Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TÜRKİYE’DE BİLGİ MERKEZLERİNİN VE HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TÜRKİYE’DE BİLGİ MERKEZLERİNİN VE HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ."— Sunum transkripti:

1 TÜRKİYE’DE BİLGİ MERKEZLERİNİN VE HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ

2  CUMHURİYET ÖNCESİ DÖNEM  Kütüphanelerin Gelişimi  Arşivlerin Gelişimi  CUMHURİYET DÖNEMİ  Dönemi  Dönemi  Dönemi  Dönemi  Dönemi

3 CUMHURİYET ÖNCESİ DÖNEM BİLGİ MERKEZLERİ « Kütüphaneler »

4 TÜRKLERDE KÜTÜPHANE GELENEĞİ  Türklerin 9. yüzyılın ikinci yarısında islamiyeti kabul etmeleri, Türk kütüphane tarihi açısından son derece önemli bir dönemin başlangıcını ifade eder. Türkler tarafından oluşturulan kütüphanelerin yapılanmasında ve işleyişinde islam inancının ve geleneklerinin etkileri yoğun bir şekilde görülür.  İslam uygarlığında kütüphaneleri tanımlamak amacıyla çeşitli ifadeler kullanılmıştır. Bunlar arasında başlıcaları; Dârü’l Kütüb, Beytü’l Kütüb, Dârü’l Hikme, Beytü’l Hikme, Hazinetü’l Kütüb,

5 TÜRKLERDE İLK KÜTÜPHANELER  Bu döneme ait bilinen ilk kütüphane, Gazneliler ( ) döneminde Sultan Mahmud tarafından kurulan saray kütüphanesidir.  Türklerin Anadolu, Horasan, Irak, Suriye ve daha bir çok yerde kurdukları medreselerde kütüphaneler bulunmaktadır. Bunlar arasında en bilinenleri; o Nizam-el Mülk ‘ün Bağdad ve Nişapur’daki Nizamiye medreselerinin kütüphaneleridir. o Sultan Sencer’in ( ) “Hazinetü’l Sultan” diye bilinen Merv kentindeki saray kütüphanesidir

6  1201 yılında Konya’da kurulan Şemseddün Altun-Aba Medrese Kütüphanesi.  Konya’da 1274 yılında yapılan Sadreddin-i Konevi Camisinin Kütüphanesi.  Kastamonu’da Candaroğlu İsmail Bey’in yaptırdığı (1454) Külliye kütüphanesi. ANADOLU SELÇUKLULAR Dönemi Kütüphaneleri Sadreddin-i Konevi Camii ve Kütüphanesi.

7 OSMANLI DÖNEMİ KÜTÜPHANELERİ  İlk Osmanlı kütüphaneleri medreselerde vakıf sistemine göre oluşturulmuştur.  Bu döneme ait bilinen en eski kütüphane Orhan Gazi’nin 1331 de İznikteki medrese kütüphanesidir.  Ayrıca, Bursa ve Boluda kurulan medreselerde kütüphanelerin bulunduğunu biliyoruz. Hakkında yeterli bilgiye sahip olduğumuz ilk kütüphane II. Mehmet döneminde (1459), Eyüp Sultan Camisinde kurulmuştur. Eyüp Sultan Camii

8 VAKIF NEDİR?  Geleneksel Türk kütüphaneleri ve kütüphaneciğinin kökeninde, “..yaygın ve çok yönlü bir toplumsal girişim olan vakıf olgusu..” yatar. Tarihsel Terimler Sözlüğü’ne göre vakıf,  İslam devletlerinde eğitsel, dinsel ve toplumsal gereksinimleri karşılamak amacıyla ‘Allah rızası’ için oluşturulan örgütlerdir.  Bu örgütler özerk olup, kadılar tarafından sadece mali açıdan denetlenirlerdi. Gelirleri bağışlara ve tarımsal vergi gelirlerine dayanırdı. Bu kuruluşlarda süreklilik esastır. Bu nedenle devlet karşısında dokunulmaz özelliğe sahiptir

9 VAKIF KÜTÜPHANELERİ  Osmanlı İmparatorluğu döneminde vakıflar aracılığıyla kurulan kütüphaneler, yöneldikleri amaç ya da hizmet verdikleri kitleler açısından dört ana grupta toplanabilirler.  Eğitim amaçlı cami, medrese, okullarda ya da bunların yanında bağımsız bir kuruluş biçiminde oluşturulanlar,  Toplumsal bir amaç doğrultusunda hastane, kervansaray gibi yerlerde özel bir gereksinimi karşılamak için oluşturulanlar,  Belirli bir inanç ya da dünya görüşüne hizmet etmek amacıyla türbe, tekke, dergah ya da zaviyelerde oluşturulanlar,  Kişisel amaçlarla hanedandan kişiler, üst düzey devlet yöneticileri ya da zenginler tarafından saraylarda, konaklarda ya da özel konutlarda oluşturulanlar

10 VAKIF KÜTÜPHANELERİNİN YÖNETİMİ  Vakıf kütüphaneleri vakfı yapan kişinin istekleri ve beklentilerine göre yönetilirdi..  Kütüphane vakfiyeleri çoğunlukla bir dua ile başlar, sırayla vakfedilen arazinin sınırları, nasıl yönetileceği, çalışacak kişilerin sayısı ve nitelikleri, açık olacağı saatler, ödünç-verme koşulları, personele ödenecek ücretler, hizmetleri kimin denetleyeceği v.b. belirtilirdi. Bazen son kısmına, koleksiyondaki kitapların listesinin eklendiği de olurdu Sultan II. Mahmut VakfınınVakfiyesi

11 VAKIF KÜTÜPHANELERİ Hakkında Hazırlanmış Raporlar  Osmanlıların gerileyişine paralel olarak kütüphanelere gelir sağlayan vakıf mallarının işletilemeyişi ya da bu malların savaşlar sonucunda yabancı ellere geçmesi nedeniyle vakıf kütüphaneleri hizmet veremez bir duruma düşmüşlerdir. 19. yüzyılda bu duruma dikkat çeken çalışmalar yapılmıştır.  Münif Paşa Layihası (1869)  Ahmet Zeki Beyin Raporu (1909)  Rusçuklu Osmanbeyzade Ali Fethi Beyin Çalışması (1917) III. Ahmet Kütüphanesi (1719)

12 CUMHURİYET ÖNCESİ DÖNEM BİLGİ MERKEZLERİ « Arşivler »

13 TÜRKLERDE ARŞİV GELENEĞİ  Türklerin devlet yönetimi anlayışında arşivlerin önemli bir yeri olduğu biliniyorsa da, Uygur öncesi dönem hk. yeterli bilgimiz yoktur.  Osmanlıların Orhan Gazi döneminden başlayarak yazı işlerini belirli ilke ve kurallar çerçevesinde yürütmüşlerdir. Bu uygulamaların kendilerinden önceki Türk-İslam uygarlıklarının yönetim geleneğinin etkisi altında geliştirildiği tahmin edilmektedir.  Osmanlı arşivlerindeki belge yoğunluğu özellikle İstanbul’un fethinden sonra artmaya başlamış, Kanuni döneminde ise arşiv belgeleri daha çok defter şeklinde tutulmuştur. Bu defterler uzun süre Hazine-i Amire’de yani devlet hazinesiyle birarada saklanmıştır.

14 OSMANLI ARŞİVLERİ  18.yüzyılın ortalarına kadar büyük bir titizlikle korunan arşiv belgelerinin, bu tarihten sonra çeşitli nedenlerle zarar gördükleri ve bu yüzden de zaman zaman bazı önlemlerin alındığı anlaşılmaktadır.  Reissül Küttab’ın Ne Yapması Hk. (1785) Belgelerin korunmaları konusunda nelerin yapılması gerektiği Hk.  Enderundaki Belgeler Hk. (1845) Enderun-u Hümayun’daki belgelerin yok olma tehlikesi Hk.  Hazine-i Evrak’ın Kurulması Hk.(1849) Bab-ı Ali’nin bahçesinde “Hazine-i Evrak” kurulması. Divan-ı Hümayun’a (Bakanlar Kurulu), Bab-ı Asafi’ye (Başbakanlık) ve Bab-ı Defteri’ye (Maliye Bakanlığı) ait tüm belgelerin Hazine- Evrak’a taşınması.

15 CUMHURİYET DÖNEMİ BİLGİ MERKEZLERİ (1923 – 1960)

16 KÜTÜPHANE HİZMETLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ HAKKINDA RAPORLAR  Bu dönemde hazırlanmış 4 tane rapor ya da rapor nitelinde çalışma bulunmaktadır. Bunlar;  Prof. Dr. John Dewey’nin raporu (1924)  Dr. Hamit Zübeyr Koşay’ın raporu (1925)  Dr. Lawrence S. Thompsun’un raporu (1952)  Prof. Dr. Yaşar Karayalçın’ın çalışması (1952)

17 JOHN DEWEY’NİN RAPORU  Rapor 1924 yılında hazırlanmış ve Milli Eğitim Bakanlığı’na sunulmuştur.  Dewey her ilde bir halk kütüphanesinin kurulmasını; gezici kütüphaneler aracılığıyla köylere ve okullara kütüphane hizmetlerinin götürülmesini; yetenekli öğrencilerin kütüphanecilik eğitimi almak için ABD’ne gönderilmesini önermektedir. (1859 – 1952)

18  Arkeolog, halk bilimci ve düşünür olan Dr Koşay, bu raporu MEB Hars Dairesi Müdürlüğü görevini yürüttüğü sırada hazırlamıştır (1925).  Raporda, kütüphanelerin genel durumundaki yetersizlikler ele alınmakta ve bu konularda nelerin yapılması gerektiği resmi bir ağızdan dile getirilmektedir. HAMİT ZÜBEYR KOŞAY’IN RAPORU Dolmabahçe Sarayında Türk Dili Uzmanlarının Toplantısı (1928): (Soldan sağa): Hasan Âli (Yücel), Celâl Sahir (Erozan), Ahmet Cevat (Emre), Resit Galip, Mustafa Kemal, Âfet Inan, Rusen Esref, Ibrahim Necmi (Dilmen) and Hamit Zübeyr (Kosay)

19 LAWRENCE S. THOMPSON’UN RAPORU  “Türkiye’deki Kütüphaneleri Geliştirme Programı” başlıklı rapor niteliğindeki bu çalışma 1952 Milli Eğitim Bakanlığı’na sunulmuştur. Raporda okul, halk, milli, özel, parlamento ve üniversite kütüphanelerimizin içinde bulundukları duruma değinilerek, Türk kütüphaneciliğine yönelik olumsuzlukları belirtmiştir Bunlar arasında başlıcaları; o Mesleki literatürün yetersizliği, o Mevcut kütüphane binalarının hizmet için uygun olmaması, o İşbirliğine önem verilmemesi, o Kataloglama ve sınıflandırma uygulamalarında standartlaşamama, o Kütüphane ödeneklerinin azlığı ve o Kütüphaneler hakkında istatistiksel verilerin bulunmamasıdır.

20 YAŞAR KARAYALÇIN’IN ÇALIŞMASI  Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Yaşar Karayalçın 1952 yılında “Kütüphanelerimize Umumi Bir Bakış” başlıklı bir çalışması yayınladı.  Bu çalışmada kütüphanelerin “plan ve koordinasyon yokluğu yüzünden otarşiye temayül ettikleri, fonksiyon anarşisinin yaşandığı” belirtilmektedir. Sorunların giderilmesi amacıyla ulusal düzeyde bir kütüphanecilik planının düzenlenmesi önerilmektedir.

21 HALK EVLERİ VE OKUMA ODALARI  Harf Devrimi’nden sonra başlatılan okur-yazar nüfusun arttırılmasını amaçlayan “yetişkinlerin eğitimi” programları, Halkevlerinde ve Halk Okuma Odalarında kütüphanelerin oluşturulmasıyla sonuçlanmıştır.  Halkevlerinin sayısı yılları arasında 478’e, Halk Okuma Odalarının sayısı ise 4322’e yükselmiştir.  Ankara’daki Halkevinde hizmete sunulan kitap koleksiyonunun cildi bulduğu ifade edilmektedir Mersin Halkevi

22 MESLEKİ EĞİTİM ÇALIŞMALARI  Yurt Dışına Öğrenci Gönderilmesi  Fehmi Ethem Karatay  Adnan Ötüken  Mesleki Eğitim Kursların Açılması  Fehmi Ethem Karatay Kursu  Adnan Ötüken Kursu  Üniversite Düzeyinde Eğitimin Başlaması  Ankara Üniversitesi DTCF Kütüphanecilik Bölümü

23 MESLEKİ EĞİTİM KURSLARIN AÇILMASI  Fehmi Ethem Karatay’ın Kursları: ( ) Ecolé de Bibliothéke”te bir süre öğretim gören Karatay, 1925’te yurda döndüğünde İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesi müdürü olarak atanır. Bu görevi sırasında İstanbul’da çeşitli kütüphanelerde çalışanların mesleki eğitimleri için kurslar açar.  Adnan Ötüken’in Kursları: ( ) Adnan Ötüken tarafından açılan kurslar yılları arasında Ankara’da Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’nde yürütülmüştür. Başlangıçta öğrencinin devam ettiği bu kurslara zaman içinde talebin artmış, bazı dönemlerde bu kuslara devam eden öğrenci sayısının 160’a kadar çıktığı belirtilmiştir.

24 Üniversite Düzeyinde EĞİTİMİN BAŞLAMASI  Ankara Üniversitesi DTCF Kütüphanecilik Bölümü Adnan Ötüken tarafından yürütülen Kütüphanecilik kurslarının Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi bünyesinde başlı başına bir kürsü olarak yapılandırılması, 1953 yılında Ford Vakfı’ndan sağlanan destekle gerçekleştirilir.

25  Kuruluş çalışmaları 1946 yılında başlayan Türk Milli Kütüphanesi, 16 Ağustos 1948 tarihinde kullanıcılara hizmet vermeye başlamıştır.  Milli Kütüphane 1950 yılında kabul edilen özel bir yasa ile tüzel kişiliğe kavuşturulmuştur. İLK MESLEKİ KURULUŞLAR: Türk Milli Kütüphanesi

26  19 Kasım 1949’da Adnan Ötüken öncülüğünde kuruldu. 26 Şubat 1975’te kamu yararına çalışan dernek statüsü kazandı.  TKD’nin yayın organı olan Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni 1952’de yayınlanmaya başladı yılında adı Türk Kütüphaneciliği olarak değiştirildi. İLK MESLEKİ KURULUŞLAR: Türk Kütüphaneciler Derneği

27 İLK MESLEKİ YAYINLAR: Kitap Niteliğinde  Cumhuriyetin ilk çeyrek yüzyılında mesleki yayın bağlamında yayınlanmış bilgi kaynakları oldukça sınırlıdır. Bu dönemde Türkçe mesleki bilgi birikimini yansıtan “el kitabı” niteliğinde başlıca yayınlar şunlardır.  Celal Esat Arseven: Notlar ve Kütüphanelere Dair Usulü Tasnif  Dr. Pal Gulyaş: Halk Kütüphaneleri Suret-i Tesis ve Usul-ü İdaresi  Fehmi Ethem Karatay: Kitabiyat ile Tasnif-i Aşarı Kavaidi  Muzaffer Gökman: Pratik Kütüphanecilik  Hamit Zübeyr Koşay: Arşiv Nedir?  Adnan Ötüken: Bibliyotek Bilgi ve Bibliyografi  Adnan Ötüken: Bibliyotekçinin El Kitabı I Bibliyotekçinin El Kitabı II  Ulvi Yürüten: Dokümantasyon Konusu ve Problemi

28 ARŞİVLERLE İLGİLİ İLK ÇALIŞMALAR  Cumhuriyet döneminde hem Osmanlıdan kalma arşiv belgelerinin korunması hem de genç Cumhuriyetin çeşitli kuruluşlarının üretikleri belgelerin denetim altına alınması gerekiyordu. Yapılan işler arasında başlıcaları;  Osmanlı arşivlerinden sorumlu birimin kurulması ve yapılanması çalışmaları ( ). Mahzen-i Evrak Mümeyyizliği  Kuruluşların üretikleri belgelerin imha edilmesi hakkında yönetmeliklerin çıkarılması (1934, 1956)  Osmanlı arşivlerinin düzenlenmesi için Dr Lajos Fekete’nin çağrılması.  MEB Müzeler Dairesi tarafından hazırlanan rapor

29 CUMHURİYET DÖNEMİ Planlı Kalkınma Sürecinde Bilgi Merkezleri (1960 – 2000)

30 1960 – 1969 DÖNEMİ  Kütüphaneler Komitesi Raporu, 1961 Komite 1961 yılında oluşturulmuş, 31 Ocak-17 Mart arasındaki toplantılar sonucunda görüşlerini raporlaştırarak MEB’na sunmuştur. Bu rapor, kütüphanecilik çalışmalarının ve uygulamalarının içinde yer alan bir grup profesyonel tarafından hazırlanmış ilk çalışmadır.  İstanbul Ünversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü, 1963 Bölüm akademik yılında öğretime başlamıştır. Bölümün kurucusu ve ilk başkanı, Almanya'dan davet edilen Prof.Dr. Rudolf Juchhoff'dur  TÜBİTAK - TÜRDOK’un kurulması, 1967 Türkiye Dokümantasyon Merkezi (TURDOK), TÜBİTAK bünyesinde temel ve uygulamalı bilimlerde yürütülen araştırmaları çağdaş bilgi hizmetleriyle destekleklemek amacıyla oluşturulmuştur. Bu merkez bilgiye erişim çabalarında uygulamaların dışına çıkılmasında ve yeni teknik ve yaklaşımların yaygınlık kazanmasında öncülük yapmıştır.

31 1970 – 1979 DÖNEMİ  Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü, 1972  Üniversite Kütüphanelerinde Çalışan Profesyonellere “Uzmanlık Kadrosu”nun Verilmeye Başlanması, 1973  Kütüphaneler Genel Müdürlüğü’nün Kültür Bakanlığı’na Bağlanması, 1974  Kütüphane Personelinin ”Genel İdari Hizmetler” Kapsamına Alınması, 1975  TÜYATOK (Türkiye Yazmaları Toplu Kataloğu Projesi) Başlatılması, 1978

32 1980 – 1989 DÖNEMİ  1961 Anayasasının oluşturduğu demokratik ortam, 1980 yılındaki askeri darbe ile kesintiye uğramıştır öncesinin hak ve özgürlüklerine sınırlamalar getirtilmiştir Anayasası halk oylamasıyla kabul edilmiştir. Bu Dönemdeki Gelişmeler Arasında Başlıcaları,  Üniversitelerde Kütüphane Hizmetlerinin Merkezileştirilmesi, 1983  YÖK Dokümantasyon Merkezinin Kurulması, 1984  Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’nün Yapılanması, 1984 o Arşivciliğin bir uzmanlık alanı olarak tanımlanması o Devlet Arşiv Sitesi’nin hizmete girmesi  Halk Kütüphaneleri İçin Standartların Saptanması ve Yerel Gereksinimlere Uygun Kitap Seçiminin Yapılması,1988

33 1990 – 2000 DÖNEMİ  Türkiye bu dönemde, bir yandan sanayileşme sürecinin açıklarını kapatmaya çalışırken, öte yandan da Bilgi Toplumu’na yönelişin gereklerini oluşturmaya çabalamaktadır. Bilgi profesyonellerinin bu dönemde ilgisini çeken başlıca konu, bilgisayar destekli teknolojinin bilgi hizmetlerine uyarlanması ve yaygınlaştırılmasıdır. Bu dönemdeki gelişmeler arasında başlıcaları,  Üniversite ve Araştırma Kütüphanecileri Derneği’nin (ÜNAK) kurulması,  Milli Kütüphanenin Internet Ortamında Taranabilir Kataloğunun Hazırlanması Projeleri,  61. IFLA Genel Konferansı, Ağustos  YÖK Dokümantasyon Merkezinin TÜBİTAK’a Devri ve Yeniden Yapılanması: (ULAKBİM-ULAKNET),  Türk Arşivciler Derneği’nin Kurulması, 1998.

34 Türkiye’de Bilgi Merkezleri ve Hizmetlerinin Gelişimi Information is like water It needs to flow to be useful


"TÜRKİYE’DE BİLGİ MERKEZLERİNİN VE HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları