.3/10 ‘da tanımlanmış -kendi çalışması veya isteğe bağlı sigortalılığı olmayan eş/çocuk/ ana ve baba -Çocukların ayrıca evli olmaması gerekir. 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi veya çırak olması durumunda 20 yaşını, Yüksek Öğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış olması gerekli. -Malul çocuklar, yaş şartı aranmaksızın bağlı sigortalı sayılmaktadır. -Evli olmayan veya dul kalan kızlardan kendi çalışması veya sigortalılığı olmayanlar -Ana ve baba için aranan koşul geçimlerinin sigortalı tarafından sağlanmakta olmasıdır..

47 Hak sahibi olan kişiler :m.3/7’de tanımlanmış -Dul eş - çalışmayan veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış çocuklardan; 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmayanlar -malûl çocuklar -Yaşları ne olursa olsun evli olmayan veya dul kalan kızlar - - Hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse bulunması halinde asgari ücretten az kazanan ana ve babaya

48 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNİN TARAFLARI…………… C.İşveren: Sigortalı sayılan kişileri çalıştıranlar kişi ve kuruluşlar işverendir SK m. 12/I ‘de tanımlanmış. D. İşveren Gibi Sorumlu Olanlar: -Alt İşveren : “Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde, iş alan ve bu iş için görevlendirdiği sigortalıları çalıştıran üçüncü kişiye alt işveren denir.” (Md. 12/VI). -Ödünç (Geçici) İşveren: “ sayılı İş Kanununda tanımlanan geçici iş ilişkisi kurulan işveren, bu Kanunda belirtilen yükümlülüklerinden dolayı işveren ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur”.(Md. 12/II İkinci cümle). - İşveren Vekili: 5510 SK’a göre,İşveren adına ve hesabına, işin veya görülen hizmetin bütününün yönetim görevini yapan kimse işveren vekilidir” (Md. 12/II ilk cümle) Sayılı İş Kanununa göre “İşveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere işveren vekili denir.” (Md. 2/V).

49 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNİN TARAFLARI ……………………. E.Sosyal Güvenlik Kurumu: 5502 Sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunla tek bir sigorta kurumu oluşturulmuştur. Kurumun merkezi Ankara’da, taşra teşkilatı ise illerde bulunmaktadır. Her ilde sosyal güvenlik il müdürlükleri tesis edilmiştir. Ayrıca, sosyal güvenlik il müdürlüklerine bağlı olarak sosyal güvenlik merkezleri kurulmaktadır. F.Sağlık Kurumları: Sağlık hizmetini resmi ve özel kuruluşlardan satın almaktadır. Bu amaçla, sözleşmeler yapılmaktadır. Kurumun eczaneleri bulunmamaktadır. İlaçlar serbest piyasadaki eczanelerden temin edilmektedir.

50 KANUNUN YER BAKIMINDAN KAPSAMI ASIL İŞYERİ: Sigortalı sayılanların işlerini yaptıkları yerler asıl işyeridir. “İşyeri, sigortalı sayılanların maddî olan ve olmayan unsurlar ile birlikte işlerini yaptıkları yerlerdir.(5510 SK m.11/1) İŞK md 2/1 de «“işveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birime işyeri denir”. İŞYERİNE BAĞLI YERLER :Nitelik yönünden işyerine bağlı olan yerlerdir.Bu bağ faaliyet birimleri arasında iktisadi bağ anlamına gelmektedir. Aynı yönetim altında örgütlenmek gerek. İşyerinde üretilen mal veya verilen hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen işyerine bağlı yerlerdir. (5510 SK m.11/2) İşverenin işyerinde ürettiği mal ve hizmet ile nitelik yönünden bağlı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen yerler işyerinden sayılır (İŞK 2/2).

51

52

53 KANUN KAPSAMINDA ASIL İŞYERİ VE İŞYERİ SAYILAN YERLER EKLENTİLER:Üretime/hizmete destek sağlayan sosyal alanlar ve tesislerdir. Dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden veya meslek eğitimi yerleri, avlu ve büro gibi diğer eklentiler araçlar da işyerinden sayılır.” (Md. 11). Dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve meslekî eğitim ve avlu gibi diğer eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır.(İŞK 2/2).

54

55 ARAÇLAR :Vinçler gibi sabit veya otomobil, kamyon, otobüs gibi hareketli olabilmektedir. ….araçlar da işyerinden sayılır.” (Md. 11). …. ve araçlar da işyerinden sayılır.(İŞK 2/2).

56 İŞLETME:Kanunda işletmeden söz edilmemektedir. Girişimcilerin üretimlerini veya hizmet sunumlarını birden fazla işyerinde yapmaları mümkündür. TÜRKİYE İŞBANKASI

57 KANUNUN KİŞİ BAKIMINDAN KAPSAMI (SİGORTALI SAYILANLAR ) 5510 SK M.3/6’da Kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişiyi ifade etmektedir. 1.HİZMET AKDİYLE ÇALIŞTIRILANLAR : Hizmet akdiyle çalıştırılanlar Kanun kapsamındadır. (m.4/a) İstisnaları var. Hizmet akdi :BK ve iş mevzuatında tanımlanan iş sözleşmesini veya hizmet akdini ifade eder.(m.3/11) BK.m Hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle işgörmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Unsurları 1. İş görme 2. Ücret: 3. Bağımlıktır. Ücret almadığı halde SS kapsamına girenler vardır: Örn. Fahri çalışanlar.

58 İş sözleşmesi, işçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin de ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmeye denir.(İş.K.m.8) Hizmet akdiyle çalışan her sigortalı İş kanunu kapsamına girmeyebilir. Örn. Profesyonel sporcu hizmet akdiyle çalıştığı halde İş Kanunu kapsamında değildir ama s.s.kapsamındadır. Maçta geçirdiği sakatlık iş kazasıdır ancak İş Kanunu uygulanmaz. Örn.Pilot hizmet akdiyle çalışmakla birlikte İş Kanunu kapsamımda değildir ancak s.s. kapsamındadır. Örn.Gazeteci hizmet akdiyle çalışmakla birlikte İş Kanunu kapsamımda değildir. (Basın İş K. kapsamındadır ) ama s.s.’dır. DİKKAT! Sigortalı niteliği belirlenirken hizmet akdiyle çalışma yapmak yeterli değil; 5510 SK’na kapsama altına alınıp alınmadığı önemlidir. Aynı şekilde kapsam dışında kalıp kalmadığı da önemli.

59 KANUNUN KİŞİ BAKIMINDAN KAPSAMI (SİGORTALI SAYILANLAR )… b.HİZMET AKDİYLE ÇALIŞTIRILANLAR GİBİ SORUMLU OLANLAR:4/a-2 a) sendika yöneticileri b) sanatçı,düşünür ve yazarlar c) yabancılardan hizmet akdiyle çalışanlar (sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülke uyruğunda olanlar hariç ) d) Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanuna göre çalıştırılanlar, e) umumî kadınlar f) usta öğreticiler g) Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen Toplum Yararına Çalışma Programlarından yararlananlar h)Geçici personel*

60 (SİGORTALI SAYILANLAR )… BAĞIMSIZ ÇALIŞANLAR :m.4-b 1.Köy Ve Mahalle Muhtarları 2. Gelir Vergisi Mükellefleri 3.Gelir Vergisinden Muaf Olup Esnaf Ve Sanatkar Siciline Kayıtlı Olanlar 4. Şirket ortakları 5.Tarımsal Faaliyette Bulunanlar 6. Jokeyler ve Antrenörler 7.Avukat Ve Noterler KAMU GÖREVLİLERİ :m.4/c“Kamu idarelerinde; sürekli veya sözleşmeli çalışıp ilgili Kanun’larında (a) bendi kapsamına girmeyenler.Kanun maddesini okuyunuz!!!! BANKA VE SİGORTA SANDIK PERSONELİ :m.4/a gibi sigortalıdır.(Geç.m.20 ) 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine tabi banka sandıklarının Sosyal Güvenlik Kurumuna devredilmesi gerekmektedir. Sandıkların SGK’ya devri 2008 yılında kararlaştırılmış ve 8 Mayıs 2015 tarihine kadar uzatılmıştı.Yeni bir yasal düzenleme ile süre belirtilmeden devir tarihi belirleme yetkisi Bakanlar Kuruluna verilmiştir.

61 KANUNUN KISMİ SİGORTALIL SAYDIKLARI M.5 A.Çalıştırılan Hükümlü Ve Tutuklular: İKMHS/ ayrıca analık sigortası uygulanır.İsterlerse UVS dalları için isteğe bağlı olabilirler.Önceden sigortalı olan tutuklular -beraat etme koşulu ile- borçlanma yapabilir.GSS kapsamında değil Zira adalet bak. sağlık yardımı sağlıyor. B.Çırak Öğrenciler Ve Kursiyerler: 3308 SK. Uyarınca İKMHS ile hastalık sigortası hükümleri uygulanır ve GSS kapsamına girmektedirler (Md. 5/b). C.Yurt Dışına Götürülen Türk İşçileri: KVS kolları ile GSS hükümlerine tabidirler. UVS dalları bakımında İBS hükümleri uygulanacaktır. D. Yeniden Çalışan Bazı Vazife Malulü Görevliler: GSS primi almaya gerek görülmemekte, uzun ve kısa vadeli sigorta uygulamaları ise farklılık göstermektedir. E.Yüksek Öğrenim Kurumlarında Kısmi Zamanlı Olarak Çalışan Öğrenciler:İKMHS ve GSS’dan da yararlanma hakkına sahiptirler. F. Türkiye İş Kurumu Kursiyerleri:İKMHS ve GSS. G: İş Kaybı Tazminatı Alanlar: Özelleştirme kapsamına alınan kuruluşlardaki işçilerin iş sözleşmeleri, özelleştirme sonucu son bulduğunda, iş kaybı tazminatına hak kazanırlar.Uzun vadeli sigorta dalları ve GSS kapsamında.

62 SİGORTALI SAYILMAYANLAR :m.6 1.İşverenin ücretsiz çalışan eşi 2.Tarım ve orman işlerinde iş sözleşmesiyle süreksiz çalışanlar 3.Tarımda bağımsız çalışanlardan geliri düşük olanlar 4.Bağımsız çalışanlardan geliri düşük olanlar 5.Aynı konutta hısımlar arasında yapılan işlerde çalışanlar 6.Askerlik hizmetini yapanlar 7.Mesleki eğitim alan öğrenciler 8.Rehabilite edilenler 9.Türkiye’ye gönderilen yabancı işyeri temsilcileri 10. m.4-b ve 4-c bendi gereğince faaliyette bulunup 18 yaşını doldurmayanlar 11.Yurt dışında ikamet eden bağımsız çalışanlar 12.Kamu idarelerinin dış temsilciliklerinde çalışanlar 13.Büyükelçiliklerde iş sözleşmesiyle çalışanlar

63 Sigortalılığı SGK’ya Bildirim Yükümlülüğü Olanlar -Kendiliğinden Bildirme Yükümü Olanlar: Kamu idareleri ile bankalar işlem yaptığı kişilerin sigorta tescilleri olup olmadığını kontrol etmekle yükümlüdürler. Sigortasız olduğu tespit edilen kişiler Kuruma bildirilir. (Md. 8/VII). Örnek olarak Sağlık Bakanlığı (muayene listeleri), Kültür ve Turizm Bakanlığı (denetimler), Sanayi Bakanlığı (kapıdan satış yetki belgesi verme), belediyeler (çalışma ve işyeri açma ruhsatı verme), GSM operatörleri (hat tahsisleri), spor federasyonları (sporcu sözleşmeleri), noterler (yaptıkları işlemler) faaliyetleri sırasında edinmiş oldukları kişisel mesleki ve çalışma yaşamına ilişkin bilgileri SGK’ya iletmek zorundadırlar

64 Bağımsız Çalışanların Sigortalılığı Bildirim Yükümlülüğü sigortalı olmalarını gerektiren bir faaliyete başladıklarında, SGK’YI bilgilendirmeleri gerekir. Kendi mevzuatına göre kayıt veya tescili yapan ilgili kurum, kuruluş, birlik, vergi dairesi ve esnaf sicil memurluğu işlem yaptığı kişiler için sigortalı işe giriş bildirgesi düzenleyerek Kuruma vermekle yükümlüdür (Md. 8/ III). Örneğin, esnaf ve sanatkarlar için kendilerine özgü meslek odaları, tüccar ve sanayiciler için yine faaliyet türlerine özgü odaları, çiftçiler için ziraat odaları, diş hekimleri için odaları, avukatlar için baroları, SGK’na bildirimde bulunmak zorundadır. Talep Üzerine Sigortalılığı Bildirme Yükümü Olanlar: SGK tüm gerçek ve tüzel kişilerden fertlerin sosyal güvenliğini ilgilendiren her türlü bilgiyi talep etmek hakkı ve yetkisine sahiptir.

65 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNİN KURULMASI I.Cebri (zorunlu) doğum esası: 5510 Sayılı Kanun Md. 92/I’de kısa ve uzun vadeli sigorta dalları ile GSS kapsamına giren kişilerin sigortalılığının zorunlu olduğu ifade edilmektedir. Kişiler çalışmaya başladıklarında konumlarına uyan düzenlemeye göre sigortalı sayılır. Sigortalılığının başlaması için ayrıca herhangi bir işlem yapılması gerekmemektedir. Bildirim işlemi yeni bir hukuki durum doğurmamakta, sadece mevcut olgunun tescilini sağlamaktadır.Ancak edime hak kazanmak için Kurum genelde tescil şartını aramaktadır.Bunun istisnası iş kazası-meslek hastalığı.(Kuruma bildirilmemiş bir sigortalı bile iş kazası ve meslek hastalığı geçirdiğinde edime hak kazanabilir.)

66 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNİN KURULMASI II: İsteğe bağlı doğum esası: Müracaatın Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlar (Md. 51/I). Bu sigorta ilişkisi, Sosyal Güvenlik Kurumu’na ulaşması gereken tek taraflı bir irade beyanı ile kurulmaktadır.

67 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ I.İşyerini Bildirmek: İşveren, örneği Kurumca hazırlanacak işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte, Kuruma vermekle yükümlüdür (Md. 11/IV). Bildirim üzerine her işyeri için bir dosya açılmaktadır.Alt işveren asıl işverenin kayıtlı olduğu dosyadan yararlanabilmektedir. (Md. 11/VIII). İşyerinin faaliyette bulunduğu adresten başka bir ildeki adrese nakledilmesi, işyerinin başka bir işverene devredilmesi,işyerinin miras yoluyla intikali yeni bildirge verme gerekliliği doğurmaktadır. (Md. 11/V). Yaptırım:Yukarıda açıklanan bildirim yükümlülüklerini yerine getirmeyenler hakkında, idarî para cezası uygulanmaktadır. Yaptırım defter tutma yükümüne göre bir, iki veya üç asgari ücret tutarında olmaktadır.

68 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ II. Sigortalıyı Sağlık Raporu İle Çalıştırmak: Üstlenilen işin sağlık durumunu tehdit etmesi çalışan için haklı fesih nedeni sayılmaktadır (İK Md. 24/I). Sigortalı sağlık raporu alınması gereken işler için bu rapor alınmadan çalıştırılmamalıdır. Keza, alınmış bir rapor var ise, bu rapora aykırı olarak çalıştırılmamalıdır. Bağımsız çalışanlar da aynı durumda. Yaptırım: Bu durumda Kurum tarafından sigortalı için yapılan sağlık harcamaları işverenden tahsil edilir (Md. 76/III).

69 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ III. İşçiler İçin İşe Giriş Bildirgesi Verilmesi: Bildirgeden amaç Kurumun sigortalı çalıştırıldığından haberdar olmasıdır. Kural olarak sigortalı ÇALIŞMA BAŞLAMADAN ÖNCE bildirilmelidir. (5510 SK Md. 8/I- a). İstisnaları: a.İlk kez işyeri bildirgesi verilen işyerlerinde, işy.bildirge si verildikten sonraki bir ay içinde,(5510 SK Md. 8/I-b). b.Ulaştırma araçlarına sefer esnasında alınarak çalıştırılanlar, bir aydır. c.Kamu idarelerince yurt dışı görevde çalışmak üzere işe alınanlar, kamu idarelerince istihdam edilen sözleşmeli personelin bildirim süresi de bir aydır d.İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde kişilerin en geç çalışmaya başlatıldığı gün bildirilmesi yeterli sayılmaktadır. e. Kamu Görevlileri İçin İşe Giriş Bildirgesi Verilmesi:Kamu görevlileri, işçilerde olduğunun aksine, başlatma tarihinden itibaren 15 gün içinde sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür. f.Aday çırak, çırak,meslekî eğitim gören öğrenciler,eğitime başlamakla sigortalı sayılmaktadırlar.

70 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ İşe Giriş Bildirgesi Verme Yükümünün İhlali: Hukuki Sonuç:İş kazası, meslek hastalığı, hastalık veya analık hallerinde yapılmış olan her türlü masrafların işverene rucu edilmesi mümkündür. Sadece yapılan değil ayrıca ileride yapılması gerekli bulunan giderler de rücu kapsamındadır. Masrafların dışında, sigortalılara sağladığı gelir ve ödenekler de, Kurum tarafından işverenlerden talep edilebilmektedir. On yıllık bir zamanaşımı süresine bağlanmıştır (Md.93/III). Cezai Sonuç: Her bir sigortalı için asgari ücret (2-5 aylık) tutarında idari para cezası uygulanır (Md. 102/I-J). *bildirimi süresi içinde yapmamak, *bildirimi belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmamak *bildirimi Kurum elektronik veya diğer ortamda yapmamak. Kanunda kamu görevlilerine yönelik olarak getirilmiş herhangi bir yaptırım bulunmamaktadır

71 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ IV. Sigortalılığın Sona Ermesine İlişkin Bildirim :10 gün içinde Kuruma bildirilir. Bildirimin Biçimi Her türlü belge veya bilginin e-sigorta ortamında gönderilmesi gerekmektedir. SGK’ya yapılan bildirimler aynı zamanda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Türkiye İş Kurumuna da yapılmış sayılmaktadır.

72 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ VI.Aylık Prim Ve Hizmet Belgelerini Vermek: Çalışılan ayı takip eden ayda, Kuruma verilmesi gerekmektedir. Asıl işverenler de, alt işverenlerin çalıştırdıkları sigortalılar için, bu belgeyi vermeye yetkili kılınmıştır. Yaptırımı:Belgenin verilmemesi sigortalının Hastalık Sigortası ve Analık Sigortası edimlerini etkilemez.!!!! Ancak, işveren açısından idari para cezası uygulanması sonucunu doğurur. (5510 SK Md. 86/X).

73 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ VII. Prim Borcunu Ödemek: Sigorta primlerinin süresinde ve nakit olarak ödenmesi gerekir. Prim Ödeme Yükümlüsü: İşçiler ve kamu görevlileri bakımından prim ödeme yükümlüsü işverenleridir (Md. 87/a). Kendi adına ve hesabına çalışanlar,,isteğe bağlı sigortalılar primlerini kendileri ödemekle yükümlüdürler (Md. 87/b). Hükümlü ve tutuklu olanlarda Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri, (Md. 87/a). Aday çırak, çırak larda MEB,staja tâbi tutulan öğrenciler de yüksek öğretim kurumu sorumludur. Türkiye İş Kurumu kursiyerleri için Türkiye İş Kurumu primleri ödemelidir.

74 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ Prim Ödeme Yükümünün İhlali: Süresinde ödenmemiş olan primlere gecikme zammı ve gecikme cezası uygulanmaktadır.(Md. 89/II). İşverenler ödenmeyen primden şahsen sorumludurlar. Onlarla birlikte ayrıca, üst düzeydeki yönetici ve yetkililer (şirket yönetim kurulu üyeleri de dahil olmak üzere) müteselsilen sorumlu tutulmuşlardır. Kamu idarelerinde ise tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlileri sorumluluk kapsamına alınmışlardır (Md. 88/XX). Prim Ödemelerinde Zamanaşımı: Primlerin ve Kurumun diğer alacaklarının ödenmesi on yıllık zamanaşımı süresine tabi tutulmuştur.

75 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ VIII. Belge Muhafaza Ve Sunma Yükümü: “İşveren, işyeri sahipleri; işyeri defter, kayıt ve belgelerini....on yıl süreyle, … saklamak…ve Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilen memurlarınca istenilmesi halinde onbeş gün içinde ibraz etmek zorundadır” (Md. 86/II). Saklama yükümü süresi kamu idareleri için 30 yıl olarak belirlenmiştir. Yükümlülüğün ihlali yaptırımı İPC verilmesidir. (Md. 102/I-e).

76 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ IX. Sigorta Olayına Sebep Olmamak (Sigortalıyı Koruma Borcu 5510 SK’a göre, “İş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse,....yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin toplamı, ……Kurumca işverene ödettirilir..” (Md. 21/I). İşverenler kaçınılmazlık halinde doğan zarardan sorumlu tutulamaz. Kaçınılmazlık: “olayın meydana geldiği tarihte geçerli bilimsel ve teknik kurallar gereğince alınacak tüm önlemlere rağmen, iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesi durumudur.” (SSİY Md.45/3).

77 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ X. İş/Vazife Kazasını ve Meslek/Vazife Hastalığını Sosyal Güvenlik Kurumuna Bildirmek: İş kazasının işçinin işvereni tarafından, o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve Kuruma da en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile Kuruma bildirilmesi zorunludur. Yaptırımı:bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği, Kurumca işverenden tahsil edilir (Md. 21/II). XI. İş kazası Sonrası İşçiye Sağlık Hizmeti Sunmak: İşveren, iş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına tutulan genel sağlık sigortalısına sağlık hizmetlerini derhal sağlamakla yükümlüdür. Bu amaçla işveren tarafından yapılan masraflar Kurum tarafından karşılanır” (Md. 76/I). Aksi halde doğan zararın iş veren tarafından tazmini gerekmektedir. ( tedavi süresinin uzamasına veya malûl kalmasına ya da malûllük derecesinin artmasına sebep olmalıdır. (Md. 76/II).)

78 SOSYAL SİGORTA İLİŞKİSİNDE İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ XII. İşyeri Denetimlerini Kolaylaştırmak: Denetime, engel olanlar hakkında, -eylemleri başka bir suç oluştursa dahi,- asgari ücretin beş katı tutarında idari para cezası uygulanmaktadır (Md. 102/I-ı).

79 SOSYAL GÜVENLİK KURUMU’NUN YÜKÜMLERİ I. İşyerlerini Denetim

80 SOSYAL GÜVENLİK KURUMU’NUN YÜKÜMLERİ İşyerlerini Denetim Kurumun denetim ve kontrol memurları çalışmaları sırasında saptamış oldukları si- gorta mevzuatına aykırı, Kurum için alacak doğuran işlemleri belgelemek zorundadırlar. Belgeleme yemin hariç her türlü delile dayanabilmektedir. Görevliler tarafından toplanan deliller, tutanaklar aksi kanıtlanıncaya kadar, geçerlidir (Md. 59/II). Denetim sırasında tüm kamu görevlileri de yardım etmekle yükümlü tutulmuşlardır (Md.59/II). Bu görevin ifası sırasında zorluk çıkaranlara hapis cezası uygulanmaktadır (TCK Md. 265). Diğer resmi makamların denetim elemanları da kayıt dışı çalışma, eksik kazanç veya gün bildirimi saptadıklarında bu durumu en geç bir ay içinde SGK’na bildirmekle yükümlüdürler (Md. 59/III). Aşağıdaki linkte yer alan bilgilere lütfen bkz. yayinlar/yayinlar2013/2012_57.

81 Teftiş gorevi, 4857 sayılı İş Kanunu ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Guvenliği Kanunu uyarınca, Calışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlığına bağlı iş mufettişleri tarafından yerine getirilir. İş mufettişleri gorevlerini, doğrudan Calışma ve Sosyal Guvenlik Bakanına bağlı olarak İş Teftiş Kurulu Başkanlığı bunyesinde yerine getirmektedirler. İş Teftiş Kurulu, iktisat, maliye, işletme, calışma ekonomisi, hukuk, tıp, muhendislik, mimarlık formasyonuna sahip iş mufettişlerinden oluşur. İş Teftiş Kurulunun merkezi Ankara’da olup tum iş mufettişleri ve yardımcıları da merkeze bağlı olarak calışmaktadır. Ancak, teftiş hizmetlerinin daha etkili ve verimli yurutulebilmesi amacıyla 10 ilde (Ankara, İstanbul, İzmir, Adana, Bursa, Antalya, Samsun, Zonguldak, Malatya, Erzurum) grup başkanlıkları oluşturmuştur.

82 İş sağlığı ve guvenliği ile ilgili riskler, muhendislik, tıp v.b. eğitimi almış iş mufettişleri; calışma koşulları ile ilgili riskler ise sosyal bilimler eğitimi almış iş mufettişleri tarafından teftiş edilmektedir. İş müfettişleri işyere programlanmış bir teftiş kapsamında veya bakanlığa yapılan bir başvuru üzerine (şikayet, toplu çıkarma bildirimi, iş kazası bildirimi vb.) gelebilir. Programlanmış teftişlerde amac, onleyici denetim yapmaktır. İhbar, şikayet, talep, v.b. uzerine yapılan teftişlerde ise; işyerinde istenmeyen sonuclar gercekleşmiş olup (iş kazası olmuş, işciler ucretlerini alamamış, kanun dışı fazla calışma yapılmış vb.) yapılan denetim bu sonucların giderilmesine ve tekrarlanmasını onlemeye yoneliktir. İş mufettişleri teftiş edecekleri işyerlerine haber vermeksizin yani ani olarak gelebilecekleri gibi işin niteliğine gore onceden haber vermek suretiyle de gelebilirler.

83 KURUMUN YÜKÜMLÜLÜKLERİ…… II. Resen Belge Düzenlemek SGK,Kuruma bildirilmeden çalıştığını saptadığı sigortalılar hakkında belgeleri resen düzenleme yetkisine sahiptir. Verilmiş belgelerdeki eksik gün ve ücret bildirimi için de aynı yetki geçerlidir. Belirlenen eksik belgelerin verilmesi için, mükelleflere tebligat yollanır. Tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya eksik verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re’sen düzenlenir. Ayrıca, düzenlenen belgelere göre ödenmesi gereken sigorta primleri hesaplanarak, bir ay içinde ödenmek üzere işverene tebliğ edilir. Borç tebliğinden itibaren bir ay içinde ilgili Kurum ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurmaktadır. Yapılan itiraz reddedildiğinde işverenin tebligat sonrası bir ay içinde iş mahkemesine dava açma hakkı bulunmaktadır. Gecikme cezası ve gecikme zammı da ödenir.

84 KURUMUN YÜKÜMLÜLÜKLERİ…… III. Asgari İşçilik Tespiti Kurum kayıt dışını engellemek amacıyla, resen belge düzenleme yetkisi dışında, asgari işçilik tespiti (ölçümleme) de yapabilmektedir. Asgari işçilik tespiti, herhangi bir işyeri için ödenen primlerin emsallerinin altında olması halinde, Kurum tarafından aradaki farkın bulunarak işverenden tahsili anlamına gelmektedir. Sözü edilen işlemleri yapmak üzere Kurum bünyesinde bir Asgarî İşçilik Tespit Komisyonu (AİTK) kurulmuştur. Komisyon Kuruma yeterli işçilik tutarının bil dirilmiş olup olmadığının araştırmasını yapmaktadır. Araştırma sonucu yeterli işçilik bildiriminde bulunulmadığı anlaşılacak olur ise, eksik bildirilen işçilik tutarına göre ödenmesi gerekli olan prim tutarı hesaplanır. He- saplanan prime gecikme cezası ve gecikme zammı da eklenerek işverene tebliğ edilir.

85 IV. Alacaklarını Tahsil Etmek Kurum prim alacakları süresinde ödenmediğinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü Hakkında Kanun’a göre, işlem yapma hakkına sahiptir sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun; Devlete, il özel idarelerine, belediyelere ve Sosyal Güvenlik Kurumu gibi kurumlara süresinde ödenmeyen alacaklarını devlet gücünü kullanmak suretiyle en hızlı ve en etkin biçimde takip ve tahsil etmelerini sağlar. Anılan Kanuna göre “ Amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, 7 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları “ödeme emri” ile tebliğ olunur (Md. 55/I). Gönderilen ödeme emrinde borcun aslı, ekleri, tutarları ve nereye ödeneceği yazılır. Ayrıca, müddetinde ödemediği veya mal bildiriminde bulunmadığı takdirde borcun cebren tahsil edileceği açıklanır. Böyle bir durumda borçlunun mal bildiriminde bulununcaya kadar üç ayı geçmemek üzere hapis ile tazyik edilmesi mümkündür.. (6183 SK Md. 55/II). Prim alacağına itirazda İş Mahkemeleri yetkili kılınmıştır (5510 SK Md. 88/XVIII ve XIX). Kurumun prim ve diğer alacakları muacceliyet tarihinden itibaren 10 yıllık zaman aşımı süresine tabi tutulmuştur (Md. 93/II).

86 V. Sır Saklama Yükümü SSGSSK’da “Genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yüküm-lü olduğu kişinin sağlık bilgilerinin gizliliği esastır. Sağlık bilgilerinin ne şekilde korunacağı, ulusal güvenlik nedeniyle sağlık bilgisi paylaşıma açılmayacak kişilerin tespiti ilgili bakanlıkların önerisi üzerine Bakanlıkça tespit edilir. …” hükmünü içermektedir (5510SK Md. 78/II).

87 VI. Bilgilendirme Yükümü : 5502 Sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu SGK Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü’nü “Sigortalıları, hak sahiplerini ve işverenleri sosyal güvenlik mevzuatından doğan hakları ve ödevleri konusunda her türlü iletişim araçları ile bilgilendirmek” le yükümlü tutmuştur (5502 SK Md. 13/e). Örnek olay: sigortalı kişi Kurumun kendisine yaşlılık aylığına hak kazandığı bilgisini vermesi üzerine işten ayrılmış ancak, bilginin yanlış olduğu gerekçesi ile aylık bağlanmamıştır. Eski işine de alınmayan sigortalı Kuruma maddi ve manevi tazminat davası açmıştır. Yerel mahkeme maddi tazminat hesabını mahrum kalınan yaşlılık aylığı üzerine yapmış, manevi tazminatı kısmen karar bağlamıştır. Yüksek mahkeme manevi tazminatı (BK Md. 49’daki şartların oluşmadığı gerekçesi ile) tamamen reddetmiş, maddi tazminatı mahrum kalınan ücrete göre belir-emiştir. Çünkü, Kurum hatalı bilgi vermesi haksız fiil olup sigortalının çalıştığı işin ve almakta olduğu ücretin kaybına neden olmuştur. Uğranılan kayıplar arasında sigorta primleri ve kıdem tazminatı da bulunmaktadır.

88 VII. Edim Sunmak Ve Sunulan Edimlere Aracılık Etmek Yükümü SGK, sadece sosyal sigorta hizmetlerini üstlenmiş, sağlık hizmetlerini ise satın alma yoluyla temin etmeye başlamıştır. Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü, Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü ve Hizmet Sunumu Genel Müdürlüğü kurulmuştur (5510 SK Md.12). VIII. Sigorta Yükümlerinin İhlalinde Yaptırım Uygulamak SGK, sosyal sigorta mevzuatı ile getirilen yükümlülüklerin ihlali halinde, muhataplarına karşı yaptırım uygulamakla yetkili kılınmıştır. Uygulanacak yaptırım idari paracezasıdır. Hangi yükümlerin hangi yaptırıma tabi olduğu 102. maddede ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

89 SİGORTALININ YÜKÜMLERİ I.Çalışmasını Sosyal Güvenlik Kurumu’na Bildirmek: Sigortalılar çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde, sigortalı olarak çalışmaya başla- dıklarını Kuruma bildirirler.” (Md. 8/II). Düzenlemede çalışanlar arasında herhangi bir ayırım yapılmamıştır. Bu itibarla bildirimin kapsamına sadece işçiler değil ayrıca, kamu görevlileri ve bağımsız çalışanlar da girmektedir. Sigortalıların kendilerini bildirmemeleri hakkında herhangi bir yaptırım getirilmemiştir. Ayrıca, normdaki cümlenin devamında “Ancak, sigortalının kendini bildirmemesi aleyhine delil oluşturmamaktadır” açıklaması getirilmiş tir (Md. 8/II). II. Primlerinin Kesilmesine/ Ödenmesine Katlanmak III. Sigorta Olaylarına Sebep Olmamak (Sigortalının Kendini Koruma Yükümü İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre, “Çaalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili aldıkları eğitim ve işverenin bu konudaki talimatları doğrultusunda, kendilerinin ve hareketlerinden veya yaptıkları işten etkilenen diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür.” (Md. 19/1).

90 IV. Sigorta Olaylarının Olumsuz Sonuçlarını Ortadan Kaldırmak A.Önerilen Tedaviyi Kabul Etmek:Bu nedenle tedavi süresinin uzaması veya iş göremezliğinin artması hallerinde Geçici İGÖ veya Sürekli İGG sigortalıya yarısı tutarında ödenir (Md. 22/I-c). B.Hekim Talimatlarına Uymak: :Bu nedenle tedavi süresinin uzaması veya iş göremezliğinin artması hallerinde GİGÖ veya SİGG dörtte birine kadar yapılır. C. İyileşme Raporu Almadan Çalışmamak :Sigortalı eğer tedavi gördüğü hekimden, tedavinin sona erdiğine ve çalışabilir olduğuna dair belge almaksızın çalışır ise, ona GİGÖ ödenmez. Ödenmiş olanlar da geri alınır (Md. 22/I-d). Ayrıca, aynı hastalığı sebebiyle yapılan tedavi masrafları ise kendisinden istenir (Md. 76/III). Örneğin, çalıştığı parfüm fabrikasında kimyasallara karşı hassasiyeti nedeniyle iki hafta raporlu olan sigortalı kim yager bir hafta sonra kendiliğinden tekrar iş başı yapar ve tedavinin uzamasına neden olur ise kendisine yukarıda açıklanan maddi yaptırımlar uygulanır.

91 KAMU VE ÖZEL HUKUK TÜZEL KİŞİLERİNİN YÜKÜMLERİ I. Bağımsız Çalışanlar İçin İşe Başlama Bildirgesi Verilmesi Ticari gelir vergisi mükellefi olanların1 sigortalılıkları vergi mükellefiyetlerinin doğumu ile başlar. Gelir vergisinden muaf olanların sigortalılıkları, esnaf ve sanatkâr sicil müdürlüklerine tescil tarihi itibarıyla başlar. Sicile tescil tarihi esnaf ve sanatkâr sicil müdürlüklerince bildirilir (SSİY Md. 11/4-b). Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortaklarının seçilme tarihi Kuruma şirket yetkililerince bildirilir. Limited şirket ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortaklarının sigortalılıkları, şirketin ticaret siciline tescil edildiği tarihte başlamaktadır. Tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların sigortalılıkları, ziraat odasınca tescil tarihinden itibaren bir ay içinde Kuruma sigorta kayıt başvurusu yapılmalıdır. Köy ve mahalle muhtarlarının sigortalılıkları, muhtar seçildikleri tarihte başlamak-tadır. Sigortalılık bildirim yükümü il veya ilçe mülki amirlerine verilmiştir. Jokey ve antrenörlerin1 sigortalılıkları Türkiye Jokey Kulübüne yapılacak tescil ile başlayabilmektedirler. “Belirtilen yükümlülük- leri yerine getirmeyen kurum ve kuruluşlar ile tüzel kişilere, aylık asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır.” (Md. 102/g).

92 II. Bağımsız Çalışanlar İçin Sona Erme Bildirimi Verilmesi A. Yüküm Sona ermeyi (terkin) bildiren makam da (doğuşunu bil-diren vergi dairesi veya meslek kurumu) aynidir. Tescilden farklı olarak terkinde ayrıca sigortalının kendisi de bildirim yükümlüsü sayılmıştır. B. Yaptırımı Asgari ücret tutarında idari para cezası verilmektedir (Md. 102/I-g).

93 III. İhale İle Yaptırılan İşlerin Bildirilmesi A.Yüküm Bildirim yükümlüsü resmi kurumlardır. Bildirimin konusu, ihale yolu ile yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenlerin kimlik bilgileri ve adresleridir. Söz konusu verilerin Kuruma en geç 15 gün içinde ulaştırılması gerekmektedir (Md. 90/I). B. Yaptırımı: İhale ile yaptırmakta oldukları işleri üstlenenleri Kuruma 15 gün içinde bildirme yükümlülüğünü yerine getirmeyen kurum ve kuruluşlar ile tüzel kişilere, idari para cezası uygulanmaktadır (Md. 102/I-g).

94 IV. Kuruma Bilgi Ve Belge Verme A.Düzenli Bilgi Sunumu : Resmi kurumlar, SGK ile yapılacak protokoller çerçevesinde, bilgi ulaştırmaktadır. Diğer kişiler ise, doğrudan (yani protokole gerek olmadan) bilgi vermek zorundadırlar. Kuruma bilgi sunumu sürekli ve/veya belli aralıklarla gerçekleştirilmektedir. Kurum, bu Kanun gereği verilecek her türlü belge veya bilginin internet, elektronik ve benzeri ortamda gönderilmesi hususunda, gerçek ve tüzel kişileri zorunlu tutmaya yetkili sayılmış-tır (Md. 100/I-III). Yaptırımı: idari para cezası (Md. 102/I-i).

95 Asgari işçilik nedeniyle bilgi sunumu Yüküm: Asgari işçiliğe gerek duyulup duyulmayacağının ve olası miktarının belirlenebilmesi için resmi makamlardan söz konusu işyeri ile ilgili verilere ihtiyaç duyulmaktadır. Kurum bilgi talep ettiğinde kamu idareleri vermeye mecbur tutulmuşlardır (Md. 85/V). Ruhsat işlemleri nedeniyle bilgi sunumu 1. Yüküm “Valilikler, belediyeler ve ruhsat vermeye yetkili diğer kamu ve özel hukuk tüzel kişileri, yapı ruhsatı ve diğer tüm ruhsat…işlemlerine ……..varsa istihdama ilişkin bilgileri, verildiği tarihten itibaren bir ay içinde Kuruma bildirmekle yükümlü…” tutulmuşlardır. (Md. 11/VI).

96 ÜÇÜNCÜ ŞAHISLARIN YÜKÜMLERİ I. Sigorta risklerine sebep olmaktan,sigortalının sağlığına zarar vermekten kaçınmak: Üçüncü kişiler bir sigortalının KVS risklerinden herhangi birine uğramasına sebep olmamalıdırlar. SGK, mağdur olan sigortalısına veya hak sahiplerine, edim sunduğunda (5510 SK Md. 21/IV çerçevesinde), kusuru olan üçüncü şahıslara (araç sahibi, sürücü) ve sigortalayanına karşı kusuru oranında rücu hakkına sahip olmaktadır.

97 SOSYAL SİGORTALARIN FİNANSMANI Prime Esas Kazanç (Matrah): -Primler aylık olarak ödenmekte olduğu için, matrahının da aylık olması gerekmektedir. Yani Kuruma yapılan bildirimde sigortalının ay içindeki kazancı esas alınır. -Primlere esas meblağın hesaplamasında, elde edilen tüm gelir kalemleri değil, bazıları dikkate alınmaktadır. -Prime esas olan kazançlar (prim matrahı) yasada işçiler, bağımsız çalışanlar ve kamu görevlileri bakımından ayrı ayrı düzenlenmiştir.

98 -I. Günlük Kazanç (Matrah) Sınırları: “...günlük kazancın alt sınırı, sigortalıların yaşlarına uygun asgarî ücretin otuzda biri, üst sınırı ise 16 yaşından büyük sigortalıların günlük kazanç alt sınırının 6,5 katıdır.” şeklinde açıklanmıştır (Md. 82/I). Asgari Ücret Tanımı: Çalışan bir kişinin en azından temel ihtiyaçlarını karşılayarak insanca yaşamalarına olanak tanıyan ve işveren tarafından ödenmesi zorunlu en düşük ücrettir.Not:16 yaş ayrımı artık kaldırılmıştır. Günlük kazancı alt sınıra (günlük asgari ücrete) erişemeyen sigortaların prim matrahı alt sınır sayılacaktır. Kazancı alt sınırın altında olan sigortalının kazancı ile alt sınır arasındaki farka ait sigorta primlerini işveren ödemekle yükümlü tutulmuştur (Md. 82/III). Günlük kazancı üst sınırı aşanlar için üst sınır esas alınacaktır (Md. 82/II). Kamu görevlileri için üst sınır bulunmamaktadır (Md. 46/V).

99 (Ocak) (Temmuz) Asgari Ücret (Brüt) (Net) (Brüt) – 891,04 (Net)

100 II. İşçiler bakımından prim matrahı İşçilere ödenen ücret temel (asıl) ve ek (sosyal) olmak üzere iki kısımdan oluşabil- mektedir. Primlerin hesabına esas tutulacak günlük kazanç, sigortalının, bir ay içindeki kazancının otuzda biridir. Saat hesabına göre çalışmalarda: çalıştığı saat karşılığında ücret alan sigortalının ay içindeki prim ödeme gün sayısı, ay içindeki toplam çalışma saati süresinin 4857 sayılı İş Kanununa göre belirlenen haftalık çalışma süresine göre hesaplanan günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunur. (Md. 80/I-h). Norm gereği, prim ödenmesine esas gün sayısının bulunması için, önce bir ay içinde çalışılan saatler toplanacaktır. Toplam çalışılan saatler İş Kanunundaki haftalık çalışma süresine göre belirlenen günlük çalışma saatine (7.5’a) bölünecektir. Örn:İşçi her gün iki saat çalıştı.Ayda toplam 60 saat çalıştığı düşünüldüğünde 60 saat/7,5 saat=8 gün olarak Kuruma bildirilecek. Ayda 80 saat çalışsaydı 80/7,5=10,66 Kuruma 11 gün olarak bildirim yapılacaktır.(Kusuratlar bir üst rakama yuvarlanır.)

101 Çağrı üzerine çalışmada: Süresi gün, hafta ve ay olarak belirlenmemiş ise, sigortalının ay içindeki prim ödeme gün sayısı haftalık çalışma süresi en az yirmi saat kararlaştırılmış sayılarak (h) bendi hükmüne göre hesaplanır” (Md. 80/I-ı). Hangi durumlarda 20 saat bildirileceği konusu tartışmalıdır. birden fazla işveren yanında çalışanlar: Bu durumda her işveren sigorta primlerini kendi ödemelerini esas alarak ödemek zorundadır. Matrah aşımı halinde işverenlerin herhangi bir fazla ödemeyi geri isteme hakkı bulunmamaktadır. Ancak, sigortalılar sadece kendi prim paylarını Kurumdan isteyebilmektedirler.(Md. 82/IV). Ücretsiz çalışanlar: “...ücretsiz çalışan sigortalıların günlük kazançları alt sınır üzerinden,... hesaplanır” hükmü bulunmaktadır.Ücretsiz çalışan sigortalılara ait sigorta primlerinin tümünü işveren sayılan kişi ödemekle yükümlü tutulmuştur (Md.82/III). Aday çırak, çırak ve meslekî eğitim gören öğrenciler: Prime esas kazançları ise yaşlarına uygun asgari ücretin % 50’si olarak belirlenmiştir.(5510 SK Md. 80/I-k yoluyla 3308 SK Md. 25/IV).Yaş ayrımı kalmadı.

102 B. Ücret Ekleri Temel ücrete ilave edilen (ek) ödemelerin karşılığı olarak yasada “Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin brüt toplamı” açıklaması yapılmıştır (Md. 80/I-a-2). Örneğin fazla çalışma ücreti,ikramiye,prim,askerlik yardımı, kreş yardımı, öğrenim yardımı, kira yardımı, giyecek yardımı, gibi C. Özel Sigorta Ödemelerinin bir bölümü: İşverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların... brüt toplamı...” da dikkate alınmaktadır (Md. 80/I-a-2). D. Sonradan Yapılan Ödemeler :Söz konusu ödemeler idare veya yargı mercilerince verilen karar (iş mahkemesi, hakem heyeti kararı) sonucu sonradan sunulduklarında, ödendikleri ayın prime esas kazancı içinde dikkate alınacaklardır (Md.80/I-a-3).

103 Prim Dışı Kalan Kazançlar: Ayni yardımlar, bazı vasıflı çalışma ve sosyal destek ödemeleri, iş sözleşmelerinin bitiminde ödenen tazminatlar, ayni yardım kapsamına verilen kömür, erzak (yağ, un...) elbise ve yemek girmektedir. Seyyar görev tazminatı, görev yolluğu, kasa tazminatı da. III. Bağımsız Çalışanlar Bakımından Prim Matrahı Gerçek kazançları olmak zorunda değildir. Çünkü yasa onlara aylık prim matrahını belirleme yetkisi tanımıştır. Bağımsız çalışanlar prime esas günlük kazanç alt sınırı (asgari ücretin otuzda biri) ile üst sınırı (asgari ücretin 6.5 katının otuzda biri) arasında günlük bir kazanç belirleyeceklerdir. Sigortalı aynı zamanda işveren ise, aylık prime esas kazancı, çalıştırdığı sigortalıların prime esas günlük kazancının en yükseğinin otuz katından az olamayacaktır.

104 IV. Kamu Görevlileri Bakımından Prim Matrahı : Genel olarak aylık tutarları ile memuriyet taban aylık ve kıdem aylık tutarları esas alınmaktadır (Md. 80/III-a, 1 2). Aylıkların yanında ayrıca ödenen bazı tazminatlar (makam, temsil ve görev tazminatları, askeri hizmet tazminatı, üniversite ödeneği, yargıç ek ödemeleri) da matraha ilave edilmektedir. 3. PRİM ORANLARI : Uzun vadeli sigortada: Tüm çalışanların (işçi, bağımsız çalışan ve kamu görevlisi) tabi olduğu UVS dalları (MYÖS) prim oranı sigortalının prime esas kazancının % 20’si olarak belirlenmiştir. Bu oranın % 9’u sigortalı hissesi, % 11’i işveren hissesi olarak pay- laştırılmıştır (Md. 81/I-a). “...malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinden, işveren hissesinin beş puanlık kısmına isabet eden tutar Hazinece karşılanır.” şeklinde ifade edilmiştir. Katkı sonucu işverenler %6 oranında prim ödeyeceklerdir. Kısa Vadeli Sigortada prim oranı yapılan işin iş kazası ve meslek hastalığı bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığı dikkate alınmaksızın tek bir oran, % 2, olarak belirlenmiştir. Bu primin tamamı işveren tarafından ödenecektir.

105 Sigorta Koluİşveren Payı (%) Çalışan Payı (%)Toplam (%) Malüllük, Yaşlılık ve Ölüm Kısa Vadeli Sigorta Kolları 2-2 Genel Sağlık Sigortası 7,5512,5 İşsizlik Sigortası 213 Toplam22,51537,5

106 Sosyal Güvenlik Destek Primi Oranı (4/a kapsamındakiler için) İşveren Payı (%) Çalışan Payı (%) Toplam (%) 22,5 + 27,532

107 PRİM BORÇLARINA HALEF OLMA Eski işverenin Kuruma olan prim ile gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarından, aynı zamanda yeni işveren de müştereken ve müteselsilen sorumludur.” denilmektedir (5510 SK Md. 89/I) SK’da prim borcundan sorumluluğun tabi olduğu herhangi bir süre bulunmamaktadır. SİGORTA PRİMLERİNİN ÖDENMESİNİ SAĞLAMAYA YÖNELİK TEDBİRLER Hak edişlerin alacaklısına ödenmesi ancak Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla mümkündür. İşverenler sigortalılarının prim borçlarını ödemedikleri sürece yapmış oldukları işin karşılığını (alacaklarını) alamayacaklardır (Md. 90/II).

108 YERSİZ OLARAK ALINAN PRİMLER Kuruma hak etmediği halde hatayla ödenen primler ile sigortalı veya işverenince hile ile yatırılan primler yersiz (yanlış) ödeme sayılır. Hatayla Alınan Primlerin iadesi: Bu durumu düzenleyen 5510 SK’a göre, “Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primler, alındıkları tarihten on yıl geçmemiş ise,....kanunî faizi ile birlikte geri verilir.” (Md. 89/III). Hileyle Ödenen Primler İade Edilmez:İkinci ihtimalde ise, primler haksız yahut ahlaka (adaba) aykırı bir amaca ulaşmak için (hile ile) ödenmiştir. Bu halde ödenen primlerin geri alınması mümkün değildir. Yani, hatalı olarak yatırılan ve yeni bir sigorta ilişkisi doğuran primler şekli sigorta kapsamında değerlendirilmelidir. Yeni bir sigorta ilişkisi doğurması amacıyla hukuka ve ahlaka aykırı bir şekilde yatırılan primler ise geçersiz sigorta ilişkisi sayılmak gerekir..

109 SİGORTA DALLARI Tabi Olunan Sigorta Dallarıİşçi Bağımsız Çalışan Kamu Görevlisi İKMHS(+) 5510 SK’un vazife malullüğü hükümleri uygulanır. Hastalık Sigortası(+)(-)657 SK uygulanır. Analık Sigortası:(+) 657 SK uygulanır. Malullük Sigortası(+) Yaşlılık Sigortası(+) Ölüm Sigortası(+) İşsizlik Sigortası(+)(-) Genel Sağlık Sigortası(+)

110 Kısa vadeli sigorta kolları Bu sigorta koluna, “kısa vadeli” denilmesinin nedeni, çalışmaya başlar başlamaz ortaya çıkabilecek riskleri kapsamına almasıdır. Sosyal sigorta edimlerine hak kazanabilmek için gerekli bekleme süresi daha kısadır. Bunlar: – İş kazası ve meslek hastalığı, – Hastalık, – Analık sigortalarıdır. Uzun Vadeli Sigorta Kolları Bu sigorta kolundan sağlanan yardımlara hak kazanmak için belli bir sürenin geçmesi ve belli şartların yerine getirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu sigorta kolundan sağlanan yardımlar için uzunca bir sürenin geçmesine ihtiyaç duyulduğundan, “uzun vadeli sigorta kolu” olarak adlandırılmıştır. Bunlar: -Ölüm -Yaşlılık -Malulluk

111 İŞ KAZASI MESLEK HASTALIĞI SİGORTASI İŞ KAZASI, 5510 SK ve SSİY’nde kanunda sayılan şekillerde gerçekleşen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaylardır. İş kazası sigortası hükümleri 4/a ve (b) sigortalıları için geçerli. (M.13)

112 İŞ KAZASI İş kazası, 5510 SK ve SSİY’nde kanunda sayılan şekillerde gerçekleşen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaylardır. İş kazası sigortası hükümleri 4/a ve (b) sigortalıları için geçerli. (M.13) İş Kazasının Şartları 1.Sigortalı olma 2.Kazanın Kanunda iş kazası olarak sayılan durumların oluşması 3.Kazayla iş arasında illiyet bağı 4.Bedence veya ruhça özre uğrama İş kazası sayılma hal ve durumları 1.İşyerinde bulunduğu sırada 2. Yürütülmekte olan iş nedeniyle 3.İşveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi 4. Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda 5. İşverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş ve gelişi sırasında İş kazası bildirimi ve bildirim süresi:Kolluk kuvvetlerine derhal, Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde

113 İŞ KAZASI SAYILMA HAL VE DURUMLARI Sigortalı işyerinde bulunduğu sırada Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olayları yapılan işle ilgili olup olmadığına bakılmaksızın iş kazası sayılacaktır. -sigortalıların avluda yürürken düşmesi, -dinlenme saatinde top oynarken ayağının burkulması, -bahçede meyve ağacından meyve toplarken düşmesi, -tarlada çalışır iken traktör ile kaza geçirmesi, -dinlenme odasında dinlenirken sobadan zehirlenmesi, -işyerinde intihar etmesi, -ücretli izinli bulunduğu sırada çalıştığı işyerindeki arkadaşlarını ziyaret için geldiğinde kaza geçirmesi, --araçlarla çalışanların bu araçlarda geçirecekleri kazalar iş kazası olarak kabul edilecektir.

114 . İş kazası sayılma hal ve durumları Yürütülmekte olan iş nedeniyle -yürütülmekte olduğu iş nedeniyle işyeri dışında meydana gelen kazalar da iş kazası olarak sayılacaktır. -işverene ait traktör ile tarlaya giderken yolda traktör ile kaza geçirmesi -kasaphane işyeri işleten sigortalının getirilen etleri almak için işyeri dışına çıktığında bir aracın kendisine çarpması….

115 İş kazası sayılma hal ve durumları İşçinin başka bir yere gönderilmesi Sigortalının işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda meydana gelen kazaların iş kazası sayılması gerekmektedir. -İşverenin evindeki bir malzemeyi almak üzere görevlendirilmesi halinde sırasında meydana gelen olayların iş kazası sayılması gerekmektedir. Görevli olarak gönderilen sigortalının işi dışında normal sınırlar içinde eğlenmek için gittiği sinema da yemekte uğradığı kazanın iş kazası olarak kabul edilmesi yönünde yargı kararları mevcut. Ancak Kurum ise hazırladığı bir genelgede sinema veya gece kulübünde uğranan kazanın iş kazası olarak kabul edilmesi mümkün değildir.” İbaresini getirmiştir. Şehir dışına gönderilen işçi parkta otururken araba çarpması sonucu öldüğünde iş kazasıdır. Buna karşılık, sigortalının kendi kullandığı özel arabası ile görev yerine hareket etmeden önce, ailesi ile vedalaşmak üzere evine gitmekte iken trafik kazası geçirmesi durumunda iş kazasından söz edilemez. Çünkü, burada kaza, işçinin görev ile başka bir yere gönderilmesi sırasında değil, bundan önce, evine gittiği sırada, açıkçası görev dışında meydana gelmiştir.

116 İşçinin İşverence Sağlanan Taşıtla Topluca Götürülüp Getirilmesi Koşulları -taşıt işveren tarafından sağlanmalı -sigortalıların işin yapıldığı yere toplu olarak götürülüp getirilmeleri sırasında kazaya uğramaları Dikkat:Burada sözü edilen “taşıt” (veya araç), işyerinin mal veya hizmet üretiminde doğrudan veya dolaylı olarak kullanılan bir taşıt değildir. Çünkü, bu araçlar zaten işyerinden sayılır ve araçta geçirilen kaza da işyerinde geçirilmiş kaza sayılır. Evlerine getirilip götürülmeleri sırasında tam olarak durmamış araçtan sigortalının inerken düşerek yaralanması iş kazası sayılır. Araç içinde herhangi bir nedenle meydana gelen olay iş kazası sayılması gerekmektedir. Ancak, sigortalının servis aracından indikten sonra yolun karşı tarafında bulunan işyerine geçmek için yolu geçerken uğradığı trafik kazası iş kazası sayılamayacaktır.

117 İş kazası halinde sunulan edimler -Geçici iş göremezlik ödeneği:Prim ve sigortalılık şartı yok. -Sürekli iş göremezlik geliri:Prim ve sigortalılık şartı yok -Ölen sigortalının hak sahiplerine gelir bağlanması:Prim ve sigortalılık şartı yok -Gelir bağlanmış olanın kız çocuklarına evlenme ödeneği:Pr. Ve Sig. Şartı yok. -Ölen sigortalı için cenaze ödeneği,ödenmesi olarak belirlenmiştir.Pr.Ve sig. Yok.


"Yrd.Doç.Dr.Meltem Öztürk Kaynak Kitap:Türk Sosyal Sigortalar Hukuku,Ali Nazım Sözer." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları