Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ÜNİTE : 2 MADDENİN DEĞİŞİMİ VE TANINMASI. DOĞADAKİ SU KAYNAKLARI  Yer kabuğunun ¾’ü sularla kaplıdır. Su doğada çeşitli ortamlarda bulunur. 1-Yer altı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ÜNİTE : 2 MADDENİN DEĞİŞİMİ VE TANINMASI. DOĞADAKİ SU KAYNAKLARI  Yer kabuğunun ¾’ü sularla kaplıdır. Su doğada çeşitli ortamlarda bulunur. 1-Yer altı."— Sunum transkripti:

1 ÜNİTE : 2 MADDENİN DEĞİŞİMİ VE TANINMASI

2 DOĞADAKİ SU KAYNAKLARI  Yer kabuğunun ¾’ü sularla kaplıdır. Su doğada çeşitli ortamlarda bulunur. 1-Yer altı suları 1-Yer altı suları a-Pınar (kaynak) a-Pınar (kaynak) b-Artezyen b-Artezyen c-Kuyu c-Kuyu 2-Yer yüzü suları 2-Yer yüzü suları a-Buzullar a-Buzullar b-Durgun sular b-Durgun sular c-Akar sular c-Akar sular

3 TUZLU SULAR TUZLU SULAR  Okyanuslar,  Denizler,  Tuz gölleri. TATLI SULAR TATLI SULAR  Göl,  Irmak,  Dere,  Çay ve  Yer altı sularında bulunur.

4  Yağan yağmur ve eriyen kar suları yer altına sızar.  Toprak altına inen su, geçirgen olmayan tabakalar üzerinde birikerek yer altı sularını oluşturur.  Yer altı sularının yer yüzüne çıktığı yerlere kaynak, böyle sulara da kaynak suları adı verilir.  Sular çok derinlere inerse, yeryüzüne sıcak su olarak çıkar. Bu sulara kaplıca suları denir.  Kuyular açılarak yer altı sularından faydalanılabilir.

5  Kuyular; adi kuyular ve artezyen kuyuları olmak üzere ikiye ayrılır.  Adi kuyularda; su kova ya da motorla yeryüzüne çıkarılır.  Artezyen kuyularında; geçirgen olmayan tabakada biriken su, tabaka delinirse basınçlı bir şekilde yeryüzüne çıkar.

6 SUYUN DOĞADA BULUNUŞ ŞEKİLLERİ Su doğada; Su doğada;  Katı (buz),  Sıvı (su) ve  Gaz (su buharı) şeklinde bulunur. Su ısı etkisiyle; Su ısı etkisiyle; * nem,* sulu sepken, * bulut,* dolu, * sis,* çiy, * yağmur,* kırağı, * kar gibi hava olaylarını oluşturur.

7  NEM: Yeryüzündeki su kaynaklarından buharlaşarak atmosfere karışan suya nem denir.  BULUT: Nemli havanın yükselmesiyle oluşan, su buharı, su zerrecikleri, buz kristalleri ya da bunların karışımına bulut denir.  SİS: Bol su buharı taşıyan havanın, yeryüzüne yakın yerlerde yoğuşmasından meydana gelen bulutlara sis denir.  YAĞMUR: Su buharı yüklü bulutlar, soğuk hava tabakalarına rastlayınca, su buharı yoğuşur, damlalar halinde yeryüzüne düşer. Buna yağmur denir.

8  KAR: Bulutlar,0 derecenin altında bir hava katmanına girince, küçük su damlaları birden bire donarak altı köşeli kar tanecikleri şeklinde yeryüzüne düşerler.  SULU SEPKEN: Yağmurla karışık kara, sulu sepken denir.

9  DOLU: Yağmur damlaları yere düşerken, kuvvetli rüzgarlar, bunları yukarılardaki daha soğuk hava katmanlarına iter. Damlalar donar. Buna dolu denir.  ÇİY: Yer yüzü gündüz ısınır, gece soğur. Nemli havadaki su buharı, bitkiler ve taşlar üzerinde yoğuşarak su damlacıkları oluşturur. Buna çiy denir.  KIRAĞI: Çok soğuk gecelerde, havadaki su buharı, sıvı hale gelmeden donarak bitkiler, taş ve toprak üzerinde ince bir kar tabakası oluşturur. Buna kırağı denir.

10 SU DÖNGÜSÜ  Yeryüzündeki sular, Güneş’in ısı enerjisi etkisiyle buharlaşır.  Ayrıca bitki ve diğer canlılardan terleme yoluyla buharlaşan su, atmosfere karışır.  Atmosferde yaşanan hava hareketleriyle değişik bölgelere taşınır.  Su buharı, atmosferde soğuk hava tabakalarında yoğuşarak;  Yağmur,  Kar,  Dolu şeklinde yeryüzüne iner.

11 yağışlar su geçirmez toprak katmanı bulut SU DÖNGÜSÜ

12  Yeryüzündeki suların buharlaştıktan sonra yağış şeklinde tekrar yeryüzüne dönmesine su döngüsü denir.  Suyun doğadaki bu dolanımı aynı zamanda iklimleri de etkiler.  Bir bölgede uzun süre içerisinde yinelenen hava olaylarına iklim denir.

13 ENERJİ KAYNAĞI GÜNEŞ Güneş enerjisi; Güneş enerjisi;  Yeryüzündeki karaları, suları, havayı ve tüm canlıları ısıtır.  Su döngüsü ve diğer hava olaylarının oluşmasını sağlar.  Enerjisinden yararlandığımız deniz dalgaları ve rüzgarı oluşturur.  Yeryüzündeki canlıların yaşamlarının devamını sağlar. Buna göre; Buna göre;  Yakıtlardan elde ettiğimiz enerjinin kaynağı güneştir.

14  Güneş Dünya’daki enerjinin hemen hepsinin ana kaynağıdır.  Güneş enerjisini farklı enerji türlerine dönüştürebilecek teknolojiler vardır. * Güneş pilleri, * Güneş kollektörleri

15 ISI VE SICAKLIK  Tüm maddeler atom ve molekül adı verilen taneciklerden oluşur. Maddeyi oluşturan tanecikler; Maddeyi oluşturan tanecikler;  Katılarda çok sıkı,  Sıvılarda seyrek,  Gazlarda daha seyrektir. ISI ISI  Sıcak ya da soğuk her maddenin bir ısı enerjisi vardır.  Bir maddenin sahip olduğu ısı miktarı;  Cinsine, kütlesine ve sıcaklığına bağlıdır.

16 SICAKLIK SICAKLIK  Sıcaklık maddenin aldığı ısı enerjisinin bir ölçüsüdür. Isı alan maddelerin sıcaklığı artar. ISI VE SICAKLIK FARKLIDIR ISI VE SICAKLIK FARKLIDIR  Isı bir enerji, sıcaklık ise algılamadır.  Isı maddelerde hal değişimine neden olur.  Sıcaklık termometre ile ölçülür.  Isı enerjisi birimi olarak;  joule (jul) ve  Calorie (kalori) kullanılır.

17 YAKITLAR  Yakıldığı zaman ısı enerjisi veren maddelere yakıt denir.  Günümüzde kullanılan yakıtlar üç ana bölümde incelenir: 1-Katı yakıtlar 1-Katı yakıtlar 2-Sıvı yakıtlar 2-Sıvı yakıtlar 3-Gaz yakıtlar 3-Gaz yakıtlar  Yakıtlarda depolanmış enerjinin kökeni güneş enerjisidir.  Yeşil bitkiler besinlerini yaparken güneş enerjisini kullanır.

18  Milyonlarca yıl önce yaşamış ağaçlar ve dev bitkiler yer kabuğu hareketleri ile yerin derinliklerine iner. Değişime uğrayarak bugün yakıt olarak kullandığımız kömürler oluşur.  Milyonlarca yıl önce denizlerde yaşamış bitkiler ve hayvan kalıntılarının deniz tabanlarına çöküp değişimi ile petrol ve doğal gaz yakıtları oluşmuştur.

19 YAKITLARDAN NASIL YARARLANIRIZ?  Tüm yakıtlarda yanan madde karbondur.  Yakıtlar yanarken havadan oksijen alır.  Yanma sonucunda karbondioksit oluşur.  Fosil yakıtların (petrol, kömür, vb.) yanması sonucu zehirli gazlar oluşur. Yakıtları; Yakıtları;  Uygun teknikle yakmalıyız.  Çevre kirliliği konusunda önlem almalıyız.  Tutumlu kullanmalıyız. NOT:Gaz yakıtlar çevreyi daha az kirletir. NOT:Gaz yakıtlar çevreyi daha az kirletir.

20 ISI ENERJİSİ HAREKETE DÖNÜŞEBİLİR ISI ENERJİSİ HAREKETE DÖNÜŞEBİLİR  Yakıtların yanması ile elde edilen ısının harekete dönüştürülmesinden;  Isı motorları (otomobil, kamyon, vb.),  Buhar makineleri (buharlı tren),  Buhar türbinleri (termik elektrik santralleri) yapılmıştır. ISI BİRİMLERİ ISI BİRİMLERİ  Jul (j) ve kalori (cal) dir.  1 kalori 1 gram suyun sıcaklığını 1 derece arttıran ısı miktarıdır.  1 cal = 4 J’dür. (1000 cal = 1 kilokalori)  1000 jul = 1 kilojul dür.

21  Vücudumuz, gereksinimi olan enerjiyi çeşitli besinlerden sağlar. Besin çeşitlerinin de verdikleri enerjiler farklıdır. Örneğin: Örneğin:  100 g ekmekte : 250 cal  100 g patateste : 90 cal  100 g kuru fasulyede : 330 cal bulunur. Örnek: 11 yaşında bir çocuğun günlük enerji ihtiyacı 2100 cal’dir. Buna göre enerji ihtiyacı kaç juldür. Örnek: 11 yaşında bir çocuğun günlük enerji ihtiyacı 2100 cal’dir. Buna göre enerji ihtiyacı kaç juldür. 1 cal = 4 jul olduğundan 1 cal = 4 jul olduğundan Enerji = 2100 x 4 = 8400 jul olur. Enerji = 2100 x 4 = 8400 jul olur.

22 Örnek: 100 g ekmeğin verdiği enerji 250 cal’dir. Bir öğünde 200 g ekmek yiyen biri kaç cal enerji kazanır? Örnek: 100 g ekmeğin verdiği enerji 250 cal’dir. Bir öğünde 200 g ekmek yiyen biri kaç cal enerji kazanır? 100 g ekmek 250 cal verdiğine göre; 100 g ekmek 250 cal verdiğine göre; Enerji = 2 x 250 = 500 cal olur. Enerji = 2 x 250 = 500 cal olur. Örnek: 4000 jul enerji kaç kJ’dür? Örnek: 4000 jul enerji kaç kJ’dür? 1000 J = 1 kJ olduğundan 1000 J = 1 kJ olduğundan 4000 J = 4000:1000 = 4 kJ bulunur J = 4000:1000 = 4 kJ bulunur.

23 ISI ALAN MADDENİN SICAKLIĞI ARTAR ISI ALAN MADDENİN SICAKLIĞI ARTAR  Isı enerjisi alan maddenin sıcaklığı yükselir (ısınır).  Isı enerjisi kaybeden maddenin sıcaklığı düşer (soğur).  Örneğin; buzdolabından çıkardığımız yemeğimizi ısıtırsak, sıcaklık yükselir. Oda sıcaklığındaki yemeği buzdolabına koyarsak bu sefer de ısı kaybederek soğur.  Aynı cins ve aynı miktardaki maddelere eşit ısı verildiğinde sıcaklık artışı aynı olur.

24 ISI MADDELERİ ETKİLER  Isı alan maddelerin sıcaklığı değişir.  Isı maddelerde hal değişikliğine neden olur. Isı alan katı madde sıvı, sıvı madde de gaz haline geçer.  Isıtılan maddelerin boyutları değişir, hacmi artar yani genleşir.  Isı atmosferde bazı olaylara neden olur. Rüzgar ve yağışların meydana gelmesi ısıyla ilgilidir.  Sonuç olarak ısı; sıcaklık değişimi, boyut değişimi ve hava değişimine neden olur.

25 GENLEŞME GENLEŞME Isıtılan maddelerin; Isıtılan maddelerin;  Boyu uzar,  Yüzeyi büyür,  Hacmi artar. Buna genleşme denir. Buna genleşme denir.  Genleşmenin tersi büzüşmedir. Soğuyan maddeler büzüşür.  Isı verilen bütün katı cisimler genleşir.  Her katı cismin genleşme miktarı farklıdır.  Genleşme katılarda ayırt edici bir özelliktir.

26 SIVI MADDELERDE GENLEŞME SIVI MADDELERDE GENLEŞME  Isı enerjisi verilen bütün maddeler genleşir.  Her sıvının genleşme miktarı farklıdır. (Alkolün genleşme miktarı suyunkinden daha büyüktür.) (Alkolün genleşme miktarı suyunkinden daha büyüktür.)  Genleşme sıvılarda ayırt edici bir özelliktir.  Su donarken de hacmi büyür.

27 GAZLARIN GENLEŞMESİ GAZLARIN GENLEŞMESİ  Aynı derecede ısıtılan, hacimleri eşit gazlar, aynı ölçüde genleşirler.  Genleşme, gazlar için ayırt edici bir özellik değildir.  Isı etkisiyle genleşme;  En fazla gazlarda,  Sonra sıvılarda,  En az katılarda olur.

28 TERMOMETRE TERMOMETRE  Maddenin sıcaklığını ölçmeye yarayan araçlara termometre denir.  Termometreler katı, sıvı ve gazların genleşme özelliğinden yararlanarak yapılmıştır.  Üç çeşit termometre vardır: 1-Sıvılı termometre, 1-Sıvılı termometre, 2-Metal termometre, 2-Metal termometre, 3-Gazlı termometre. 3-Gazlı termometre.

29 HAL DEĞİŞİMİ HAL DEĞİŞİMİ 1-Sıvı maddenin gaz haline geçmesi (buharlaşma) 1-Sıvı maddenin gaz haline geçmesi (buharlaşma) 2-Gaz maddenin sıvı hale geçmesi (yoğuşma) 2-Gaz maddenin sıvı hale geçmesi (yoğuşma) 3-Katı maddenin sıvı hale geçmesi (erime) 3-Katı maddenin sıvı hale geçmesi (erime) 4-Sıvı maddenin katı hale geçmesi (donma) 4-Sıvı maddenin katı hale geçmesi (donma) 5-Katı maddenin doğrudan gaz hale geçmesi ya da gaz maddenin doğrudan katı hale geçmesi (süblimleşme) olmak üzere beş şekilde gerçekleşir. 5-Katı maddenin doğrudan gaz hale geçmesi ya da gaz maddenin doğrudan katı hale geçmesi (süblimleşme) olmak üzere beş şekilde gerçekleşir.

30 BUHARLAŞMA BUHARLAŞMA  Sıvı bir maddenin ısı enerjisi alarak gaz haline geçmesine buharlaşma denir.  Buharlaşma her sıcaklık derecesinde olur.  Dışarıya asılan ıslak çamaşırlar üzerindeki su damlacıkları ortamdan ısı alarak buharlaşınca çamaşırlar kurumuş olur. Buharlaşma hızı; Buharlaşma hızı;  Sıcaklık artışıyla,  Rüzgarla,  Havadaki nemin azalması ve  Sıvı yüzeyinin genişlemesiyle artar.

31 YOĞUŞMA YOĞUŞMA  Gaz halindeki bir maddenin ısı enerjisi vererek sıvı hale dönüşmesine yoğuşma denir.  Çaydanlığın emziğinden çıkan su buharına soğuk bir kaşık tutarsak, su buharı soğuk kaşık yüzeyine çarparak soğur.  Buhar, su haline dönüşerek kaşıktan damlalar halinde düşer. Bu olay yoğuşmadır.  Piştikten sonra ağzı kapatılarak bekletilen yemek tenceresinin kapağında oluşan su damlacıkları da yoğuşmadır.

32 KAYNAMA KAYNAMA  Sıvı içinde oluşan hızlı buharlaşmaya kaynama denir.  Kaynama, sıvı taneciklerinin gaz haline geçmesi ve sıvıyı terk etmesidir.  NOT: Kaynama süresince sıcaklık değişmez.  Su ısıtılırsa 100 derecede kaynamaya başlar.  Kaynama sıcaklığı sabittir.  Sıvıları tanımakta kullanılabilir.  Alkol 79, civa 359 derecede kaynar.

33 ERİME ERİME  Bir katı maddenin ısı enerjisi alarak sıvı hale geçmesine erime denir.  Erime sıcaklığı: Saf bir katının sıvı hale gelmeye başladığı sıcaklık derecesine denir.  Buzun erime sıcaklığı 0 derece,  Mumun erime sıcaklığı 56 derece,  Demirin erime sıcaklığı 1540 derece dir.  Erime sıcaklığı; sabittir.  Büyüklüğü maddenin kütlesine bağlı değildir. Saf katıları tanımakta kullanılır.

34 DONMA: Sıvı haldeki bir maddenin ısı enerjisi vererek katı hale geçmesine dona denir. DONMA: Sıvı haldeki bir maddenin ısı enerjisi vererek katı hale geçmesine dona denir.  Örnek: Bir kap içindeki suyu buzdolabının buzluğuna koyarak bekletirsek, bir süre sonra katı hale geçer.  Donma sıcaklığı: Saf bir sıvının donmaya başladığı sıcaklık derecesine denir.  Suyun donma sıcaklığı 0 derece,  Mumun donma sıcaklığı 56 derece,  Demirin donma sıcaklığı 1540 derecedir.  Donma sıcaklığı her maddenin sabittir.  Saf maddelerin erime donma sıcaklıkları eşittir.

35 SÜBLİMLEŞME SÜBLİMLEŞME  Katı haldeki bir maddenin ısı enerjisi alarak sıvılaşmadan doğrudan gaz haline geçmesine, ya da gaz halindeki bir maddenin ısı enerjisi vererek sıvılaşmadan doğrudan katı hale geçmesine denir.  Naftalin ve iyot süblimleşir. NOT: Hal değişimi maddenin kütlesini değiştirmez. NOT: Hal değişimi maddenin kütlesini değiştirmez.

36 YOĞUNLUK (ÖZKÜTLE) YOĞUNLUK (ÖZKÜTLE)  Bir maddenin birim hacminin kütlesine yoğunluk ya da özkütle denir.  Ayırt edici bir özelliktir. Yoğunluk birimleri; Yoğunluk birimleri;  Kg/m küp  g/mL  g/L  g/cm küp tür.  Bir maddenin atıldığı sıvıda batması veya yüzmesi yoğunluğa bağlıdır.

37 SUYUN KATI VE SIVI HALLERNİN YOĞUNLUK FARKININ ÖNEMİ SUYUN KATI VE SIVI HALLERNİN YOĞUNLUK FARKININ ÖNEMİ  Suyun genleşmesi diğer maddelerden farklıdır.  Su soğurken hacmi küçülür.  +4 derecede en küçük hacme ve en büyük yoğunluğa sahip olur.(1 g/cm küp)  0 derecede buz olunca hacmi büyür, yoğunluğu azalır. Buz sudan hafif olur. Bu nedenle; Bu nedenle;  Su yüzeyinde donan su, buz tabakası oluşturarak yüzer.

38  En soğuk günlerde bile deniz ve göllerin diplerindeki sıcaklık +4 dereceden aşağı düşmez.  Deniz göllerin diplerindeki su donmadığından, buradaki canlılar yaşamlarını sürdürürler.  Ortam sıcaklığı düştükçe deniz ve göl yüzündeki buz tabakası kalınlaşır ve alt tabakalardaki suyun soğumasını önler.

39 Hazırlayan : Adem TIMARTAŞ Yeşilbayır İlköğretim Okulu Yeşilbayır İlköğretim Okulu 5/A Sınıf Öğretmeni 5/A Sınıf Öğretmeni


"ÜNİTE : 2 MADDENİN DEĞİŞİMİ VE TANINMASI. DOĞADAKİ SU KAYNAKLARI  Yer kabuğunun ¾’ü sularla kaplıdır. Su doğada çeşitli ortamlarda bulunur. 1-Yer altı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları