Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

SULAMA SİSTEMLERİ PROF.Dr. A. Nejat EVSAHİBİOĞLU Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "SULAMA SİSTEMLERİ PROF.Dr. A. Nejat EVSAHİBİOĞLU Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü"— Sunum transkripti:

1 SULAMA SİSTEMLERİ PROF.Dr. A. Nejat EVSAHİBİOĞLU Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

2 İçerik Sulama, suyun ekonomik ve fizyolojik önemi, sulamanın tanımı ve tarifi Sulama sistemleri, sulama projeleri, sulama sistemlerinin unsurları, sulama sistemlerinin işletilmesi Sulama projelerinde yer alan açık kanalların projelendirilmesi Toprak-bitki-atmosfer sistemi kavramı (SPAC), enerji dengesi eşitliği Sulama yönünden toprağa ilişkin temel fiziksel özellikler, toprak nemi ve ölçülmesi Toprakta su hareketi ve su alma hızı Sulama suyu ihtiyacı, bitki su tüketimi, referans ve gerçek bitki su tüketimi, bitik su tüketimi tayin yöntemleri Bitki su tüketiminin tayininde kullanılan ampirik yaklaşımlar Bitki su tüketiminin tayininde kullanılan ampirik yaklaşımlar ve bitki katsayıları Etkili yağış ve sulama randımanları, EPIC modelinin tanıtımı Sulama suyu ihtiyacı ve sulama sistemlerinde kapasite tayini, sulama zamanı planlaması ve planlamada kullanılan yöntemler, CROPWAT ve IRSIS modellerinin tanıtımı Sulamada yeni teknolojilerin kullanımı, uzaktan algılama teknolojisinin ve uydu bilgilerinin sulama çalışmalarında kullanılması Sulama planlamasında toprak nemine bağlı olmayan spektroradyometrik ölçümlerin değerlendirilmesi

3 1. SULAMA GENEL Su yeryüzündeki en yaygın ve en önemli maddelerden birisidir. Suyun varlığı hayatın devamlılığı için gerekli olmaktadır. Yeryüzün çeşitli yörelerindeki bitkilerin tür ve miktarları tüm diğer çevre faktörlerinden daha çok bu bölgelerde mevcut su miktarına bağlı olmaktadır. Suyun önemi ilk medeniyetlerden itibaren bilinmeye ve hissedilmeye başlamış ve hatta en eski kosmosloji ve mitolojilerde yer almıştır. Yunan filozofu Tales, dünyadaki tüm maddelerin orijininin su olduğunu belirtmiştir. Aristo ise suyun 4 ana elementten (toprak, hava, ateş ve su) birisi olduğunu savunmuştur. Su, Çinli filozoflar tarafından 5 elementer prensipten birisi sayılmıştır (Su, toprak, ateş, ağaç ve metal). Günümüzde artık mevcut kullanılabilir su miktarının yalnızca bitki gelişimini değil bunun yanı sıra şehir ve endüstrideki gelişmeyi de kısıtladığı bilinmektedir.

4 SUYUN EKOLOJİK ÖNEMİ Yağışı yeterli ve gelişme süreci boyunca düzenli dağılmış olan yörelerde bitki örtüsünün çok bol ve sağlıklı olduğu gözlenmektedir. Tropik yörelerdeki yağmur ormanları ile Doğu Karadeniz bölgesi bunun örneklerinin oluşturmaktadır. Yaz kuraklıkları sık ve uzun süreli cereyan eden yörelerde bu ormanlar yerlerini otluk alanlara terk ederler. Asya, step ve bozkırları bunların tipik örnekleridir. Yağışta daha fazla azalma, yarı çöl karakterindeki seyrek çalılıklara ve nihayet çöllerin oluşmasına yol açar. Sıcaklığın artması bitkilerde evaporasyon (buharlaşma) ve transpirasyonun (terleme) artmasına da neden olur. Bu nedenle serin yörelerde ormanları besleyecek düzeydeki yağışlar sıcak bölgelerde sadece çayırların oluşması için yeterli olabilirler.

5 SUYUN FİZYOLOJİK ÖNEMİ Ekolojik önem aslında fizyolojik önemin bir sonucudur. Çünkü bitkideki su düzeyinin azalması turgor kaybedilmesi ve solumaya neden olur. Hücrelerin büyümesi yavaşlar. Stopa (gözenekler) kapanır. Fotosentezde düşme meydana gelir. Bu ise bir çok metabolik prolessi engeller. Nihayet su kaybı ya da eksikliğinin devamı protoplazmanın bozulmasına ve çoğu dokuların ölümüne yol açar.

6 BİTKİLERDE SUYUN KULLANIMI Su bitkilerde başlıca dört fonksiyona sahiptir. a) Su, gerek kalite ve gerekse kantitesi açısından, çoğu otsu bitkilerin %86-90 ve odunsu bitkilerin %50 sini oluşturan önemli bir komponenttir. Su bitkilerde protoplazmi yapıyı oluşturan protein ve lipid molekülleri için önemli bir unsurdur. Su düzeyinin belirli bir düzeyin altına düşmesi hücre yapısında bozulmaya ve nihayet ölüme yol açar. b) Bitkilerde suyun ikinci önemli fonksiyonu ise gazlar, mineral maddeler ve diğer çözünmüş maddeler için bir çözücü olarak işlev yapmasıdır. Söz konusu maddeler su da çözündükten sonra hücrelere girer, bir hücreden diğerine ya da organdan diğerine taşınırlar.

7 c) Su birçok biyokimyasal işlemde katalizör olarak görev yapar. Fotosentez olayı bunun tipik bir örneğini oluşturmaktadır. Bu olaylarda suyun işlevi, fotosentez CO2 ya da azot metabolizmasındaki N kadar önemlidir. d) Suyun bir diğer önemi ise, turgor faaliyetinin korunmasıdır. Bu ise hücrelerin gelişmesi ve büyümesi için zorunludur. Turgor aynı zamanda stomaların açılması yaprak hareketi çiçek petalleri ve diğer bitki aksamı için gereklidir. Turgoru koruma yönünden yeterli su olmadığında bitki gelişmesi yavaşlamaktadır.

8 SULAMANIN TARİHİ Sulama çok eski bir sanattır. Tarihsel olarak medeniyet sulamadaki gelişimleri izlemiştir. M.Ö yıllarda Hammurabi koyduğu yasalarla kanal seddelerini güçlendirmeyerek suyun kaybına neden olan çiftçinin bu kayıpları karşılayacak biçimde devlete mısır vermesi gerektiğini belirtmiştir. Asurlar zamanında yapıldığı tahmin edilen kanallar bugün halen su taşımaktadır. Mısır dünyanın en eski barajına sahip olduğunu ileri sürmektedir. 108 m uzunluğunda ve 12 m yüksekliğindeki bu baraj sulama ve içme suyu depolamak amacı ile 5000 yıl önce inşa edilmişti. Nil nehri üzerinde M.Ö yıllarında uygulanmaya başlanan tava sulama yöntemi Mısır ekonomisinde hala önemli bir yere sahip bulunmaktadır.

9 Çin’de sulamaya ilişkin çalışmalar 4000 yıllık bir geçmişe sahiptir. Güney Hindistan’daki sulama rezervuarları 2000 yıldan daha eskidir. Yaşam ve ilave gıda kaynakları gereksinimi dünya da sulamanın hızlı bir biçimde genişlemesi için bir zorunluluk haline gelmiştir. Kurak yörelerde daha önemli olmasına karşın sulama yağışlı yörelerde de gitgide artan biçimde önem kazanmaktadır.

10 SULAMANIN TANIMI Sulama, genellikle, bitki gelişimi ve büyümesi için gerekli olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun bitki kök bölgesine kontrollü olarak uygulanmasıdır. Daha geniş bir tanımla sulama aşağıdaki 7 amaçtan herhangi birisi için toprağa suyun uygulanmasıdır.

11 1. Bitki gelişimi için gerekli nem düzeyi sağlamak amacı ile toprağa su ilavesi, 2. Kısa süreli kurak dönemlere karşı bitkide sigorta (güvence) sağlamak, 3. Toprağı ve atmosferi serinletmek ve böylece bitki gelişimi için daha uygun bir çevre yaratmak, 4. Don zararlarını azaltmak, 5. Topraktaki tuz çözeltilerini seyreltmek ve yıkamak, 6. Toprak işleme sonucu oluşan kesekleri yumuşatmak, 7. Evaporativ serinletme ile tomurcuklanma olayını geciktirmek.

12 Sulama 6 ayrı biçimde uygulanabilir ; (1) Salma Sulama (2) Karık Sulama (3) Tava Sulama (4) Toprak Altı Sulama (5) Sprinkler (Yağmurlama) (6) Trinckle (=Drip= Damla Sulama)

13 Bitki gelişimi için gerekli nemi temin edecek 5 farklı su kaynağı olabilir, ancak sulama suyu gereksinimini belirlerken bu kaynaklardan hiçbirisi ihmal edilmemelidir. 1. Yağış (Amount, Frequency, Intensity) 2. Yağış dışındaki diğer atmosfer oluşumlar (çiğ, kırağı, sis) 3. Yüzey suları (Flood Water) 4. Yer altı Suları 5. Sulama

14 2. SULAMA SİSTEMLERİ Bitkilere ihtiyaç duydukları suyun iletilmesi amacı ile yapılan tesislere Sulama Sistemleri denir. Bu sistemlerle suyun iletimi yanında kontrolü de gerçekleştirilir. Sulama sistemleri; Açık kanallar, düşük basınçlı kapalı borular ve yüksek basınçlı boru sistemleri olarak 3’e ayrılır.

15 Tarımsal üretim amacı ile suyun kontrollü olarak toprağa verildiği tesisler sulama projeleri olarak tanılanmaktadır. (1) Sulanan tarım alanları (2) Suyun temin edildiği tesisler (3) Suyun iletimini sağlayan tesisler (4) Suyun dağıtımını sağlayan tesisler (5) Drenaj tesisleri olmak üzere 5 ana bölümden oluşur.

16 Bir sulama projesi alanında sular tarımda kullanılabilecek tüm alandan (sulanabilir arazi) yol, kanal v.b. sulama sistemi unsurlarının kapladığı alan (%6) çıkarılarak geriye kalan %94 arazi için hesaplanır.

17 Sulama Projelerinin Sınıflandırılması İki şekilde sınıflandırılabilir; ilki projeyi idare edenlerin organizasyon çeşidine göre; Özel Sulama Projeleri Ticari Sulama Projeleri Kooperatif Sulama Projeleri Devlet Sulama Projeleri ikincisi ise suyun temini ve dağıtımında kullanılan yöntemlere göre; Yerçekimi Sulama Projeleri Pompaj Sulama Projeleri Kombine Sulama Projeleri

18 Sulama Projelerinde Sağlanması Gerekli Koşullar 1. İklim koşulları yetiştirilecek bitkiler için uygun olmalıdır (özellikle sıcaklık ve gün uzunluğu) 2. Arazi, toprak, topografya ve drenaj yönünden tarımsal işleme uygun olmalıdır. 3. Su kalite ve kantite yönünden sulamaya uygun olmalıdır. 4. Suyun maliyeti çiftçinin ödeyebileceği şekilde olmalıdır.

19 Sulama Projelerinin Hazırlanmasında Gerekli Bilgiler a) Alanın Topografik Haritası 1/5000 ve 1/25000 ölçekli ve tesviye eğrileri m. aralıklıdır. b) Sulu Tarım Arazi Sınıflandırma (SAT) Haritası 1. Sınıf Arazi (sarı), 2. Sınıf (yeşil), 3. (mavi), 4. (Kahve), 5. (pembe), 6. (Renkli) c) Bitki Deseni d) Yeraltı Su Durumu e) Hidrolojik Etüdleri f) Sulama Alanındaki Akarsulara Ait Bilgiler g) Sulama Alanındaki Suların Kaliteleri h) Sulama Alanında Yapılacak Tesislerde Kullanılacak Malzeme

20 Sulama Projelerinin Geliştirilmesi a) Ön Etüd b) Planlama c) İnşa d) Yerleşme e) İşletme ve Bakım

21 Sulama Sistemlerinin Unsurları 1) Su toplama yapısı (Baraj, Gölet, bant, Kuyu, Galem ve Kaptaj Tesisi) 2) Su Alma Yapısı 3) Taşıma (isale kanalı) 4) Su Dağıtım Sistemi

22

23 Su Dağıtım Sistemi 4.1) Ana kanal (40-50 um, eğimleri Eğime dik Hız 0.3 m/s dem büyük Man. Hız → Topralık 120 m/s Kaplamalı 2.4 m/s 4.2) Yedek (sekonder) (10-15 km) - Eğim doğrultusunda - Eğim dem az - Aralıklar 5-6 km 4.3) Tersiyer, tesviye eğrisine paralel Eğimleri su hızı 0.30 m/s den az olmamalıdır. Su düzeyi arazi yüzeyin den 20 cm yukarıda olmalıdır. Uzunlukları km, aralıkları m üzerine m aralıkla priz inşa edilir. 4.4) Drenaj Hendekleri (Emiciler) Üst tersiyer sulama alanından artan sulama suları ile yağış sularını alıp toplayıcılara iletirler. Yüzey sularını alanların derinliklerine 60 cm yer altı sularını alanlarındaki cm arasındadır.

24 4.5) Kolektörler (Toplayıcılar) 4.6) Ana Drenaj (Tahliye Kanalı) 4.7) Sulama Yapıları - Depolama Barajları - Regülatör - Su alma yapısı Suyun teminindeki yapılar - Pompa birim - Savak ve kontrol kapakları - Akedük - Sifon Suyun dağıtımındaki yapılar - Şüt - Düşüm tesisi - Menfez - Köprü - Priz - Su ayrım yapısı - Kum ve çakıl kaparları - Çökeltme havuzu - Su ölçme yapısı

25 Sulama Sistemlerinin İşletilmesi a) İstek yöntemi Su ihtiyacını bildiren çiftçinin isteğine göre dağıtılır. İlk sekonder kanal ayrımına kadarki kanal kapasitesi Q = qmax. A. F eşitlikleri ile hesaplanır Q = Kanal kapasitesi, L/s qmax = Max. Sulama modülü, L/s/ha A = Kanalın hizmet ettiği sulama alanı, ha F = Esneklik (fleksibilite) katsayısı (Sulanacak alan büyüklüğüne ve sulama büyüklüğüne göre abaktan Şekil 1.3 sayfa 20 bulunur)

26 b) Devamlı Akış Yöntemi : Sistemde, proje alanında su ihtiyacının en yüksek olduğu aydaki sulama modülünü sağlayacak devamlı su vardır. Kapasite tayininde (2.1) Nolu eşitlik kullanılır. c) Rotasyon Yöntemi Belirli zamanlarda belirli sekonder ve tersiyer kanallara su verilir. Bu yöntemde kanal kapasitesi Q = Rs. Rt. Rf. qmax. At Q = Kanal kapasitesi, L/s Rs = Sekonderlerin grup sayısı Rt = Tersiyerlerin grup sayısı Rf = Çiftçilerin grup sayısı qmax = Max. Sulama Modülü L/s/ha At = Bir rotasyonda sulanacak en büyük çiftlik grubuna ait alan (ha)

27 Açık Kanalların Projelenmesi - Toprak (Yamuk, Trapez kesit) - Beton kaplama (Dikdörtgende olur) - Kanalet (Elips ya da Yarım daire) Q = A. V m3 m2 m/s

28 Kanal kapasitesi, sulama sisteminin işletilmesine göre (2.1), (2.2) veya (2.3) nolu eşitliklerde hesaplanır. Akan suyun kesit alanı, trapez kesitli kanallar da; A = ( b + m. h ) h 2 b.h+2.h2.m b.h.+h2.m A=h(b+h.m)

29 Dikdörtgen kesitli kanallarda: A= b.h ile hesaplanır. Ortalama hız hesabında Manning yaygın olarak kullanılır: V= Ort. su hızı (m/s) n= Manning Pürüzlülük katsayısı - Beton → Toprak → R= Hidrolik yarıçap R= Islak çevre (m) A =Su kesit alanı (m2) P= Islak çevre (m)

30 Tropez kesitler de; Dikdörtgende P= b+2h

31 Açık kanallar, kesiti opt. Olacak şekilde boyutlandırılır. Opt. Kanal kesitinde hidrolik yarıçapla yüksekliği arasında ilişkisi vardır Kanal tabanı ile su yüksekliği arasında ise, trapez kesitlilerde,

32 Dikdörtgen kesitlilerde ; B=2h ilişkileri mevcuttur. Kanal yüksekliği, su yüksekliğine uygun hava payı ilavesi ile bulunur. d= h+F F= 0.20 h olmalıdır.

33 TOPRAK-BİTKİ-ATMOSFER SİSTEMİ KAVRAMI (SPAC) Toprak-bitki-atmosfer continuum’unda su ve ısının iletimi bir transport denklemleri kombinasyonu biçiminde düşünülebilir. Bu eşitliklerde yer alan itici kuvvetlerle hareketlere engel olan dirençler “Ohm” yasasına benzerözellik göstermektedir.

34

35 Enerji denge eşitliği Rn + G + H + L +. E = 0 Rn = Net radyasyon akımı (W.m-2) G= Toprağa doğru ısı akımı (W.m-2) H= Hissedilir ısı akımı (W.m-2) L= Suyun buharlaşması için gizli ısı (J.kg-1) E= Evapotranspirasyon akım (kgm-2.S-1)

36 Taşınım basit eşitliklerle verilebilir. Genel olarak; Akım = Akımı sağlayan kuvvet Direnç Su Akımı= Su Potansiyeli Farkı (∆ψ) Direnç (r) Bu Ohm tarafından elektrik akımı için geliştirilen eşitliğe benzerdir. E.Akımı= Voltaj Direnç

37 Van den Honert (1948)’e göre Akım

38

39 Toprak ve Toprağın Temel Fiziksel Özellikleri Yeryüzünün en dış örtüsü meydana getiren “Toprak” temel olarak kayaların fiziksel ve kimyasal ayrışıp parçalanması ile oluşan ve içerisinde çok sayıda biyolojik tür artığının birikimini bulunduran bir ortamdır. Toprağı çeşitli özellikleri yönünden incelemek mümkündür. Ancak bu derste esas olarak fiziksel özellikleri yönünden ele almak uygun olacaktır. Tabi bu bitki gelişimi için köklerin yer aldığı ve fiziksel yönden su ve enerji alışverişinin yapıldığı bir ortam olarak ele alınacaktır. Bitki beslenmesi açısından gerekli maddelerini içeren toprak “kimyasal yönden verimli” nitelik taşımaktadır. Bu tür bir verimlilik gerekli olmasına karşın yalnız başına bitki gelişiminde başarı için yeterli olmayabilir. Bitki gelişimi için bir ortam olarak toprağın uygunluğu sadece bitki besin maddelerinin miktarına bağlı değildir. Aynı zamanda toprak içerisindeki su ve havanın hareket koşulları ile toprağın termal (ısı) rejimine de bağlıdır.

40 - Toprak bitki köklerinin herhangi bir kısıtlamaya maruz kalmadan gelişebilmesi için yeterli ölçüde gevşek ve yumuşak olmalıdır. - Topraktaki gözeneklerin büyük, hacim ve dağılımları bitki gereksinimlerini karşılayacak şekilde su ve hava hareketi sağlanmasına ve yeterli suyun tutulmasına olanak vermelidir. Özetli toprak verimliliğinin sağlanması “kimyasal verimliliğe” ilave olarak bir “fiziksel verimliliğin” sağlanmasına da bağlı olmaktadır.

41

42

43 Bu şemaya göre, bazı toprak özellikleri tanımlanabilir ; 1) Katı Yoğunluğu (Ortalama Tanecik Yoğunluğu) Ps Ps = Ms Vs Çoğu mineral topraklarda bu değer g/sm3 dür. Bu terim deniz seviyesinde ve +4 0C su yoğunluğuna oranlanırsa elde edilen boyutsuz terim “Özgül Ağırlık” olarak verilir.

44 2)Kuru Hacim Yoğunluğu ρb ; (Hacim ağırlığı) Genellikle bu değerler 1.3 – 1.35 g/cm3 dür Kumlu topraklarda 1.6 ya çıkar, killi topraklarda ise 1.1’e iner.

45 3)Toplam (Islak) hacim Yoğunluğu Pt

46 4) Kuru Özgül Hacim ; (b) ½ = Vt = 1 Ms ρb

47 5) Porozite f Değeri (%30-60) dır. Kaba bünyeli topraklar ince bünyelilerden daha az porozdurlar.

48 6. Boşluk Oranı e ; e, genellikle arasında değişir.

49 7) Toprak Rutubeti Üç şekilde ifade edilmektedir. 7a)Ağırlık esasına göre; (w) (Gravimetrik Water Content) W= Mw Ms Su ile doygun haldeki mineral bir toprakta bu değer %25-60 arasındadır. 7b)Hacim esasına göre (Фs) Фs =

50 7c) Saturasyon yüzdesi (Фs)

51 Toprak Tekstürü (Bünye) Toprak, çapı birbirinden farklılık gösteren partiküllerden oluşmaktadır. Bazı tanecikler gözle görülebilecek kadar büyük olmalarına karşın bazıları koloidal karakterlidir. Kantitatif olarak toprak bünyesi topraktaki çeşitli büyüklükteki partiküllerin nisbi oranlarını ifade eder. Bu partiküller 3 gruba ayrılırlar. Kum, Silt ve Kil.

52 KilSiltKumÇakıl İnce kumKaba kum mm

53 Herhangi bir toprağın bünye sınıfı sözü edilen 3 farklı partikül grubundan % kaç oranında tanecik içerdiğine bağlıdır. Bu ise Bünye Üçgeni ile bulunur. Buna göre topraklar Kil, Kumlu Kil, Siltli Kil, Kumlu Killi Silt, Killi Silt, Siltli Kil, Kumlu Killi Silt, Killi Silt ve diğer kombinasyonlar biçimindedir. Kumlu topraklara hafif (kaba) bünyeli, killi topraklara ağır (ince) bünyeli ve milli topraklara ise orta bünyeli topraklar adı verilmektedir. Hafif bünyeli toprakların hava ve su geçirgenlikleri yüksektir ve bitki köklerinin yayılımı için uygun bir ortam oluşturmaktadır. Ağır bünyeli toprakların hava ve su geçirgenlikleri düşüktür. Orta bünyeliler ise bu iki grup arasında yer alır. Ağır ve hafif bünyeli toprakların bazı özellikleri aşağıda verilmiştir.

54 Toprak ÖzelliğiAğır BünyeliHafif Bünyeli Su tutma kapasitesi Su geçirgenliği Hava Toprak işleme Verimlilik potansiyeli Organik madde Yüksek Düşük Güç Yüksek Düşük Yüksek Kolay Düşük

55 Toprak Yapısı (Strüktür) Toprağı oluşturan taneciklerin diziliş biçimini gösterir. Çoğu kez bu terim, toprak boşluklarının (porlar) geometrisini ifade etmek için kullanılır. Tekstürün aksine, strüktür uygulanan toprak amenajman tekniklerine, biyolojik aktivitelere ve doğal koşullardaki değişmelere bağlı olarak zaman boyutunda değişim gösteren yüksek bir dinamik özellik gösterir. Genel olarak strüktür, küçük daneli, masif ve agregah gibi sınıflara ayırmak mümkündür.

56 Toprak Nemi Topraktaki su miktarının belirli düzeyler içerisinde olması bitkilere normal gelişmeleri açısından önemli olmaktadır. Bu nedenle özellikle etkili kök derinliğinde toprak neminin kontrol altında tutulması ve sulama ile verilecek su miktarının yeterli doğrulukta saptanması ve uygulanması gerekmektedir. Toprak neminin ölçülmesi, sulama zamanı planlaması, diğer bir deyişle sulama yapılacak zamanlarla bu sulamalarda uygulanacak su miktarlarının belirlenmesi yönünden önemli olmaktadır. Toprak nemi, kuru ağırlık esasına göre, hacim esasına göre, saturasyon yüzdesi olarak derinlik cinsinden ve tansiyon olarak ifade edilmektedir.

57 Ağırlık yüzdesi olarak

58 Hacim yüzdesi olarak ifadesi

59 Toprak Neminin Tansiyon Cinsinden İfadesi Toprak nemi tansiyonu basınç birimleri ile ve genellikle cm su sutunu (cm ss) veya cm olarak ifade edilir. Bazen nem, cm ss cinsinden belirtilen toprak nem tansiyonunun logaritmasının alınması yolu ile de ifade edilir. Bulunan değerlere toprak nemi pF değerleri denir. Örneğin 1 cm ss toprak nemi tansiyonunun pF değeri; pF=log1=0.100 cm ss toprak nemi tansiyonunun pF değeri ise pF=log100=z dir.

60 Toprak nemi ile bu nemlere karşılık gelen tansiyon değerleri koordinat sistemine konursa toprak nemi karakteristik eğrileri elde edilir. Bu eğrilerden belirli tansiyon değerlerindeki nem miktarları bulunabilir

61 Sulama Yönünden Önemli Toprak Nemi Sabiteleri 1) Doyma Noktası: * Gözenekleri su ile doludur * Toprak nemi tansiyonu “0” dır. * Gözenekleri %85-90’ı su ile doldurulabilmektedir. * Yerçekimi ile fazla su sızar 2) Tarla Kapasitesi

62

63 SULAMA SUYU İHTİYACI 1) Bitki Su Tüketimi 2) Su Tüketimini Etkileyen Faktörler 2.1) İklim Faktörleri 2.2) Toprak Faktörleri 2.3) Bitki Faktörleri 3) Bitki Su Tüketiminin Saptanması

64 3.1) Doğrudan Ölçme Yöntemleri B.S.T.’nin doğrudan tarlada ölçülerek saptanması sağlıklı olmasına karşın pahalı ve zaman alıcı bir işlemdir. Bu yöntem ancak iklim verilerinden yararlanan ampirik ET eşitliklerinin kalibrasyonu yöresel bitki katsayılarının bulunması için kullanılır. Doğrudan ölçme yöntemleri;

65 3.11) Tank ve Lizimetreler Tabanı geçirimsiz olan tanklara → EVAPOTRANSPİROMETRE Geçirimli olanlara → LİZİMETRE * Toprak nemi aynı düzeyde ve gitgide gerilim yaratmayacak biçimde tutulur. * Mevsim boyunca uygulanan su miktarları ölçülür * Bu değerler ölçüm aralığındaki su tüketimini verir. Lizimetrede ise tank altından çıkan su miktarı da ölçülür. Verilen ve çıkan su miktarları farkı su tüketimini verir. Bunlar drenaj tipi lizimetrelerdir. Bir de farklı tip lizimetreler vardır.

66 3.12) Tarla Deneme Parselleri Yöntemi Taban suyunun bitkiyi etkilemeyeceği yerlerde deneme parsellerine su tüketimi saptanacak bitki ekilir, sık ancak azar azar su uygulanır. Etrafa akışı önlemek için parsel etrafı seddelerle çevrilir. Bitki su tüketimi ET = Ss + Yf + ∆ T eşitliği ile bulunur.

67 3.13) Toprakta Nemi Azalmasının Kontrolu Yöntemi Belirli aralıklarla toprakta nem düzeyi kontrol edilir. İki ölçüm arasındaki nem azalması o döneme ilişkin su tüketimini verir. 3.14) Havzaya Giren ve Çıkan Yağışın Ölçülmesi Mevsimlik su tüketimlerinde kullanılır. Havzaya giren ve çıkan su miktarları ile yağış yüzey akış ve yer altı su değişimleri incelenerek bulunur.

68 3.2) Ampirik Yöntemler 1) Maksimum Evapotranspirasyon (ETm) Kısıtlanmamış optimum bitki gelişimi için gerekli olan bitki su gereksiniminin belirlenmesinde iklim en önemli faktörlerden birisi olmaktadır. Bitki su gereksinimi genellikle ET biçiminde (mm/gün, mm/dönem) ifade edilir. ET genelde havanın buharlaşma istemi ile ilişkilidir. Buharlaşma istemi ise REFERENS ET (ETo) biçiminde ifade edilir. ETo; 8-15 cm yüksekliğinde uzun yeşil çim alanın (aktif olarak büyüyen toprağı tam kaplamış ve su kısıtı olmayan) ET değerini ifade eder. ETo değerlerini ET max değerlerine çevirmek için ampirik olarak geliştirilmiş bitki katsayılarından (Kc) yararlanılır. Kc, bitkiye, bitkinin gelişme dönemine ve bazı durumlarda ise rüzgar hızı ve nisbi neme bağlı olarak değişir. Çoğu bitkilerde Kc çimlenmeden itibarı giderek artar, bitki tam gelişmeye ulaştığında Kc de maksimum değer alır. Daha sonra bitki olgunlaşmasına doğru azalır. Buna göre ET maksimum, ETm = Kc. ETo olur

69 Max. ET, su kaynağı bitkinin gelişmesinde herhangi bir azalmaya neden olmayacak şekilde bitki su gereksinimini tamamen karşıladığı durumlarda sağlıklı ve optimum agronomic ve sulama idaresi koşullarında ve geniş alanlarda yetiştirilen bitkilerin maksimum su tüketiminin bir ifadesidir.

70 2) Referens ET (ETo) 2.1) Modifiye Penman Yöntemi ETo= Referens ET (İyi sulanan yonca Cal/cm2/gün=langleys/gün) ∆ = Doygun Buhar Basıncı-Sıcaklık Eğrisinin eğimi (de/dT) (mbar/0C) = Psikrometrik sabite Rn = Net radyasyon (cal/cm2/gün) G = Topraktaki ısı akımı (cal/cm2/gün) U2 = 2 m yükseklikteki rüzgar hızı (km/gün) es = Saturasyon buhar basıncı (günlük max. Ve min sıcaklıklarda elde edilen ortalama değer) (mbar) (Bu orijinal Penman eşitliğindeki modifikasyondur) ea = Ort. gerçek buhar basıncı (mbar)

71 W1, W2 = Rüzgar katsayıları (Ampirik olarak belirtilir) W1W1 W2W2 YerReferens bitki Mitchell, NebreskaYonca 0, Kimberley, IdahaYonca PenmanKısa çim

72 Psikrometrik sabite (Basınç/Sıcaklık) Cp = Birim hava kütlesinin özgül ısısı (0.240 cal/gr 0C) P = Hava Basıncı (mbar) P= ( EL) Rakım (m) λ = Suyun gizli ısısı (cal/g) – 0.55 T T(0C) ∆ = { (0.0,738T )7 – } T≥ 23 0C ∆ → mbar/0C Rn = 077 Rs - Rb

73 Net radyasyon (Rn), eğer Net Radyometrelerle ölçülemiyorsa Rn = 0.77 Rs – Rb ile hesaplanır. Rs = Solarimetrede saptanan gelen güneş ışınları şiddeti (cal/cm2/gün) Rso= Açık günlerdeki solar radyasyon (cal/cm2/gün) A ve b ampirik sabitelerdir a1 ve b1 ampirik sabiteler ea= Ort.gerçek buhar basıncı (mbar) Ta = Max. günlük sıcaklık (0K) Tb = Min. günlük sıcaklık (0K)

74 Aba1a1 b1b1 Yöre Arid Yarı Hümid Hümid

75 Hesaplanan Referens (Potansiyel) Su tüketimi (langleys/gün olarak) mm/gün değerine (10/]) değeri ile çarpılarak çevrilir. Soil Heat Flux (Toprakta Isı Akımı) T pr = Son üç gün için ort. hava sıcaklığı T = ETo’ın hesaplanacağı gün için ort. hava sıcaklığı

76 Bazı yörelerde 2 m. nin dışındaki yüksekliklerde rüzgar hızı ölçümleri alınır. Bunu 2 m. yükseklikteki rüzgar hızına indirmek için ; eşitliği kullanılır. U2 = z yüksekliğindeki rüzgar hızı Z = Anemometrenin yerden yüksekliği (m) ASCE raporu, Modifie Penman Yönteminin içerdeki yarı kurak ve kurak koşullar için Jensen- Haise Metodundan sonra 2. sırada güvenilir olduğunu göstermiştir.

77 2.2) Jensen-Haise Yöntemi ETo = CT (T-Tx) Rs/58.5 ETo = Potansiyel su tüketimi (mm/gün) CT = Sıcaklık katsayısı T = Günlük ort. sıcaklık (0C) Tx = İlişkiye ait eğrinin sıcaklık eksenini kestiği nokta (0C) Rs = Güneş radyasyonu (Cal/cm2/gün) CT =

78 T x = (e 2 -e 1 ) – Rakım (m) 550 C 1 = 38- C 2 = C C H =

79 e2 = Günlük ort. max. sıcaklıkta doygun buhar basıncı (mbar) e1 = Günlük ort. min. sıcaklıkta doygun buhar basıncı (mbar) ET0 değerleri Jensen tarafından verilen Bitki Katsayıları (Kco) ile düzeltilerek ET = Kco x ETo su tüketimi değerleri bulunur.

80 2.3) Hargreaves Eşitliği Hargreaves çim ile kaplı lizimetrelerden yararlanarak geliştirilmiş olduğu bu eşitliğini; ETo = (T+17.78)Rs ETo = İyi sulanan çim alan için potansiyel su tüketimi (langleys/gün) T = Ortalama günlük sıcaklık (0C) Rs = Solar radyasyon (langleys/gün) Hargre aves, reference bitki olarak çim yerine yoncanın alınmasının su tüketimin %20 daha artmayacağını ifade etmiştir. ETop = 1.2 ETo Bu ise Jensen tarafından verilen bitki katsayılarının kullanımına olanak sağlamaktadır. Hargreaves, Rs’nin ölçülemediği yörelerde Rs = 0.1 x Rso x S1/2 Eşitliği ile hesaplanabileceğini ortaya koymuştur. Burada S→ olası güneşlenme oranlarıdır.

81 2.4) Blavey-Criddle Metodu U = Bitki su tüketimi (mm/periyod) belirli bir periyod için K = Ampirik bitki su tüketim katsayısı (yıllık gelişme süreci için sulama süresi için) t = Ort. sıcaklık (0F) p = Gündüz saatlerinin oranı U =

82 Aylık hesaplamalarda: u = Aylık bitki su tüketimi(mm) k = Aylık bitki katsayısı f = Aylık bitki su tüketim faktörü SCS (Soil Conservation Service) Technical Releaze No.21 Modifiye bir Blaneny-Criddle eşitliği vermektedir. Modifikasyon yalnızca aylık k değeri üzerinde yapılmıştır. k = kc.kt kc = Aylık bitki katsayısı kt = İklim faktörü kt = t k≥0.30 eşitliği ile bulunmaktadır. Bu eşitlikte t sıcaklıktır (0F)

83 2.5) Christiansen- Hargreaves Yöntemi ETo = Ep.CT2. Cw2. CH2.Cs2 ETo = Potansiyel su tüketimi (mm/gün) Ev = Class A kabından olan buharlaşma (mm/gün) CT2 = Sıcaklık katsayısı Cw = Rüzgar katsayısı CH2 = Nem katsayısı Cs2 = Güneşlenme katsayısı CT2 = (Tc/Tco) (Tc/Tco) Tc = Günlük ort. sıcaklık (0C) Tco = 20 0C Cw2 = (W/W0) ((W/W0)2 W = 2 m yüksekte ort. rüzgar hızı (km/h) W0 = 6.7 km/h CH2 = (Hm/Hmo) (Hm/Hmo)2 Hm → Günlük ort. nisbi nem (%) Hmo = 0.60

84 Cs2 = (s/so) (s/so)2 S → Günlük güneşlenme oranı (%) so → 0.80 s = Günlük gerçek güneşlenme süresi (h) Ort. gün uzunluğu (h)

85 GERÇEK SU TÜKETİMİ ACTUAL EVAPOTRANSPIRATION (ETo) 1- Yeterli Toprak Suyu ETo = ETm Bitkinin gereksinim duyduğu su kök sistemi ile topraktan alınan su miktarı ile karşılanır. Bitkinin max. ET düzeyine bağlı olarak kökten de alınan gerçek su miktarı toprakta yeterli su bulunup bulunmamasına bağlıdır. Bu durumda max. su tüketiminin hesaplanmasında toprakta tutulan kullanılabilir su miktarının etkisi vardır. Toprak yeterli su bulunduruyorsa ETa = ETm olur. Eğer kullanılabilir su miktarı kısıtlı ise ETa < ETm olacaktır. “Kullanılabilir Su” toplam Kullanılabilir Toprak Suyunun bir “p” yi aşarsa, ETa< ETm olmaya başlar.

86 Toprağın su tutma kapasitesi tekstürüne bağlıdır (Total Available Water) Ağır bünyeli → 200 mm/m Orta bünyeli → 140 mm/m Kaba bünyeli → 60 mm/m

87 Örnek Verilen Mısır, Temmuz, ETm = 10.1 mm, Orta bünyeli toprak, su tutma kapasitesi 140 mm/m, kök derinliği Temmuz’da 1.2 m. İstenin Toprakta su kısıtı olmadığına göre ETm göz önüne alarak, sulama aralığını bulunuz. Çözüm Tablo 19,20 1- P fraksiyonu → 0.40 Kök derinliğinde Total Avdilable water (sa. D) → 170 mm

88 ETa ETm süresince p. Sa. D Kullanılabilir su → 68 mm p. Sa. D/ETm Sulama Aralığı → 7 gün

89 2- TOPRAK SUYU KISITLI ETa < ETm P fonksiyonu tüketilinceye kadar ETa = ETm olacaktır. Eğer tüketim miktarı >p olursa ETa < ETm olmaya başlar. Bu durumda ETa büyük ölçüde “Kalan Kullanılabilir toprak Suyu Bölümü (1-p) ile belirlenecektir.

90 ETKİLİ YAĞIŞ 1- Effektif Yağmur Kök bölgesinde depolanan ve bitkilerce kullanılan yağışa ETKİLİ YAĞIŞ denir. Etkili yağış, bitki su tüketiminin sulama ile karşılanacak bölümünün hesaplanmasında önemli olmaktadır. Yağışın bir kısmı yüzey akışları, derine sızma veya buharlaşma ile kaybolmaktadır. Şiddetli (intensitesi yüksek) yağışlarda yağış yalnızca küçük bir bölümü toprağa girer ve kök bölgesinde tutulur ve yağışın etkinliği nisbi olarak düşüktür. Sık ancak hafif yağışlar bitki toprak üstü aksamı tarafından tutulur ve etkinlik %100’e yaklaşır. Çok az sayıda hiç vejetasyon içermeyen kuru toprakta 8 mm/gün’e kadarki yağışın tümü evaporasyonla kaybolur. Az bitki örtüsüne sahip bir toprakta mm/gün yağışların ancak %60’ı efektiftir. Efektif yağış USDA 1969 da verilen Evapotranspirasyon/yağış oranı metodu ile bulunabilir (FAO 24, Sayfa 75).

91 2- Çiğ Bitki su tüketimi üzerinde çiğin etkisi çok küçüktür. Bunlar, serin yüzeyler üzerindeki yoğunlaşma, topraktan olan buharlaşmanın yapraklar üzerinde yeniden yoğunlaşması ve sis yağmur damlalarının vejetasyon tarafından yakalanmasında oluşur. İsrail ve California’da yapılan çalışmalar bu değerin 3-7 mm/ay ve 0.5 mm/ay olduğunu göstermiştir. Avustralya’da ise yazın aylık su tüketiminin %3 ü çiğ ile karşılanmaktadır. Kurak ve yazı kurak bölgelerde bu değer su tüketimine katkı için çok küçüktür.

92 3- Kar 10 cm kar kalınlığı 1 cm su derinliğine karşılıktır. Karın erimesi kış yağışlarına benzer biçimde topraksu rezervuarına katkıda bulunur.

93 TABAN SUYUN KATKISI Taban suyun toprak nem düzeyine olan katkısı onun kök bölgesinin ne kadar aşağıda olduğuna, toprağın kapiler özelliklerine ve kök bölgesindeki toprak nem içeriğine bağlı olmaktadır. Ağır topraklarda hareket uzaklığı fazla ancak hareket hızı düşüktür. Kaba bünyeli topraklarda ise hareket uzaklığı az ancak hız yüksektir.

94 DEPOLANAN TOPRAK SUYU Kış yağışları eriyen kar ya da sel gelişme süresi başlangıcında toprağı yaklaşık Tarla Kapasite düzeyine getirir. Daha önceki sulama mevsiminden de su kalmış olabilir. Mevsimlik su gereksinimlerini hesaplarken bu faktörler gözönüne alınmalıdır. Aşırı kış yağışları, yazın kök bölgesinde depolanan tuzları yıkayacaktır. Bunlarda efektif kabul edilebilir. Kök bölgesinde depolanan ve her zaman %10 efektif değildir. Toprak yüzeyinde oluşan buharlaşma ve taban suyu seviyelerinin düşük olduğu yörelerde derin sızma kayıpları gibi nedenlerle etkinlik %40-90 arasında değişim göstermektedir.

95 SULAMA RANDIMANLARI Su kaynakların kısıtlı olduğu dünyamızda hiç kimsenin bir diğerinin ihtiyaç duyduğu suyu heba etmeye hakkı yoktur. Ancak kullanım etkinliği bir bölgeden bir bölgeye değişim göstermektedir. Su kaynaklarının kısıtlı olduğu yörelerde su kaynakları daha dikkatli bir biçimde kullanılmaktadır. Öte yandan su kaynakları bol olduğunda, suyun değeri azalmakta, boşa harcama eğilimi artmaktadır. Etkinlik aynı zamanda suyun fiyatına, işgücü kalitesine, suyun elde edilmesindeki kolaylığa, toprak ve sulanacak bitki özelliklerine de bağlı olmaktadır. Randıman genellikle kalitatif bir kavramdır. Ancak kantitatif forma dönüştürmek gerekir. Bu nedenle sulama suyunun kontrol ve idaresi, suyun kaynakta yaptırıldığı noktadan bitkilerin kullanımına kadar düzenli ve yeterli düzeyde sağlanmalıdır.

96 1) Su-Nakil Randımanı Ec = Wf = tarlaya iletilen su Wr = Rezervuar yada nehirden saptırılan su SULAMA RANDIMANI 2) Su-Uygulama Randımanı Ws= Sulama boyunca bitki kök bölgesinde depolanan su Yüzey sulama metodlarında → %60 Sprinklerde → %75 Suyun uygulanması esnasında sulama suyu kayıpları; Rf = tarlada yüzey akışları Df = Kök bölgesi altına derine sızma yolları ile olur; Sulama esnasındaki evaporasyon kayıpları ihmal edilecek olursa Wf = Ws + Rf + Df olur.

97

98 Düzensiz arazi yüzeyleri alt toprak katmanı çok geçirimli çakıldan oluşan sığ topraklar, küçük sulama hendekleri, çok uzun karıklar ve her sulamada aşırı su uygulaması gibi faktörler randımanın azalmasına neden olur. Her sulamada aşırı su kullanımı etkinliği azaltan en önemli nedendir. Su dağılımı uniform bile olsa, suyun büyük kısmı kaybolur.

99 3) Su-Kullanım Randımanı Proje alanına çiftliğe ya da tarlaya iletilen suyun ne kadarının etkili bir biçimde kullanıldığını belirleyici bir kavramdır. Wn = Yararlı olarak kullanılan su Wd = İletilen su

100 4) Su-Depolama Randımanı Ws = Kök bölgesinde sulama süresince depolanan su Wn = Sulamadan önce kök bölgesinde ihtiyaç duyulan su

101 5) Su-Dağıtım Randımanı y= Sulama süresince ortalama depolama derinliğine göre, depolanan su derinlğindeki ortalama sapma d= Sulama süresince ortalama depolanan su derinliği

102 6) Su-Tüketim Randımanı Wcu = Normal bitki su tüketimi Wd = Kök bölgesinden tüketilen net su miktarı

103 SULAMA SUYU İHTİYACI VE SULAMA SİSTEMLERİNDE KAPASİTE TAYİNİ 1) Sulama Suyu İhtiyacı dn = u-r dn = Bitki su tüketiminin sulama ile karşılanacak miktarı (mm) u = Bitki su tüketimi (mm) r = Etkili yağış (mm) Kök bölgesinde en az dn kadar su depolanmalı Kaynaktan saptırılacak su :

104 2) Sistem Kapasitesi Q = Q = L/s A = da dt = mm (Toptan sulama suyu ihtiyacı) T = h (sulama süreci) Su dağıtım sistemi ve her kanalın ileteceği su miktarının hesaplanmasında sulama modülü kullanılır. q = q = L/s/ha dt = mm T = h (sulama süreci)

105 3) Her Sulamada Uygulanacak Sulama Suyu Miktarı Pb = Hacim ağırlığı D = Etkili kök derinliği Bu derinliğin randımanla düzeltilmesi gerekir.

106 4) Sulama Aralığı SA = dn = Her sulamada uygulanan net sulama suyu miktarı (mm) u = Günlük su tüketimi (mm/gün)

107 SULAMA YÖNTEMLERİ 1) Yüzey Sulama Yöntemleri2) Basınçlı Sulama Yöntemleri 1.1) Salma Sulama 2.1) Yağmurlama S.Y. 1.2) Göllendirme Sulama 2.2) Mikro Sulama Y. - Tavalarda Göllendirme (Tava S. Yöntemi) a) Damla Sulama Y. b) Ağaçaltı Mikro Yağmurlama S.Y. 1.3) Uzun Tava 2.3) Sızdırma S.Y. 1.4) Karık Sulama Y.

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120 Sulama Yöntemi Seçimine Etkili Faktörler 1) Su Kaynağı ve Sulama Suyunun Özellikleri - Su kaynağı cinsi ve uzaklığı - Su kaynağı debisi - Su kısıtı - Sulama suyu kalitesi - Su maliyet 2) Toprak Özellikleri - Kullanılabilir su tutma kapasitesi - Su alma hızı - Toprak derinliği ve taban suyu - Tuzluluk ve drenaj koşulları

121 1) Su Kaynağı ve Sulama Suyunun Özellikleri - Su kaynağı cinsi ve uzaklığı - Su kaynağı debisi - Su kısıtı - Sulama suyu kalitesi - Su maliyet 2) Toprak Özellikleri - Kullanılabilir su tutma kapasitesi - Su alma hızı - Toprak derinliği ve taban suyu - Tuzluluk ve drenaj koşulları

122 5) Bitki Özellikleri - Bitki cinsi - Bitki hastalıkları - Özel istekler 6) Ekonomik Koşulları - Sulama maliyeti - Ürünün değeri 7) Sosyal ve Kültürel Durum

123 Salma Sulama Yöntemi Tn süreci kadar toprak yüzeyinde su bulundurulmalıdır.(da) dn = Her sulamada uygulanacak net su miktarı (mm) a ve b ampirik katsayılar

124 Göllendirme Sulama Yöntemi Tavada suyun bir tavaya uygulama süresi Ta = Sulama Süresi (dak.) q= Tava debisi (L/s) A= tava alanı (m2) Ed = Su uygulama randımanı

125 Tavalara Su Uygulama T süresi Ta = dak. Dn= V uygulanacak net sulama suyu miktarı (mm) Tn= Net infiltrasyon süresi (dak)

126 a ve b ampirik çift silindirli infiltrasyondaki eklenecek su alma eşitliği katsayısı kadardır. Uzun tavada debib = Tava eni (m) L= tava uzunluğu (m) n= mm q= debi L/s Ta = Sulama süresi (don) Ea = Su uyg. Randımanı

127 Açık kanallarda uygulanacak toplam Sulama Suyu miktarı Sabit debili Değişken debili

128 Su ilerleme süresi infiltrasyon süresinin %25’inden fazla olmamalı Karık su yüksekliği karık yüksekliğinin %75’ini aşmayacak debi seçilir. W= Karık aralığı (m) L= Karık uzunluğu (m) q= Karık debisi (L/s) Tn= Net infiltrasyon süresi (dak.) Tn = Su ilerleme süresi (dak.)

129 Yağmurlama Sulama Sistemi 1) Düşük basınçlı yağmurlama başlıkları İşletme basıncı (2 atmosfer) 2) Orta basınçlı yağmurlama başlıkları → 3.8 mm Islatma çapı: m. İşletme basıncı (2-4 atmosfer) 3) Yüksek basınçlı yağmurlama başlıkları İşletme basıncı (6-8 atmosfer) Yağmurlama hızı Iy = mm/h q0 = Başlık debisi (m3/h) s1 = Lateral aralığı s2 = Başlık aralığı

130 Ta = Sulama süresi (n) dt = Her sulamada uygulanan toplam sulama suyu mik. (mm) Iy = Yağmurlama hızı mm/h)

131 Sd = q = Damlatıcı debisi (L/h) I = Toprak su alma hızı (mm/h) Sd = Damlatıcı aralığı (m)

132 Toprak Neminin Tansiyon Cinsinden İfadesi Toprak nemi tansiyonu, basınç birimleri ile ve genellikle cm su sütunu (cm ss) veya cm olarak ifade edilir. Bazen nem, cm ss cinsinden belirtilen toprak nem tansiyonunun logaritmasının alınması yolu ile de ifade edilir. Bulunan değerlere, toprak nemi pF değerleri denir. Örneğin 1 cm ss toprak nemi tansiyonunun pF değeri; pF = log 1 = cm ss toprak nemi tansiyonunun pF değeri ise Pf = log 100 =2 dir.

133 Toprak nemi ile bu nemlere karşılık gelen tansiyon değerleri koordinat sistemine konursa toprak nemi karakteristik eğrileri elde edilir. Bu eğrilerden belirli tansiyon değerlerindeki nem miktarları bulunabilir.


"SULAMA SİSTEMLERİ PROF.Dr. A. Nejat EVSAHİBİOĞLU Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları