Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

17.04.2014 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İŞ KAZASI KAVRAMI VE İŞVERENİN HUKUKİ SORUMLULUĞU.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "17.04.2014 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İŞ KAZASI KAVRAMI VE İŞVERENİN HUKUKİ SORUMLULUĞU."— Sunum transkripti:

1 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İŞ KAZASI KAVRAMI VE İŞVERENİN HUKUKİ SORUMLULUĞU

2 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İŞ KAZASI KAVRAMI

3 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Genel olarak Bilindiği gibi ülkemizde iş kazalarının sayısı ürkütücü boyuttadır. Gerçekten her gün çok sayıda sigortalı/işçi bir iş kazası sonucu ölmekte ve sürekli işgöremez duruma düşmektedir. Buna karşılık istatistiklere göre ülkemizde meslek hastalıklarının sayısı çok fazla değildir. Ancak bunun yanıltıcı olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Zira ülkemizdeki çalışma koşulları dikkate alındığında meslek hastalıklarının sayısının az olabileceğini söylemek mümkün değildir. Dolayısıyla ülkemizde gizli pek çok meslek hastalığı vardır, ancak tespit edilmiş meslek hastalıklarının sayısı azdır. Ancak belirtelim ki, meslek hastalığı bu Tebliğin konusunu oluşturmadığı için burada sadece iş kazası kavramı üzerinde durulacaktır.

4 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası kavramı İş kazası kavramı hukukumuzda iki farklı kanunda düzenlenmiştir. Bunlardan ilki 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu diğeri ise 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunudur. Belirtelim ki her iki kanun da iş kazası kavramını kendi amacı doğrultusunda düzenlemiştir.

5 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası kavramı Gerçekten 5510 sayılı Kanun daha geniş bir bakış açısı ile denilebilir ki sigortalının işle bağlantılı olduğu düşünülen, bir anlamda sigortalının işverenin otoritesi altında olduğu varsayılan tüm durumlarda meydana gelen kazaları iş kazası saymıştır. Buna karşılık 6331 sayılı Kanunun konuya işverence önlem alınmasının mümkün olabileceği haller açısından yaklaştığı söylenebilir. Bunun sonucunda da mevzuatımızda birbirinden farklı iki iş kazası kavramı ortaya çıkmıştır.

6 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası kavramı Öte yandan konuya işverenin hukuki sorumluluğu açısından yaklaşıldığında bu kavramlardan hangisinin esas alınacağı sorunu da tartışılması gereken bir başka konuyu oluşturmaktadır. Zira aşağıda üzerinde durulacağı üzere her iki kanunda sayılan haller birbirinden farklıdır sayılı Kanun daha geniş bir içeriğe sahip iken 6331 sayılı Kanun daha dar kapsamda bir iş kazası tanımı yapmıştır.

7 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası kavramı Bu konuda asıl cevaplanması gereken soru ise işverenin sorumluluğunun 6331 sayılı Kanundaki halleri aşan bir içeriğe sahip olup olmadığıdır ki, bu durumda üçüncü bir iş kazası kavramı ortaya çıkacaktır. Aşağıda önce hukuki açıdan kaza kavramına ve bunun unsurlarına yer verilecek, ardından 5510 sayılı Kanun ile 6331 sayılı Kanundaki iş kazası sayılan haller ele alınacak, nihayet işverenin sorumluluğu bakımından farklı bir tanım yapılması gerekip gerekmeyeceği üzerinde durulacaktır.

8 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Genel olarak kaza kavramı Genel olarak kaza, dıştan gelen, ani olan ve istenilmeksizin bir zarara neden olan olay olarak tanımlanmaktadır. Buna göre kaza kavramının dört ana unsuru vardır. Bunlar; Dıştan gelmesi Ani olması İstenilmemesi ve Zarara neden olmasıdır.

9 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Genel olarak kaza kavramı Belirtelim ki, bu unsurlar önemlidir. Zira kanaatimize göre bir olaya iş kazası denilebilmesi için öncelikle “kaza” niteliğini taşıması gerekir. Bunun sonucunda örneğin bir hastalık nedeniyle işgöremez duruma gelen sigortalı için de Sosyal Güvenlik Kurumunun iş kazası ve meslek hastalığı sigorta kolundan değil, hastalık sigortasından yardım yapması gerekecektir. Zira hastalık dıştan değil, içten, bir diğer deyişle organizmadaki normalden sapan bir durumdan dolayı meydana gelen, fizyolojik bir rahatsızlığın sonucudur. Ekleyelim ki, Alman hukukunda iş kazasının dıştan gelme unsuruna madde metninde açıkça vurgu yapılmaktadır.

10 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Genel olarak kaza kavramı Bunun gibi kural olarak intihar iradi olduğu için iş kazası sayılmamalıdır. Ama belirtelim ki aşağıda ayrıca değinileceği üzere bu konuda Sosyal Sigorta Hukukunda bir özellik bulunmaktadır.

11 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası kavramı Öte yandan hukuki açıdan kaza sadece kişiye gelen zararlarla sınırlı değilken iş kazası kavramı kural olarak kişiye gelen zararlarda söz konusu olur. Fakat öğretide vücutla bütünleşik hale gelen protezlerin zarara uğraması da iş kazası olarak kabul edilmektedir. Alman hukukunda bu husus da Kanunda açıkça belirtilmiştir. Ayrıca şunu da belirtelim ki çalışana zarar vermeyen ama zarar verme ihtimali yaratan olaylar ile iş ekipmanlarına zarar veren olayların 6331 sayılı Kanun uyarınca kaydının tutulması gerekmektedir ki, bu durumları işverenin sorumluluğunu gerektiren bir iş kazası olarak saymak mümkün olmayıp olası iş kazalarının önlenme amacına yönelik bir işlemdir.

12 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu 5510 sayılı Kanun uyarınca iş kazası Bir olayın 5510 sayılı Kanun açısından iş kazası sayılması için bazı koşullar aranır. Bunlar; Kazaya uğrayanın sigortalı olması Kazanın Kanunda sayılan hallerden birinde meydana gelmesi Zarara neden olması Kaza ile zarar arasında uygun nedensellik bağının bulunmasıdır.

13 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Kazaya uğrayanın sigortalı olması Kuşkusuz kazaya uğrayanın sigortalı olması koşulunu Sosyal Güvenlik Kurumunun 5510 sayılı Kanunda yer alan yardımları yapması açısından bir zorunluluk olarak kabul etmek gerekir. Yoksa işverenin sorumluluğu için bu unsur şart değildir. İşverenin sorumluluğu için kazaya uğrayanın işçi sayılması yeterli olacaktır.

14 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Sigortalının Kanunda sayılan hallerden birinde kazaya uğraması 4/I, (a) bendine göre sigortalı olanlar açısından 5510 sayılı Kanuna göre iş kazası, Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, 5510 sayılı Kanun m.4/I, (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen olaydır.

15 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Sigortalının Kanunda sayılan hallerden birinde kazaya uğraması Görüldüğü gibi 5510 sayılı Kanun iş kazası kavramını tanımlamamış, HANGİ HALLERDE MEYDANA GELEN KAZANIN İŞ KAZASI SAYILACAĞINI belirtmiştir. Kuşkusuz bu olayların SİGORTALIYI hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engele uğratması da şarttır. Ayrıca belirtelim ki Kanunda sayılan bu haller SINIRLI SAYI ilkesine tabidir. Dolayısıyla bu hallerden birine girmeyen bir durum Sosyal Sigortalar Hukuku açısından iş kazası olarak kabul edilemez.

16 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası- İşyerinde Meydana Gelen Her Olay Kanun hükmüne bakıldığında İŞYERİNDE MEYDANA GELEN HER OLAY iş kazası olarak kabul edilmiştir. Kanun koyucu bu açıdan kazanın işle bir bedensellik bağı içinde olmasını aramamıştır. Bunun sonucunda işe tamamen yabancı bir sebeple uğranılan kaza da iş kazasıdır. Denilebilir ki, kanun koyucu işyerinde bulunulmasını kazanın işle bağlantılı sayılması açısından yeterli görmüştür. Önemle eklenmelidir ki, işyeri kavramı Kanunun 11. maddesi dikkate alınarak yapılmalıdır. Yani sadece işçinin işini gördüğü yer değil, eklenti ve araçlarda meydana gelen olaylar da iş kazası kavramına dahil edilecektir.

17 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası- İşyerinde meydana gelen her olay Bu bilgiler ışığında değerlendirildiğinde sigortalının; işyerinde örn. et keserken elini kesmesi, İnşaat işyerinde yüksekten düşüp yaralanması, işyerinde öğle tatilinde bahçede oynarken düşüp bacağını kırması, bahçeden otururken yan işyerinden atılan bir madde ya da saldırı sonucu yaralanması, yemekhanede yemek yerken meydana gelen bir patlama sonucu yaralanması ya da ölmesi İşyerinde otoparktan bir şey almaya gittiğinde bir aracın çarpması sonucu yaralanması, gibi tüm haller iş kazasıdır.

18 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası- İşyerinde meydana gelen her olay İşyerinde geçirilen kalp krizinin iş kazası olup olmadığı konusunda ise öğretide farklı görüşler bulunmaktadır. YARGITAY yerleşik hale gelen kararları ile İŞYERİNDE GEÇİRİLEN KALP KRİZİNİ iş kazası olarak kabul etmektedir. Kurumun Kısa Vadeli Sigorta Kolları Uygulama Tebliğinde ise KALP KRİZİ İŞ KAZASI OLARAK KABUL EDİLMEMİŞTİR. Bize göre sigortalının örneğin, işyerindeki aşırı sıcaklık, aşırı yük kaldırma, tartışma vb. gibi dış etkenlerle kalp krizi geçirmesi iş kazası sayılmalıdır. Ancak buna karşılık bu gibi etkenler olmadan tamamen içten gelen bir etki ile sigortalının salt işyerinde kalp krizi geçirmesi iş kazası olarak nitelendirilmemelidir. Nitekim Alman Hukukunda da kalp kriz iş kazası olarak kabul edilmemektedir.

19 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası- İşyerinde meydana gelen her olay Sigortalının işyerinde İNTİHAR etmesi Yargıtay kararlarında iş kazası olarak kabul edilmektedir. Bazı öğreti görüşü de bu yöndedir. Belirtilmelidir ki, intihar –her ne kadar bu konuda tartışma varsa da- iradidir ve kural olarak iş kazası sayılmaması gerektiği düşünülebilir. Ama 5510 sayılı Kanunun 22. maddesinde sigortalının kasti bir hareketi yüzünden iş kazasının meydana gelmesinden söz edildiği için bizce de intiharı iş kazası saymak gerekir.

20 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Yargıtay kararı Yarg. 10. HD., E , 2004/4465, K. 2004/6425 Yargıtaya göre, “Sigorta olayına neden olan intihar eyleminin işçilerin ikametine ayrılan ve işyerinin eklentisi konumunda bulunan bu nedenle de işyerinden sayılan işçi yatakhanesinde diğer bir anlatımla sigortalının "işyerinde bulunduğu sırada" meydana geldiğinde ve iş kazası olduğunda kuşku yoktur. Ancak bu durumda olaylarla iş ve işveren arasında nedensellik bağı bulunmayacağı için işveren ve onun halefi olanlar Kuruma karşı sorumlu tutulamaz”.

21 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Yargıtay kararı- işyeri kavramı YARGITAYA GÖRE; “Davalı işverene ait şantiyeye kuş uçuşu 10 metre mesafede bulunan Köy Hizmetlerine ait 17. Bölge Müdürlüğüne ait karavan önünde, şantiyede çalışan işçiler arasında çıkan KAVGAYI AYIRMAK İÇİN ekip başı müteveffa sigortalı …’nın müdahale ettiği, işçilerden …’in şantiye mutfağından aldığı bıçakla …’ı öldürdüğü anlaşılmıştır. … dosyada mevcut müfettiş raporunda da açıklandığı üzere sigortalı ile davalı işverenin işçilerinden …’ın bulunduğu yer, işin niteliği gereği ve yürütümü bakımından işyerine bağlı bulunan yemek-uyku ve dinlenme yeri olan karavan da işyerinden sayılır”. Yani bu kaza da iş kazası sayılır.

22 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Yürütülen iş nedeniyle uğranılan kaza 5510 sayılı Kanuna göre YÜRÜTÜLEN İŞ NEDENİYLE UĞRANILAN KAZALAR da iş kazasıdır. Kazanın işyerinde olması şart değildir, eğer sigortalı işyeri dışında iken yürüttüğü iş nedeniyle kazaya uğramışsa bu kaza da iş kazası sayılacaktır. Örneğin; muhasebecinin bankaya para çekmeye gitmesi halinde, Mutfak dolabı monte eden sigortalının ayağının dolabın bir parçasının düşmesi Pencereye cam takarken sigortalının yüksekten düşmesi Şoför olan sigortalının aracını kullanırken kaza yapması vs. Tüm bu durumlarda meydana gelen kazanın iş kazası sayılacağında şüphe bulunmamaktadır.

23 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Görevle başka yere gönderilenlerin boş zamanlarında uğradıkları kaza 5510 sayılı Kanuna göre sigortalının görevle bir başka yere gönderilmesi halinde ASIL İŞİNİ YAPMAKSIZIN GEÇİRDİĞİ ZAMANLARDA uğradığı kaza da iş kazasıdır. Yargıtaya göre, tır şoförü sigortalının gece konaklamak için kaldığı otelde kalp krizi geçirerek ölümü iş kazasıdır. Bunun gibi iş seyahatinde olan sigortalının yemek yemek için bir restorana gitmesi ve o sırada bir kazaya uğraması iş kazasıdır. Önemle eklemek gerekir ki, bu kaza ancak 4/a’lı sigortalı için geçerli olur. Yani 4/b’li sigortalı bu hükümden yararlanamaz.

24 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Emzirme izni sırasında uğranılan kaza Kanunda yine sadece 4/a’lı sigortalılar için geçerli olabilecek bir başka iş kazası hali de sigortalı kadın işçinin emzirme izni sırasında uğradığı kazadır. Sigortalı kadın emzirme iznini işyerinde kullanıyorsa bu durumda uğranılan kaza zaten iş kazasıdır. Yargıtaya göre sigortalı kadın emzirme izni sırasında bir trafik kazası geçirmişse bu kaza da iş kazasıdır. Dolayısıyla bu düzenleme açısından da önemli olan kadın sigortalıya emzirme izni için ayrılan zamanda bu kazanın meydana gelip gelmediğidir.

25 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverence sağlanan taşıtla işe gidiş geliş sırasında uğranılan kaza Kanunda iş kazası olarak düzenlenen son hal ise sigortalıların işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişleri sırasında uğradıkları kazalardır. Bu hüküm açısından da önemli olan sigortalının işe gidiş geliş sırasında bir kazaya uğraması ve bu kazanın da İŞVERENCE SAĞLANAN ARAÇTA MEYDANA GELMESİDİR. Dolayısıyla işçinin kendi aracı ile işe gidiş gelişi ya da toplu taşıma araçları ile işe gidiş geliş sırasında uğranan kazalar bu bent kapsamında iş kazası olarak kabul edilemeyecektir.

26 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverence sağlanan taşıtla işe gidiş geliş sırasında uğranılan kaza İşverence sağlanan araç denildiğinde ilk akla gelen servis aracıdır. Dolayısıyla serviste meydana gelen kaza iş kazasıdır. Serviste meydana gelen kazanın ille de bir trafik kazası olması şart değildir. Serviste iken İŞÇİNİN ELİNİN KAPIYA SIKIŞMASI ya da başkaca BİR DÜŞME SONUCU ZARARLANDIRICI bir olay meydana gelmesi halinde bu olay da iş kazası sayılacaktır. Ayrıca servisin sosyal yardım ya da bir gereklilik olarak sağlanmış olmasının da bu açıdan bir önemi bulunmamaktadır.

27 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverence sağlanan taşıtla işe gidiş geliş sırasında uğranılan kaza Belirtelim ki, işverence sağlanan aracın toplu ya da bireysel olmasının iş kazası açısından bir önemi yoktur. Ayrıca aracın bir minibüs, otomobil ya da bir motosiklet hatta daha farklı bir araç olmasının da bir önemi bulunmamaktadır. Önemli olan sigortalının işyerine gidiş gelişini sağlayacak nitelikte bulunmasıdır. İşverence örneğin müdürlere sağlanan araçta ya da bir muhasebeciye sağlanan araçta v.s. meydana gelen kaza da iş kazasıdır. Nihayet bu konuda kanaatimizce aracın mülkiyetinin işverene ait olup olmamasının da bir önemi yoktur. Kanaatimize göre, şirketten kiralanması veya sigortalının aracının benzin parası ve yıpranma payı ödenmek suretiyle işverence işi için kullanılması talimatının verilmesi halinde de bu araçla işe gidiş geliş sırasında meydana gelen olaylar iş kazası olarak kabul edilmelidir.

28 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu 6331 sayılı Kanuna göre İş kazası kavramı 6331 sayılı Kanuna göre ise iş kazası: İŞYERİNDE veya İŞİN YÜRÜTÜMÜ NEDENİYLE meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engele uğratan olayı ifade etmektedir (m.3/1, g). Görüldüğü gibi, 5510 sayılı Kanundaki iş kazası sayılan hallerden sadece ilk ikisi iş kazası olarak kabul edilmiş, diğer hallere ise Kanunda yer verilmemiştir.

29 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu 6331 sayılı Kanuna göre İş kazası kavramı Görüldüğü gibi bu tanıma göre bir kazanın 6331 sayılı Kanun açısından iş kazası sayılması için ya işyerinde meydana gelmesi ya da işin yürütümü nedeniyle meydana gelmesi gerekmektedir. Bu ifade değerlendirildiğinde 6331 sayılı Kanuna göre örneğin görevle başka bir yere gönderilen sigortalının asıl işini yapmadığı zamanlarda meydana gelen kazalar iş kazası sayılamayacaktır. Ancak hemen belirtelim ki, bu maddenin gerekçesinde “işin yürütümü” ifadesinin işverence görevle bir başka yere gönderilme halini de kapsadığı ifade edilmektedir.

30 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu 6331 sayılı Kanunun madde gerekçesi GERÇEKTEN MADDE GEREKÇESİ: “Tasarıda da iş kazası tanımı benzer bir şekilde işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen ve ölüm veya yaralanma ile sonuçlanan olayların iş kazası olduğu şeklinde ve 5510 sayılı Kanundaki tanımı da kapsayacak daha üst genel bir tanım olarak yapılmıştır. Böylece söz konusu Kanunda yer alan iş kazası tanımı veya sigortalıya iş kazası sonucu hangi hallerde hangi hakların sağlanacağını belirleyen şartların kısıtlanmamasına imkan verilmiş ve MEVCUT UYGULAMALARDA DURAKSAMAYA YER VERİLMEMESİ SAĞLANMIŞTIR. Ayrıca “işin yürütülmesi nedeniyle” ifadesi iş kazası tanımına eklenerek 5510 sayılı Kanunda sayılan iş kazası şartlarından görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi gibi durumlarında tanım kapsamında değerlendirilmesine imkan sağlanmıştır” denilmektedir.

31 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu 6331 sayılı Kanuna göre İş kazası kavramı Gerekçeler bağlayıcı olmamakla birlikte hükmün yorumlanmasında yasa koyucunun iradesini gösterdiği için “işin yürütümü” kavramını gerekçeyi de dikkate alarak yorumlamak isabetli olacaktır. Bunun sonucunda görevle başka yere gönderilen ya da işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişi sırasında meydana gelen kazaların yürütülen işle nedensellik bağı içinde olduğu kabul edilebilecektir. Buna karşılık kadın işçinin süt izni sırasında geçirdiği kaza 6331 sayılı Kanuna göre iş kazası sayılmayacaktır. Kuşkusuz süt izni işyerinde geçiriliyorsa bu durum da iş kazası sayılacaktır

32 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin sorumluluğunu doğuran iş kazası Bu durumda cevaplanması gereken önemli sorulardan biri işverenin sorumluluğu bakımından hangi kanundaki iş kazası kavramının esas alınacağıdır. Öncelikle belirtelim ki, SSGSSK’daki iş kazası kavramı işverenin sorumluluğu açısından değil Kurumun yükümlülükleri açısından düzenlenmiş bir maddedir. Bu nedenle bu madde anlamındaki her iş kazasının işverenin sorumluluğunu doğurması söz konusu değildir.

33 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin sorumluluğunu doğuran iş kazası Nitekim öğretide de isabetle belirtildiği üzere SSGSSK anlamında iş kazası ile işverenin hukuki sorumluluğunu doğuran iş kazaları arasındaki farkı nedensellik bağı ortaya koymaktadır. Gerçekten SSGSSK açısından olayın Kanunun 13. maddesinde belirtilen hal ve durumlarda meydana gelmesi ve kaza ile zarar arasında nedensellik bağının bulunması Kurumun sorumluluğu açısından yeterlidir. Oysa işverenin sorumluluğu için iki açıdan nedensellik bağı bulunması gerekir. İlki kazanın iş ile uygun nedensellik bağı içinde olması; ikincisi ise kaza ile zarar arasında nedensellik bağı bulunması gerekmektedir.

34 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin sorumluluğunu doğuran iş kazası Bu açıdan önemli olanın kaza ile iş arasındaki nedensellik bağı olduğu açıktır. Bu bağın mevcut olduğu durumlarda işverenin sorumluluğunu doğurabilecek bir iş kazası söz konusu olabilecektir. Dolayısıyla bu anlamda salt 5510 sayılı kanun ya da 6331 sayılı Kanun anlamında bir iş kazası kavramını esas almak yerine işle kaza arasında illiyetin mevcut olduğu durumlarda meydana gelen kazaları iş kazası saymak isabetli olacaktır.

35 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İŞVERENİN İŞ KAZASINDAN DOĞAN HUKUKİ SORUMLULUĞU

36 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Genel olarak Kuşkusuz işverenin iş sözleşmesinden doğan en önemli borçlarından biri de işçiyi gözetme borcudur. İşçiyi gözetme borcunun kapsamına işçinin hayatını, sağlığını, maddi ve manevi varlığını, bu bağlamda onun kişiliğini koruma yükümlülüğü girer. Bu borca aykırılık halinde de işverenin sorumluluğu doğar. Bu borca aykırılık halinde, özellikle bir iş kazası sonucu işçinin zarar görmesi halinde işverenin sorumluluğunun hukuki niteliği öğretide tartışmalıdır.

37 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu İşverenin sorumluluğunun hukuki niteliği konusu öğretide tartışmalıdır. Bir görüşe göre, işverenin sorumluluğu kusur sorumluluğudur. Bu görüşün gerekçeleri; Türk-İsviçre hukuk sistemine göre asıl olan kusur sorumluluğudur. Kusursuz sorumluluk için bu konuda açık bir düzenleme olması gerekir, oysa Borçlar Kanununda bu yönde bir düzenleme bulunmamaktadır. Kaldı ki, işvereni kusuru olup olmadığına bakılmaksızın her iş kazasından sorumlu tutmak iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmasını engelleyici etki yapar. Daha da önemlisi iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alan işverenle almayan işveren arasında bir fark kalmayacaktır.

38 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin sorumluluğunun hukuki niteliği Öğretide başka bir görüşe göre ise işverenin sorumluluğu kusursuz sorumluluktur. Bu görüşü savunanların gerekçeleri konusunda farklılıklar vardır. Bu görüşü savunanlardan bir kısmına göre; Hukukumuzda bu konuda bir boşluk bulunmaktadır. Bu boşluğun işçi işveren ilişkisinin özellikleri göz önünde tutulduğunda bu boşluğun kusursuz sorumluluk ilkesine göre doldurulması gerekir. Bu görüşü savunanlardan bir başka kısmına göre; İş Kanununun 73. maddesi karşısında Borçlar Kanununa gitmeye gerek yoktur Bu hüküm uyarınca işvereni kusursuz sorumlu tutmak gerekir.

39 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin sorumluluğunun hukuki niteliği Bu konudaki bir başka görüşe göre ise işverenin sorumluluğu hakkaniyet sorumluluğuna dayanır. Bu görüşe göre; 818 sayılı Borçlar Kanununun 332. maddesinde sözü edilen hakkaniyet ibaresi dikkate alındığında işverenin sorumluluğunu hakkaniyet sorumluluğu olarak kabul etmek gerekir.

40 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin sorumluluğunun hukuki niteliği Belirtelim ki bu görüşler eski Borçlar Kanunu döneminde ileri sürülmüştür. Ancak 6098 sayılı Kanun döneminde de, bu görüş farklılıkları aynen devam etmektedir. Nitekim öğretide ileri sürülen bir görüşe göre TBK m.417’de işverenin her türlü önlemi alma yükümlülüğünün öngörülmesi karşısında artık işverenin sorumluluğunun kusursuz sorumluluk olduğunu kabul etmek gerekir.

41 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin sorumluluğunun hukuki niteliği Buna karşılık kusur sorumluluğunu savunan karşı görüşe göre, işverenin iş kazasından doğan sorumluluğunun kusur sorumluluğu olduğu 6098 sayılı Kanunundan sonra daha belirgin hale gelmiştir. Zira kanun koyucu 818 sayılı Borçlar Kanunundan farklı olarak 6098 sayılı Kanunda açıkça tehlike sorumluluğunu öngörmüştür. Kanun koyucunun kusursuz sorumluluğu sadece tehlikeli işyerleri için öngörmüş, diğer işyerleri için genel kuralı yani kusur sorumluluğunu kabul ettiği daha açık olarak ortaya çıkmaktadır.

42 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin sorumluluğunun hukuki niteliği Kanaatimize göre işverenin iş kazasından doğan sorumluluğunun kusur sorumluluğu olduğunu kabul etmek gerekir. Zira hukukumuzda asıl olan kusur sorumluluğu olup, kusursuz sorumluluk ancak Kanunda açıkça düzenlendiği takdirde söz konusu olur. İşverenin sorumluluğu konusunda Kanunda kusursuz sorumluluk bir genel kural olarak düzenlenmemiş sadece tehlikeli işyerleri için kusursuz sorumluluğa yer verilmiştir. Gerçekten işverenin sorumluluğu TBK’nın 417. maddesinde düzenlenmiştir.

43 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu TBK’nın 417. maddesine göre, “İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için GEREKLİ HER TÜRLÜ ÖNLEMİ ALMAK, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür. İşverenin YUKARIDAKİ HÜKÜMLER DÂHİL, KANUNA VE SÖZLEŞMEYE AYKIRI DAVRANIŞI NEDENİYLE işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, SÖZLEŞMEYE AYKIRILIKTAN DOĞAN SORUMLULUK HÜKÜMLERİNE tabidir”.

44 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu Sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk ise TBK’nın 112. maddesinde düzenlemektedir. Buna göre, “Borç hiç veya GEREĞİ GİBİ ifa edilmezse borçlu, kendisine HİÇBİR KUSURUN YÜKLENEMEYECEĞİNİ İSPAT ETMEDİKÇE, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür”. Görüldüğü gibi BU MADDEYE GÖRE SORUMLULUK KUSURLU OLMAYI GEREKTİRİR. Ancak belirtelim ki, buna benzer hüküm BK m.332’de de yer almaktaydı. Bunun sonucunda işveren her türlü önlemi aldığını ispatladığında iş kazasından doğan sorumluluğu söz konusu olmayacaktır.

45 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu Her “türlü önlem”in içeriği ise 6331 sayılı Kanunla doldurulmuş olup, işveren bu Kanunda yazan tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini ispatlamak zorundadır. Bu bağlamda işveren; işten kaynaklanan her türlü tehlikeyi belirleyip, riskleri değerlendirdiğini, bunlara karşı HER TÜRLÜ ÖNLEMİ ALDIĞINI, gerekli koruyucu donanımları işçilere sağladığını, işçileri tehlikeler konusunda bilgilendirdiğini, eğitim verdiğini, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yerine getirdiğini, işçilerin işyerinde alınan önlemlere uygun davranıp davranmadığını denetlediğini, işe başlatmadan önce sağlık raporu aldığını ya da sağlık gözetimine tabi tuttuğunu v.s. ispatlamalıdır.

46 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu Bu yükümlülüklerden birine uymamak işveren açısından kusur olarak değerlendirilecektir. Ayrıca sunu da eklemek gerekir ki, Yargıtay eskiden beri verdiği kararlarında işverenin önlem alma yükümlülüğünün kapsamına sadece kanun, tüzük veya yönetmeliklerde yer alan önlemlerin alınması değil, aklın fennin ve bilimin gerektirdiği tüm önlemlerin de girdiğini belirtmektedir. Dolayısıyla işveren hem mevzuatın hem de aklın ve bilimin gerektirdiği tüm önlemleri aldığını ispatlamadıkça meydana gelen iş kazasından sorumlu olacaktır.

47 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu Buna karşılık işverenin işletmesi önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletme ise bu durumda işverenin sorumluluğu tehlike sorumluluğu olacak ve kusuru olmaksızın da meydana gelen kazadan sorumlu olacaktır. Gerçekten TBK, 818 sayılı Borçlar Kanunundan farklı olarak bu konuyu kanunda özel olarak düzenlemiştir.

48 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu TBK m. 71’e göre, “Önemli ölçüde tehlike arzeden BİR İŞLETMENİN FAALİYETİNDEN ZARAR DOĞDUĞU TAKDİRDE, bu zarardan işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen SORUMLUDUR. Bir işletmenin, mahiyeti veya faaliyette kullanılan malzeme, araçlar ya da güçler göz önünde tutulduğunda, BU İŞLERDE UZMAN BİR KİŞİDEN BEKLENEN TÜM ÖZENİN GÖSTERİLMESİ DURUMUNDA BİLE SIKÇA VEYA AĞIR ZARARLAR DOĞURMAYA ELVERİŞLİ olduğu sonucuna varılırsa, bunun önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletme olduğu kabul edilir. Özellikle, herhangi bir kanunda benzeri tehlikeler arzeden işletmeler için özel bir tehlike sorumluluğu öngörülmüşse, bu işletme de önemli ölçüde tehlike arzeden işletme sayılır”.

49 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Tehlike sorumluluğu Bu madde uyarınca işverenin kusursuz sorumlu olması için söz konusu kaza veya hastalığın işletmenin yarattığı TİPİK TEHLİKE SONUCUNDA meydana gelmesi gerekir. Dolayısıyla işletmenin yarattığı TİPİK TEHLİKE ile zarar arasında uygun illiyet bağının kurulmasıyla sorumluluk doğar. Bu DURUMDA ARTIK İŞVERENİN BİR KUSURUNUN BULUNMASI ARANMAKSIZIN işveren sorumlu tutulur.

50 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Haksız fiili sorumluluğu Kuşkusuz işveren meydana gelen bir iş kazasında dolayı haksız fiil hükümleri çerçevesinde de sorumlu olacaktır. Gerçekten TBK’ya göre “Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür” (m.49/1). Ancak bu hüküm uyarınca işverenin sorumlu olması için zarar gören zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır (m.50/1). Bu durumda işçinin işverenin sorumluluğunu bu maddeye dayandırması onun çok da lehine olmayacaktır.

51 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Sebeplerin yarışması Ancak TBK’nın Sebeplerin yarışması başlıklı 61. maddeye göre ; “Bir kişinin sorumluluğu, birden çok sebebe dayandırılabiliyorsa hâkim, zarar gören aksini istemiş olmadıkça veya kanunda aksi öngörülmedikçe, zarar görene en iyi giderim imkânı sağlayan sorumluluk sebebine göre karar verir”.

52 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu –Yargıtay görüşü Konu Yargıtay kararları çerçevesinde değerlendirildiğinde Yargıtay daha önce kusursuz sorumluluk yönünde karar verirken 2006 yılından bu yana verdiği kararlarda işverenin sorumluluğunu kusur sorumluluğuna dayandığını kabul etmektedir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2010 tarihli bir kararında bu husus daha açıklıkla vurgulanmıştır. Benzer şekilde 2013 yılında da bir kararı vardır.

53 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu –Yargıtay görüşü Yargıtayın 2006 tarihli kararında Yarg. 21. HD , E. 2006/4895, K. 2006/6303 Sigara satış temsilcisi olarak çalışan davacılar murisinin, olay günü şirkete ait kendi yönetimindeki araç ile sigara dağıtımı ve bedellerinin tahsilatı için Eskişehir bölgesine gittiği, dönüş yolunda silahlı şahıslarca durdurularak bu kişilerce araçta bulunan toplam YTL değerindeki sigara ve paranın gasp edildiği, suçu gizlemek amacıyla da sigortalının tabanca ile öldürüldüğü, anlaşılmaktadır. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi vermiş olduğu kararda olayın iş kazası olup, İş Hukuku ve sosyal güvenlik ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini belirtmekte, ardından İşverenin iş kazası sonucu meydana gelen zarar nedeniyle hukuki sorumluluğu yasa ve içtihatlarla belirlenmiş olan ayrık haller dışında ilke olarak iş aktinden doğan işçiyi gözetme ( koruma ) borcuna aykırılıktan kaynaklanan kusura dayalı sorumluluktur.

54 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu –Yargıtay görüşü “İnsan yaşamının kutsallığı çerçevesinde işverenin işçilerin sağlığını ve güvenliğini sağlamak için gerekli olanı yapmak ve bu husustaki şartları sağlamak ve araçları noksansız bulundurmakla yükümlü olduğu İş Kanunu'nun 77. maddesinin açık buyruğudur”. Yapılacak iş konusunda uzman bilirkişiler marifetiyle olayda işverenin, ölen sigortalının ve haksız fiil faili üçüncü kişilerin kusurlu olup olmadıkları, varsa kusur oranlarını saptamak ve alınan raporu mevcut delillerle birlikte değerlendirmek ve çıkacak sonuca göre karar vermektir.

55 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu Yargıtay 2010 yılında verdiği bir karara konu olayda işçi öğlen vakti su dağıttığı işyerine suyun parasını almak için gittiğinde asansör boşluğuna düşer ve ölür. İşçinin yakınlarının açtığı tazminat davasında Yargıtay (YHGK, , E. 2010/21-36, K. 2010/671) “Somut olayda kazanın gündüz saat 13:00- 15:00 sıralarında işyeri dışında meydana geldiği, su satışı yapan işverenin su dağıtımı yapan elemanını para tahsiline göndermeden önce gideceği her binanın durumunu, asansörünü kontrol etmesini beklenemeyeceği, kaldı ki kontrol edilse dahi bu tür tesisatların kontrol anından hemen sonra arızaya geçmesi de büyük bir olasılık dahilinde olduğundan kazanın meydana gelmemesi için işverenin İş Kanunu’nun 77. maddesi ile İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği hükümleri gereğince alması gerekli bir önlem söz konusu değildir”.

56 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu (AYNI KARAR) Diğer bir deyişle işverenin kusursuz olduğu açıktır. Bu duruma göre de işverene kusur izafe eden raporun İş Kanunu’nun 77. maddesinin öngördüğü koşulları içerdiği giderek hükme dayanak alınacak nitelikte olduğu söylenemez. Olayın üçüncü kişiler ile kazalının müşterek kusurlu eylemleri sonucu meydana geldiğinin ve illiyet bağının kesildiğinin anlaşılmasına göre işverenin kusursuz sorumluluğunun da söz konusu olmadığı ortadadır. Hal böyle olunca davalı işveren E. Cansu Tic. Ltd. Şti’ne yönelik davanın reddi gerekirken yazılı şekilde tazminattan sorumlu tutulması usul ve yasaya aykırı olmuştur. Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin bu kararı Hukuk Genel Kurulu tarafından onanmıştır.

57 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu Yarg. 21. HD., , E. 2010/4042, K. 2011/6322 (BAŞKA BİR KARARA GÖRE) İşverenin iş kazası sonucu meydana gelen zarar sebebiyle hukuki sorumluluğu yasa ve içtihatlarla belirlenmiş olan ayrık haller dışında ilke olarak iş aktinden doğan işçiyi gözetme ( koruma ) borcuna aykırılıktan kaynaklanan KUSURA DAYALI SORUMLULUKTUR. İnsan yaşamının kutsallığı çerçevesinde işverenin işçilerin sağlığını ve güvenliğini sağlamak için gerekli olanı yapmak ve bu husustaki şartları sağlamak ve araçları noksansız bulundurmakla yükümlü olduğu İş Kanunu'nun 77. maddesinin açık buyruğudur.

58 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu (KARARIN DEVAMI) İş kazasından doğan tazminat davalarının özelliği gereği, İş Kanunu'nun 77. maddesinin öngördüğü koşulları göz önünde tutarak ve özellikle işyerinin niteliğine göre, işyerinde uygulanması gereken İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nin ilgili maddelerini incelemek suretiyle, işverenin işyerinde alması gerekli önlemlerin neler olduğu, hangi önlemleri aldığı, hangi önlemleri almadığı, alınan önlemlere işçinin uyup uymadığı gibi hususlar ayrıntılı bir biçimde incelenmek suretiyle kusurun aidiyeti ve oranı hiçbir kuşku ve duraksamaya yer vermeyecek biçimde belirlenmelidir.

59 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu Mahkemece; trafik iş güvenliği ve ilgili işkolunda iş güvenliği uzmanı olan bilirkişilere yapılan işin niteliğine göre İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nin ilgili maddeleri çerçevesinde konuyu yeniden inceletmek, sigortalının kullandığı aracın yıpranma sebebiyle bilinmeyen arızalarının olup olmayacağı, sigortalının sürücü olarak görevlendirilirken kendisine yeterli eğitimin verilip verilmediği, bu durumun kazanın oluşumunda etkili olup olmadığı, işverenin iş aktinden doğan işçiyi gözetme ( koruma ) borcuna aykırı davranıp davranmadığı hususları gözetilerek düzenlenecek raporu dosyadaki bilgi ve belgelerle birlikte değerlendirmek ve çıkacak sonuca göre karar vermek gerekirken eksik inceleme sonucu karar verilmiş olması da hatalı olmuştur.

60 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası-işyerinde kalp krizi Yargıtay 2013 yılında verdiği bir başka kararda da, “… Yukarıda belirtildiği üzere, iş kazasından doğan maddi ve manevi tazminattan işverenin sorumlu tutulabilmesi için olayın iş kazası olması yeterli olmayıp, işverenin, İŞ GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİNİ ALMA VE ÖZEN GÖSTERME YÜKÜMLÜLÜĞÜNE AYKIRI DAVRANIŞI VEYA İHMAL GÖSTERDİĞİNİN KANITLANMASI GEREKMEKTEDİR. İşverenin kusurlu olup olmadığı, varsa kusur oranının, ancak uzman bilirkişiler tarafından düzenlenecek kusur raporu ile tespit ve kanıtlanması mümkün olup, mahkemece murisin kalp krizi sonucu öldüğü gerekçesiyle kusur raporu alınmadan karar verilmesi isabetsizdir.

61 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası-işyerinde kalp krizi (KARARIN DEVAMI) Bu nedenle, mahkemece öncelikle; işverenden davacının şahsi sicil dosyasının tümü getirtilerek, işverenin sigortalının periyodik sağlık muayenelerini yaptırıp yaptırmadığı, bu muayenelerde kalp rahatsızlığı ile ilgili bir bulguya rastlanıp rastlanmadığı, şahsi dosyada "kalp rahatsızlığı" nedeniyle alınmış bir istirahat raporunun bulunup bulunmadığı, ölüm olayından önceki tarihlerde sigortalının bünyesini zorlayacak bir çalışma yaptırılıp yaptırılmadığı,

62 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası-işyerinde kalp krizi (KARARIN DEVAMI) olay günü sigortalıyı işyerinde rutin dışında bir gerginlik ve stres içine sokacak bir olayın cereyan edip etmediği araştırılarak, işyeri hekimliği, işgücü sağlığı ve iş güvenliği konularında uzman olan bir kardiyoloğun da yer alacağı bilirkişi heyetinden iş kazası ile işverenin eylemi arasında illiyet bağı bulunup bulunmadığı, illiyet bulunuyorsa kalp krizinin oluşumunda işverenin kusurunun bulunup bulunmadığının saptandığı, kusuru mevcut ise kusurunun ağırlığının değerlendirildiği kusur raporu alınmalıdır.

63 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İş kazası-işyerinde kalp krizi Bu açıklamalar dikkate alındığında eğer işveren sigortalı için sağlık raporu almış ve hastalık görünmüyorsa ya da hastalığına uygun hafif işlerde çalıştırılıyorsa, özellikle işverene atfedilecek bir kusur durumu yoksa o zaman işverene kusur verilemeyecek, dolayısıyla işverenin sorumluluğundan söz edilemeyecektir. Buna karşılık olayda işveren iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının kendisine yüklediği yükümlülükleri yerine getirmemişse (eğitim ve denetim de dahil) o zaman olayda kusurlu olduğu sonucuna varılacaktır. Örneğin işveren eğer işçiye iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermedi ise salt bu sebeple kusurlu olacak, ancak bu durumun olaydaki etkisini de iyi değerlendirmek gerekecektir.

64 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İşverenin sorumluluğu Son olarak belirtelim ki batı hukukunda işverenin iş kazası sonucu kişiye gelen zararlardan sorumlu olması için, kural olarak, kastının ya da bağışlanmaz-ağır kusurunun olması gerektiği kabul edilmektedir. Alman hukukunda işçinin sosyal sigorta kapsamındaki bedensel zararlarından işverenin sorumluluğu ancak kasdi hareketlerinden dolayı söz konusu olmaktadır. Hukukumuz açısından da işçinin tüm zararlarının Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanacak bir sistemin öngörülmesi çok daha isabetli olurdu. Ancak hukukumuzda işçinin zararlarının tümü Kurum tarafından karşılanmadığı gibi TBK’nın 55. maddesi çerçevesinde Kurumca işverene rücu edilemeyen alacaklar işçinin zararlarından düşülemeyeceği için bizim sistemimizde işçi zararı Kurum tarafından karşılandığında dahi işverenden talepte bulunabilecektir ki, kanaatimize göre bunu isabetli bulmak mümkün değildir.

65 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu Sabrınız için teşekkürler…


"17.04.2014 Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu İŞ KAZASI KAVRAMI VE İŞVERENİN HUKUKİ SORUMLULUĞU." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları